PM મોદીની પોસ્ટ હટાવવા અને ડીપફેક મુદ્દે મેટાની ઝુકવણી: મંત્રી અશ્વિની વૈષ્ણવ સાથે બેઠક બાદ ઝુકરબર્ગે વ્યક્ત કર્યો ખેદ
દુનિયાની સૌથી મોટી સોશિયલ મીડિયા કંપની ‘મેટા’ (Meta) અને ભારત સરકાર વચ્ચે છેલ્લા કેટલાક સમયથી ચાલી રહેલો ગંભીર વિવાદ હવે ઉકેલાતો દેખાઈ રહ્યો છે. મેટાના સીઈઓ (CEO) માર્ક ઝુકરબર્ગે પ્લેટફોર્મ પર ફેલાતા ડીપફેક કન્ટેન્ટ, ચાઈલ્ડ સેક્સ્યુઅલ એબ્યુઝ મટીરિયલ (CSAM – બાળકોના યૌન શોષણ સાથે જોડાયેલી સામગ્રી) અને ઓપરેશનલ ભૂલો અંગે ભારત સરકારને સત્તાવાર માફીનામું મોકલ્યું છે.
સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, મેટાએ સ્વીકાર્યું છે કે કેટલાક વાંધાજનક અને અયોગ્ય કન્ટેન્ટને પ્રમોટ કરવા કે બૂસ્ટ કરવા માટે મોટી રકમ ખર્ચવામાં આવી હતી, જે પ્લેટફોર્મની સુરક્ષા ખામી દર્શાવે છે.
‘સેફ હાર્બર’ સંરક્ષણ અને સરકારનું કડક વલણ
સરકારી સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, કેન્દ્ર સરકારે મેટાના ઉચ્ચ અધિકારીઓને સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જણાવી દીધું છે કે કંપની હવે માત્ર એક ‘ઈન્ટરમીડિયરી’ (મધ્યસ્થી) તરીકે દાવો કરી શકે નહીં.
સરકારનું માનવું છે કે મેટા પોતે પોતાના એલ્ગોરિધમ દ્વારા નક્કી કરે છે કે કયું કન્ટેન્ટ કયા યુઝર સુધી પહોંચાડવું. આવી સ્થિતિમાં, ભારતીય આઈટી એક્ટ (IT Act) ની કલમ ૭૯ હેઠળ સોશિયલ મીડિયા કંપનીઓને મળતું ‘સેફ હાર્બર’ (Safe Harbour – કાનૂની સંરક્ષણ) રક્ષણ હવે મેટા પર લાગુ થશે નહીં. આ કડક વલણ બાદ મેટાએ પોતાની ભૂલો સ્વીકારીને દિલગીરી વ્યક્ત કરી હતી.
વડાપ્રધાન મોદીની પોસ્ટ હટાવવાનો વિવાદ અને આઈટી મંત્રાલયમાં સમન્સ
આ સમગ્ર વિવાદ ત્યારે વધુ ઘેરો બન્યો જ્યારે પ્લેટફોર્મ પરથી વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીની એક મહત્વપૂર્ણ ફેસબુક પોસ્ટ અચાનક હટાવી દેવામાં આવી હતી. આ પોસ્ટમાં વડાપ્રધાને દેશના યુવાનોને સંબોધિત કરતા પ્રશ્નપત્ર લીક (Paper Leak) ના કૌભાંડો સામે કડક કાર્યવાહી કરવાનું આશ્વાસન આપ્યું હતું.
આ ઘટના બાદ કેન્દ્ર સરકારે મેટાના ટોચના ગ્લોબલ અધિકારીઓને તાત્કાલિક દિલ્હી સ્થિત ઈલેક્ટ્રોનિક્સ અને આઈટી મંત્રાલયમાં સમન્સ પાઠવીને તલબ કર્યા હતા. બુધવારે (૫ ઓગસ્ટ) મેટાની ગ્લોબલ ટીમે આઈટી મંત્રાલયના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ અને બાદમાં ઈલેક્ટ્રોનિક્સ તથા આઈટી મંત્રી અશ્વિની વૈષ્ણવ સાથે આશરે અડધો કલાક સુધી હાઈ-લેવલ બેઠક કરી હતી.
મેટાએ આ ઘટના અંગે સ્પષ્ટતા કરતા જણાવ્યું હતું કે ટેકનિકલ ખામી (Glitch) ના કારણે ભૂલથી આ પોસ્ટ દૂર થઈ ગઈ હતી, જેને પાછળથી પુનઃસ્થાપિત (Restore) કરી દેવામાં આવી હતી.
સોશિયલ મીડિયાના દુરુપયોગ અને વાંધાજનક સામગ્રી અંગે ચિંતા
બેઠક દરમિયાન ભારતે દેશમાં સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મના થઈ રહેલા દુરુપયોગ, ફેક ન્યૂઝ અને ખાસ કરીને બાળકોના શોષણ સાથે જોડાયેલા CSAM કન્ટેન્ટ રોકવામાં મેટાની નિષ્ફળતા અંગે ગંભીર ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી. સરકારે કડક સૂચના આપી છે કે ભારતના કાયદાનું પાલન કરવું એ દરેક વિદેશી ટેક કંપની માટે ફરજિયાત છે.
આના જવાબમાં મેટાના પ્રતિનિધિઓએ જણાવ્યું હતું કે:
કંપની પાસે અત્યંત કડક આંતરિક નિયમો (Internal Policies) મોજુદ છે.
પ્લેટફોર્મનો જાણ implode કે હેતુપૂર્વક દુરુપયોગ સહન કરવામાં આવશે નહીં.
ભવિષ્યમાં આવી ટેકનિકલ ભૂલો કે વાંધાજનક સામગ્રીને રોકવા માટે આર્ટિફિશિયલ ઈન્ટેલિજન્સ અને માનવ સમીક્ષા (Human Review) વધુ મજબૂત કરવામાં આવશે.
આગળનો માર્ગ અને નિષ્કર્ષ
મેટા દ્વારા માંગવામાં આવેલી માફી અને આઈટી મંત્રી સાથેની બેઠક બાદ બંને પક્ષો વચ્ચેનો તણાવ ઓછો થતો દેખાઈ રહ્યો છે. જોકે, કેન્દ્ર સરકારે સ્પષ્ટ કરી દીધું છે કે ભારતીય યુઝર્સની સુરક્ષા, દેશની સાર્વભૌમત્વતા અને દેશના કાયદાઓ સાથે કોઈ સમજૂતી કરવામાં આવશે નહીં.
