Supreme Court: શિક્ષકો માટે TET માંથી મુક્તિ નહીં: સુપ્રીમ કોર્ટે સમીક્ષા અરજીઓ ફગાવી, આપી આખરી તક
દેશની પ્રાથમિક અને ઉચ્ચ પ્રાથમિક શિક્ષણ વ્યવસ્થામાં ગુણવત્તા સુધારવા માટે સુપ્રીમ કોર્ટે એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અને કડક વલણ અપનાવ્યું છે. સર્વોચ્ચ અદાલતે દેશભરમાં ધોરણ 1 થી 8 ના તમામ શિક્ષકો માટે ‘ટીચર્સ એલિજિબિલિટી ટેસ્ટ’ (TET – શિક્ષક યોગ્યતા કસોટી) પાસ કરવાનું અનિવાર્ય બનાવતો પોતાનો અગાઉનો આદેશ પાછો ખેંચવાનો સ્પષ્ટ ઇનકાર કરી દીધો છે. વિવિધ રાજ્યોના શિક્ષક સંગઠનો અને સરકારો દ્વારા દાખલ કરવામાં આવેલી પુનર્વિચાર અરજીઓ (Review Petitions) પર ચુકાદો આપતાં કોર્ટે માત્ર એટલી જ રાહત આપી છે કે TET પાસ કરવાની અંતિમ સમયસીમા (ડેડલાઇન) એક વર્ષ લંબાવીને 31 ઓગસ્ટ, 2028 કરી દીધી છે. કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આ આખરી તક છે અને આનાથી વધુ સમય આપવામાં આવશે નહીં.
શું હતો સુપ્રીમ કોર્ટનો અગાઉનો આદેશ?
આ વિવાદની પૃષ્ઠભૂમિ પર નજર કરીએ તો, 1 સપ્ટેમ્બર, 2025 ના રોજ સુપ્રીમ કોર્ટે એક સીમાચિહ્નરૂપ ચુકાદો આપ્યો હતો. તે આદેશ અનુસાર, જે શિક્ષકો હાલમાં TET પાસ કર્યા વિના શાળાઓમાં ફરજ બજાવી રહ્યા છે, તેમણે આગામી 2 વર્ષમાં કોઈપણ સંજોગોમાં આ પરીક્ષા પાસ કરવી પડશે. જો તેઓ નિયત સમયમાં પરીક્ષા પાસ કરવામાં નિષ્ફળ જશે, તો તેમણે કાં તો સ્વેચ્છાએ નોકરી છોડવી પડશે અથવા સરકાર તેમને ફરજિયાત નિવૃત્તિ (Compulsory Retirement) આપી દેશે.
જોકે, કોર્ટે આ નિયમમાં એક વ્યવહારુ વર્ગીકરણ કર્યું હતું:
5 વર્ષથી વધુ સેવા બાકી હોય તેવા શિક્ષકો: તેમના માટે નિર્ધારિત સમયમર્યાદામાં TET પાસ કરવી સંપૂર્ણપણે ફરજિયાત છે.
5 વર્ષથી ઓછી સેવા બાકી હોય તેવા શિક્ષકો: જેમની નિવૃત્તિ આડે 5 વર્ષથી ઓછો સમય બાકી છે, તેમને નોકરી બચાવવા માટે આમાંથી મુક્તિ આપવામાં આવી છે. પરંતુ, જો તેઓ ભવિષ્યમાં પ્રમોશન (પદોન્નતિ) કે ઉચ્ચ પગારધોરણ મેળવવા ઈચ્છતા હોય, તો તેમણે પણ TET પાસ કરવી અનિવાર્ય રહેશે.
RTE એક્ટ અને NCTE ના નિયમોની કાયદાકીય વ્યાખ્યા
આ ચુકાદો આપતી વખતે જસ્ટિસ દીપાંકર દત્તા અને જસ્ટિસ મનમોહનની બેન્ચે ‘રાઈટ ટુ એજ્યુકેશન એક્ટ, 2009’ (RTE – શિક્ષણનો અધિકાર કાયદો) ના મૂળભૂત સિદ્ધાંતોની વિસ્તૃત વ્યાખ્યા કરી હતી. અદાલતે નોંધ્યું કે ‘નેશનલ કાઉન્સિલ ફોર ટીચર એજ્યુકેશન’ (NCTE) દ્વારા 29 જુલાઈ, 2011 ના રોજ જ એક જાહેરનામું બહાર પાડીને શિક્ષકો માટે TET અનિવાર્ય કરી દેવામાં આવી હતી.
કાયદાની દ્રષ્ટિએ, આ તારીખ પછી યોગ્ય લાયકાત વિના કોઈ વ્યક્તિ કાયમી શિક્ષક તરીકે સેવામાં રહી શકે નહીં. પુનર્વિચાર અરજીઓની સુનાવણી દરમિયાન પણ કોર્ટે આ જ કાયદાકીય જોગવાઈઓને સર્વોપરી ગણાવીને પોતાના અગાઉના વલણમાં કોઈ ફેરફાર કરવાનો ઇનકાર કર્યો છે.
સમયસીમા લંબાવવાનું કારણ અને કોર્ટની કડક ટિપ્પણી
સુપ્રીમ કોર્ટે સ્વીકાર્યું કે દેશભરમાં બિન-TET શિક્ષકોની સંખ્યા ઘણી મોટી છે. આ ઉપરાંત, ઘણા રાજ્યો સમયસર અને નિયમિત ધોરણે TET પરીક્ષાનું આયોજન કરવામાં નિષ્ફળ રહ્યા છે, જેના કારણે શિક્ષકોને પૂરતી તક મળી શકી નથી. આ વહીવટી ખામીઓને ધ્યાનમાં રાખીને કોર્ટે માનવતાવાદી અભિગમ અપનાવી સમયસીમા 2027 થી વધારીને 2028 કરી છે.
સર્વોચ્ચ અદાલતે ખૂબ જ ગંભીર ટિપ્પણી કરતા જણાવ્યું કે:
“બાળકોના ઉજ્જવળ ભવિષ્ય અને ગુણવત્તાયુક્ત શિક્ષણ માટે શિક્ષકોનું પોતે યોગ્ય, પ્રશિક્ષિત અને અપડેટ હોવું અનિવાર્ય છે. શિક્ષકોએ માત્ર પોતાની નોકરી બચાવવા પૂરતું મર્યાદિત ન રહેવું જોઈએ, પરંતુ શિક્ષણના સ્તરને ઊંચું લાવવા માટે સ્વેચ્છાએ પોતાની યોગ્યતા સાબિત કરવી જોઈએ.”
વિવિધ રાજ્યોના શિક્ષક સંગઠનોની માંગ ફગાવી
અત્રે ઉલ્લેખનીય છે કે ઉત્તર પ્રદેશ, મધ્ય પ્રદેશ, કેરળ, તમિલનાડુ અને પશ્ચિમ બંગાળ જેવા અગ્રણી રાજ્યોના શિક્ષક સંગઠનો તેમજ કેટલીક રાજ્ય સરકારોએ સુપ્રીમ કોર્ટના આકરા વલણ સામે પુનર્વિચાર અરજીઓ કરી હતી. તેમની મુખ્ય દલીલ એ હતી કે જે શિક્ષકોની નિમણૂક વર્ષ 2009 માં RTE એક્ટ લાગુ થયા પહેલા થઈ ચૂકી છે, તેમને આ કાયદાના દાયરામાંથી બહાર રાખવામાં આવે અને TET માંથી કાયમી મુક્તિ આપવામાં આવે. જોકે, સુપ્રીમ કોર્ટે આ દલીલને સંપૂર્ણપણે ફગાવી દેતા સ્પષ્ટ કર્યું કે શિક્ષણના માપદંડો સાથે કોઈ પણ પ્રકારની બાંધછોડ સ્વીકાર્ય નથી.
