Crude Oil: અમેરિકા અને ઈરાન આમને-સામને, ભારત પર તોળાતું મોંઘવારી અને LPG અછતનું જોખમ
અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેના તાજા સૈન્ય હુમલા બાદ સોમવારે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં કાચા તેલ (ક્રૂડ ઓઈલ)ની કિંમતોમાં મોટો ઉછાળો આવ્યો છે. બંને દેશો વચ્ચેના ગજગ્રાહને કારણે હોર્મુઝ જળમાર્ગ બંધ થવાનો ભય સતત વધી રહ્યો છે. ઉલ્લેખનીય છે કે, વિશ્વના કુલ ઉર્જા શિપમેન્ટનો લગભગ પાંચમો ભાગ (20%) આ મહત્વપૂર્ણ દરિયાઈ માર્ગ પરથી પસાર થાય છે. સપ્લાય ખોરવાઈ જવાની આશંકાથી જ બ્રેન્ટ ક્રૂડ ફ્યુચર્સ 3.5% વધીને 78.67 ડોલર પ્રતિ બેરલ પર પહોંચી ગયું છે અને હવે તે 79 ડોલર તરફ આગળ વધી રહ્યું છે. બીજી તરફ, અમેરિકન વેસ્ટ ટેક્સાસ ઇન્ટરમીડિયેટ (WTI) ક્રૂડ ફ્યુચર્સ પણ 3.4% વધીને 73.87 ડોલર પ્રતિ બેરલ થઈ ગયું છે.
હોર્મુઝ જળમાર્ગ અંગે ઈરાન અને અમેરિકા આમને-સામને
વધતા તણાવ વચ્ચે ઈરાને આગામી આદેશ સુધી હોર્મુઝ જળમાર્ગને સંપૂર્ણપણે બંધ કરવાની જાહેરાત કરી દીધી છે. જોકે, અમેરિકી સેન્ટ્રલ કમાન્ડે ઈરાનના આ દાવાને નકારી કાઢ્યો છે. અમેરિકાએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે તેમની સેના આંતરરાષ્ટ્રીય જળસીમામાં જહાજોની મુક્ત અવરજવર (Freedom of Navigation) સુનિશ્ચિત કરવા માટે સંપૂર્ણ રીતે તૈનાત છે.
સેન્ટ્રલ કમાન્ડે સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ ‘X’ પર જણાવ્યું કે, હોર્મુઝની સામુદ્રધુની કાયદેસર રીતે પસાર થતા તમામ વ્યાપારી જહાજો માટે ખુલ્લી છે. આ સાથે જ અમેરિકાએ રવિવારે સાંજે 5 વાગ્યે (ઇસ્ટર્ન ટાઇમ) ઈરાન સામે નવા સૈન્ય હુમલા શરૂ કર્યા છે, જેથી વ્યાપારી જહાજો પર થયેલા હુમલા માટે ઈરાનને જવાબદાર ઠેરવી શકાય.
The Strait of Hormuz is open to all vessels seeking to lawfully transit the international waterway. U.S. forces are positioned and prepared to ensure that freedom of navigation remains available despite unwarranted Iranian aggression, harassment, threats, and arbitrary… pic.twitter.com/FS3TUBOZEj
— U.S. Central Command (@CENTCOM) July 12, 2026
ફ્રાન્સ શાંતિ કરાર કેમ નિષ્ફળ સાબિત થયો?
આ વર્તમાન સંકટ પહેલાં, 17 જૂનના રોજ ફ્રાન્સમાં યોજાયેલી G7 સમિટ દરમિયાન અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે એક ઐતિહાસિક યુદ્ધવિરામ કરાર થયો હતો. આ કરાર હેઠળ બંને દેશો કાયમી ધોરણે દુશ્મનાવટ રોકવા અને હોર્મુઝમાંથી જહાજોની સુરક્ષિત અવરજવર આપવા માટે સંમત થયા હતા. મધ્ય પૂર્વ (Middle East)માં શાંતિ સ્થાપવા માટે 60 દિવસની સમયમર્યાદા નક્કી કરવામાં આવી હતી.
આ ફ્રાન્સ કરારના કારણે જ ઈરાનને આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં તેલ વેચવાની છૂટ મળી હતી, જેના લીધે વૈશ્વિક બજારમાં ક્રૂડ ઓઈલની કિંમત ઘટીને 71 ડોલર પ્રતિ બેરલ સુધી આવી ગઈ હતી. પરંતુ તાજા હુમલા બાદ આ શાંતિ કરાર હવે સંપૂર્ણપણે નિષ્ફળ સાબિત થતો દેખાઈ રહ્યો છે, જેના કારણે કિંમતો ફરી 79 ડોલરની નજીક પહોંચી ગઈ છે.
ભારત માટે મોટો ખતરો: પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવમાં ઉછાળો
આ વૈશ્વિક તણાવની સીધી અને નકારાત્મક અસર ભારત પર પડવાની પૂરેપૂરી સંભાવના છે. ભારત પોતાની જરૂરિયાતનું મોટાભાગનું ક્રૂડ ઓઈલ આયાત કરે છે. જો આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં તેલના ભાવ આ જ રીતે વધતા રહેશે, તો ભારતની સરકારી તેલ કંપનીઓ (HPCL, BPCL, IOCL) પર આર્થિક બોજ વધશે. પરિણામે, સ્થાનિક બજારમાં ગ્રાહકો માટે પેટ્રોલ અને ડીઝલની છૂટક કિંમતોમાં પ્રતિ લીટર 3 રૂપિયાથી લઈને 5 રૂપિયા સુધીનો મોટો વધારો કરવો પડી શકે છે. આ વધારાથી દેશમાં મોંઘવારી વધવાનું જોખમ પણ ઊભું થશે.
એલપીજી (LPG) સપ્લાય પર સંકટ અને લોક-ઇન પિરિયડ
ભારત માત્ર કાચા તેલ માટે જ નહીં, પરંતુ રાંધણ ગેસ (LPG) માટે પણ અખાતી દેશો (Gulf Countries) પર નિર્ભર છે. ભારત પોતાની જરૂરિયાતનો 90% થી વધુ એલપીજી ગેસ આ જ વિસ્તારમાંથી મંગાવે છે. જો હોર્મુઝ જળમાર્ગ લાંબા સમય સુધી પ્રભાવિત રહેશે, તો ભારતમાં રાંધણ ગેસની સપ્લાય ચેઈન ખોરવાઈ શકે છે.
આવી સ્થિતિમાં દેશમાં ગેસની અછત ન સર્જાય તે માટે સરકારને કડક પગલાં લેવા પડી શકે છે. પુરવઠો જાળવી રાખવા માટે સરકાર દ્વારા ફરી એકવાર સિલિન્ડર બુકિંગ પર ઓછામાં ઓછો 25 દિવસનો ‘લોક-ઇન પિરિયડ’ (નિયત સમય પહેલાં નવું બુકિંગ ન થવું) લાગુ કરવાની ફરજ પડી શકે છે. જેથી ઉપલબ્ધ સ્ટોકનો યોગ્ય ઉપયોગ થઈ શકે.
