US Iran War: પરમાણુ કરાર કે યુદ્ધ? ઈરાન-અમેરિકા વચ્ચે તણાવ વચ્ચે ચીનની શાંતિ અપીલ
મધ્ય પૂર્વમાં ફરી એકવાર યુદ્ધના વાદળો ઘેરાયા છે. 10 જૂન, 2026ના રોજ અમેરિકા દ્વારા ઈરાની લક્ષ્યો પર કરવામાં આવેલા હુમલાએ આ ક્ષેત્રની શાંતિ સામે મોટો ખતરો ઊભો કર્યો છે. અમેરિકન સેન્ટ્રલ કમાન્ડ (CENTCOM) ના જણાવ્યા અનુસાર, આ કાર્યવાહી ‘આત્મરક્ષા’માં કરવામાં આવી હતી. આ ઘટનાક્રમ બાદ સમગ્ર વિશ્વમાં ચિંતાનું મોજું ફરી વળ્યું છે.
ઘર્ષણનું મૂળ અને અમેરિકાની ચેતવણી
આ સમગ્ર તણાવની શરૂઆત ત્યારે થઈ જ્યારે સોમવારે ઈરાને ઓમાનના દરિયાકાંઠે અમેરિકન સેનાના AH-64 અપાચે હેલિકોપ્ટરને તોડી પાડ્યું હતું. આ ઘટના બાદ અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે આકરા વલણ સાથે ઈરાન પર લશ્કરી દબાણ વધારવાનો આદેશ આપ્યો છે. સંરક્ષણ મંત્રી પીટ હેગસેથે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જણાવ્યું હતું કે, “રાષ્ટ્રપતિના આદેશ મુજબ, અમે ઈરાન સામે ઘાતક કાર્યવાહી કરવા માટે તૈયાર છીએ. જો ઈરાન પરમાણુ કરાર પર હસ્તાક્ષર કરવામાં વિલંબ કરશે, તો લશ્કરી દબાણ વધુ તીવ્ર કરવામાં આવશે.”
વ્હાઈટ હાઉસ ખાતે એક નિવેદનમાં રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પે આક્ષેપ કર્યો હતો કે ઈરાન લાંબા સમયથી વાતચીતમાં ગંભીરતા બતાવી રહ્યું નથી. તેમણે કહ્યું, “અમે ઈરાનને પરમાણુ શસ્ત્રોથી દૂર રાખવા માટે એક નક્કર કરાર તૈયાર કર્યો છે, પરંતુ ઈરાન આ તકનો લાભ લેવામાં નિષ્ફળ રહ્યું છે.”
ઈરાનનો વળતો પ્રહાર
બીજી તરફ, ઈરાનની ઈસ્લામિક રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ્સ કોર (IRGC) એ પણ ચૂપ બેસી રહેવાને બદલે વળતો પ્રહાર કર્યો છે. અહેવાલો મુજબ, ઈરાને હોર્મુઝની સામુદ્રધુની (Strait of Hormuz) માં અમેરિકન હિતો સાથે જોડાયેલા જહાજોને નિશાન બનાવીને પોતાની લશ્કરી તાકાતનું પ્રદર્શન કર્યું છે. આ ઘટનાએ વૈશ્વિક તેલ પુરવઠા માર્ગ પર પણ જોખમ ઊભું કર્યું છે, જેના કારણે બજારમાં અસ્થિરતા જોવા મળી શકે છે.
ચીનની મધ્યસ્થતા અને શાંતિની અપીલ
આ સંવેદનશીલ પરિસ્થિતિમાં ચીને બંને દેશોને સંયમ રાખવા વિનંતી કરી છે. ચીનના વિદેશ મંત્રાલયના પ્રવક્તા લિન જિઆને જણાવ્યું હતું કે, “ચીન તમામ પક્ષોને તાત્કાલિક લશ્કરી કાર્યવાહી અટકાવવા અને વાટાઘાટોના ટેબલ પર પાછા ફરવા અપીલ કરે છે. ક્ષેત્રમાં લાંબા ગાળાની શાંતિ જાળવવા માટે એક મજબૂત અને કાયમી યુદ્ધવિરામ અત્યંત આવશ્યક છે.”
હાલમાં મધ્ય પૂર્વ ‘પાવડર કેગ’ જેવી સ્થિતિમાં છે. જ્યાં એક તરફ અમેરિકા પોતાની સુરક્ષા અને પરમાણુ નીતિ પર અડગ છે, ત્યાં બીજી તરફ ઈરાન પોતાની સંપ્રભુતા અને પ્રાદેશિક વર્ચસ્વ માટે લડી રહ્યું છે. આ સંઘર્ષ માત્ર બે દેશો વચ્ચેનો નથી, પરંતુ તે વૈશ્વિક અર્થતંત્ર અને ભૌગોલિક રાજનીતિ પર ગંભીર અસર કરી શકે છે. જો મુત્સદ્દીગીરી (diplomacy) દ્વારા આ મામલો ઉકેલવામાં નહીં આવે, તો આ સંઘર્ષ ભવિષ્યમાં વધુ વિકરાળ સ્વરૂપ ધારણ કરી શકે છે.
