UPI પર લાગશે MDR ચાર્જ: સરકારે ગ્રાહકોના રક્ષણ માટે બનાવ્યો કડક નિયમ, વેપારીઓએ આપી આ ચેતવણી
આજના ડિજિટલ યુગમાં યુપીઆઈ (UPI) સામાન્ય નાગરિકોથી લઈને મોટા વેપારીઓ સુધી ચુકવણીનું સૌથી સરળ અને લોકપ્રિય માધ્યમ બની ગયું છે. જોકે, ટૂંક સમયમાં જ યુપીઆઈ પેમેન્ટ સંબંધિત નિયમોમાં મોટો ફેરફાર થવા જઈ રહ્યો છે. નેશનલ પેમેન્ટ્સ કોર્પોરેશન ઓફ ઇન્ડિયા (NPCI) ના જણાવ્યા અનુસાર, ₹2,000 થી વધુના યુપીઆઈ પેમેન્ટ પર મર્ચન્ટ ડિસ્કાઉન્ટ રેટ (MDR) ચાર્જ લાગુ કરવામાં આવશે. પરંતુ આ વચ્ચે કેન્દ્ર સરકાર એક એવી વિશેષ વ્યવસ્થા તૈયાર કરી રહી છે જેથી વેપારીઓ આ ચાર્જનો બોજ ગ્રાહકોના ખિસ્સા પર ન નાખી શકે.
15 ઓક્ટોબરથી લાગુ થશે નવો નિયમ: કેટલો લાગશે ચાર્જ?
આગામી 15 ઓક્ટોબરથી દેશભરમાં યુપીઆઈ પેમેન્ટ પર ચાર્જ સંબંધિત નવો નિયમ અમલી બનશે. નિયમ મુજબ, ₹2,000 થી વધુની ચુકવણી પર વેપારીઓ (Merchants) પાસેથી 0.4% ના દરે MDR ચાર્જ વસૂલવામાં આવશે. આ ઉપરાંત, આ ચાર્જ પર 18% જીએસટી (GST) પણ લાગુ થશે.
સરળ શબ્દોમાં સમજીએ તો, જો કોઈ ગ્રાહક ₹2,000 નું યુપીઆઈ પેમેન્ટ કરે છે, તો વેપારીએ આશરે ₹9.44 પૈસા ચાર્જ તરીકે ચૂકવવા પડશે. સરકારે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આ ચાર્જ માત્ર વેપારીઓએ જ આપવાનો રહેશે, ગ્રાહકો પાસેથી તે વસૂલી શકાશે નહીં.
નિયમનો અનાદર કરનાર વેપારીઓનો QR કોડ થઈ શકે છે બ્લોક
અનેક કિસ્સાઓમાં વેપારીઓ વધારાનો ચાર્જ ગ્રાહકો પાસેથી વસૂલવાની કોશિશ કરતા હોય છે. આવી ગેરરીતિ અટકાવવા માટે સરકાર કડક પગલાં લેવાની તૈયારીમાં છે.
જો કોઈ વેપારી ગ્રાહક પાસેથી બળજબરીપૂર્વક MDR ચાર્જ વસૂલતો ઝડપાશે, તો તેનો યુપીઆઈ ક્યૂઆર (QR) કોડ અને એકાઉન્ટ તરત જ બ્લોક કરી દેવામાં આવશે. એકવાર QR કોડ બ્લોક થઈ ગયા પછી તે વેપારી માટે યુપીઆઈ દ્વારા ડિજિટલ પેમેન્ટ સ્વીકારવું અશક્ય બની જશે.
ગ્રાહકો માટે બનાવવામાં આવશે સ્પેશિયલ ફરિયાદ નિવારણ સિસ્ટમ
ગ્રાહકોના હિતોનું રક્ષણ કરવા માટે સરકાર એક સમર્પિત ફરિયાદ નિવારણ વ્યવસ્થા (Dedicated Grievance Redressal System) બનાવવા પર વિચાર કરી રહી છે.
જો કોઈ દુકાનદાર કે વેપારી ₹2,000 થી વધુના પેમેન્ટ પર ગ્રાહક પાસે વધારાના પૈસા માગે છે, તો ગ્રાહક આ પોર્ટલ કે એપ દ્વારા સરળતાથી પોતાની ફરિયાદ નોંધાવી શકશે. આ વ્યવસ્થાનો મુખ્ય હેતુ ગ્રાહકોને અયોગ્ય આર્થિક બોજથી બચાવવાનો અને ડિજિટલ ટ્રાન્ઝેક્શનને વધુ પારદર્શક બનાવવાનો છે.
વેપારીઓની ચેતવણી: રોકડ (Cash) તરફ પાછા વળવાની આશંકા
બીજી તરફ, યુપીઆઈ પર લાગુ કરાયેલા આ MDR ચાર્જ સામે વેપારી સંગઠનોએ ભારે વિરોધ દર્શાવ્યો છે. વેપારીઓનું કહેવું છે કે જો સરકાર આ નિયમમાં સુધારો નહીં કરે, તો તેમને મજબૂરીવશ ફરીથી કેશ (રોકડ) વ્યવહાર તરફ પાછા વળવું પડશે અથવા તેઓ ₹2,000 થી વધુનું યુપીઆઈ પેમેન્ટ સ્વીકારવાનું બંધ કરી દેશે.
આ પરિસ્થિતિને જોતા સરકાર અને બેંકો વચ્ચે એવી સમતુલા બનાવવાનો પ્રયાસ થઈ રહ્યો છે જેથી ડિજિટલ ઇન્ડિયાના અભિયાનને નુકસાન ન પહોંચે અને ગ્રાહકો તથા વેપારીઓ બંનેના હિત સચવાય.
