Marital Dispute: “પતિ બેરોજગાર થશે તો ભરણપોષણ કોણ આપશે?” કડવાશભર્યા કાનૂની જંગ વચ્ચે કોર્ટે દંપતીને મોકલ્યું મીડિયેશન સેન્ટર
વૈવાહિક વિવાદો અને છૂટાછેડાના કેસો દરમિયાન પત્નીઓ દ્વારા પતિને આર્થિક અને સામાજિક રીતે નુકસાન પહોંચાડવા માટે તેની ઓફિસ કે દફતરમાં ફરિયાદો કરવાની વધતી જતી પ્રવૃત્તિ પર ભારતીય સુપ્રીમ કોર્ટે ઊંડી ચિંતા વ્યક્ત કરી છે. જસ્ટિસ બી. વી. નાગરત્નાની અધ્યક્ષતાવાળી ખંડપીઠે એક કેસની સુનાવણી દરમિયાન પત્ની પક્ષને વેધક સવાલ પૂછ્યો હતો કે, “આખરે પતિની નોકરી કે રોજગાર છીનવીને પત્નીને શું હાસિલ થશે? જો કમાણીનું સાધન જ ખતમ થઈ જશે તો ભરણપોષણ ક્યાંથી મળશે?”
સુપ્રીમ કોર્ટે જે કેસની સુનાવણી દરમિયાન આ આકરી પરંતુ વ્યવહારુ ટિપ્પણી કરી છે, તે ઉત્તર પ્રદેશના ગાઝિયાબાદના એક દંપતી સાથે જોડાયેલો છે. આ દંપતી વચ્ચે લાંબા સમયથી છૂટાછેડા (Talaq) નો કેસ કોર્ટમાં પેન્ડિંગ છે. આટલું જ નહીં, બંનેએ એકબીજાને પરેશાન કરવા માટે અલગ-અલગ કાયદાકીય કલમો હેઠળ અનેક કેસો પણ દાખલ કરી રાખ્યા છે. આ વિવાદો પૈકીના એક બદનક્ષી (Defamation) ના કેસને ગાઝિયાબાદ ટ્રાન્સફર કરાવવા માટે મહિલાએ સુપ્રીમ કોર્ટમાં અરજી કરી હતી, જેની સુનાવણી દરમિયાન કોર્ટે આ વલણ અપનાવ્યું હતું.
એરફોર્સના અધિકારી પતિ પર પત્નીની ફરિયાદ અને બદનક્ષીનો કેસ
આ વિવાદની પૃષ્ઠભૂમિ તપાસીએ તો, પતિ ભારતીય વાયુસેના (Indian Air Force) માં એક જવાબદાર હોદ્દા પર ફરજ બજાવે છે. પત્નીએ પતિને સેવામાંથી બરતરફ કરાવવાના કે સજા અપાવવાના આશયથી વાયુસેના મુખ્યાલય (Air Force HQ) માં એક સત્તાવાર ફરિયાદ નોંધાવી હતી. આ ફરિયાદમાં આક્ષેપ કરાયો હતો કે પતિ સરકારી નોકરીમાં હોવા છતાં નિયમોનું ઉલ્લંઘન કરીને ખાનગી વેપાર-ધંધો ચલાવે છે.
પોતાની ઓફિસમાં થયેલી આ ફરિયાદને કરિયર બગાડવાનો પ્રયાસ અને સામાજિક માનહાનિ ગણાવીને પતિએ પત્ની સામે બદનક્ષીનો કેસ દાખલ કર્યો હતો. બીજી તરફ, પત્નીના વકીલનો દાવો હતો કે પતિએ પણ પોતાના એક મિત્ર દ્વારા પત્ની અને તેના ભાઈ પર વાયુસેના તરફથી મળેલું ઓફિશિયલ હેલ્મેટ ચોરી કરવાનો ખોટો કેસ દાખલ કરાવ્યો છે. પત્નીએ બચાવ કર્યો હતો કે તે માત્ર વાયુસેનાના હેડક્વાર્ટરથી વિગતો એકત્ર કરવા ગઈ હતી, કોઈનું નુકસાન કરવા નહીં.
જસ્ટિસ નાગરત્નાની બંને પક્ષોને ટકોર: વેરભાવ છોડી કેસ પાછા ખેંચો
સુનાવણી દરમિયાન જસ્ટિસ બી. વી. નાગરત્નાએ બંને પક્ષોના વકીલો અને દંપતીને આડે હાથ લેતા કહ્યું કે, “જ્યારે તમે લોકો મુખ્ય છૂટાછેડાના કેસ માટે અદાલતમાં લડી જ રહ્યા છો, તો પછી એકબીજાને જેલમાં મોકલવા કે બરબાદ કરવા માટે આટલા બધા ગૌણ કેસો કેમ કરી રહ્યા છો? બંને પક્ષોએ એકબીજા સામેના વધારાના કેસો પાછા ખેંચવા અંગે ગંભીરતાથી વિચારવું જોઈએ.”
ન્યાયાધીશે કાયદાના વ્યવહારુ પક્ષને સમજાવતા ઉમેર્યું કે, વૈવાહિક વિવાદોમાં પત્ની અને બાળકોને માસિક ભરણપોષણ (Maintenance) ની જરૂર પડે છે, તેમજ ભવિષ્યમાં જો કાયમી સમાધાન થાય તો એકમુશ્ત રકમ (Alimony) ચૂકવવાની થાય છે. આવી સ્થિતિમાં, જો પત્ની જ પતિની આવકનું સાધન કે તેની નોકરી છીનવી લેવાનો પ્રયાસ કરે, તો તે તર્કથી પર છે. જો પતિ બેરોજગાર થઈ જશે તો તે પત્નીના ભરણપોષણનો ખર્ચ કેવી રીતે ઉઠાવી શકશે?
આખરી નિર્ણય: કોર્ટે મામલો મીડિયેશન સેન્ટરમાં મોકલ્યો
બંને પક્ષો વચ્ચે ચાલી રહેલા આ કડવાશભર્યા કાનૂની જંગને શાંત કરવા માટે સુપ્રીમ કોર્ટે આખરે મધ્યસ્થીનો માર્ગ અપનાવ્યો છે. સર્વોચ્ચ અદાલતે આ સમગ્ર વિવાદને સૌહાર્દપૂર્ણ ઉકેલ માટે સુપ્રીમ કોર્ટના અધિકૃત મધ્યસ્થતા કેન્દ્ર (Mediation Centre) માં મોકલી આપ્યો છે. કોર્ટે સ્પષ્ટ આદેશ આપ્યો છે કે બંને પક્ષો મધ્યસ્થ (Mediator) ની હાજરીમાં પોતાના અહમ અને વેરભાવ બાજુ પર મૂકીને શાંતિપૂર્ણ ઉકેલ લાવવાનો પ્રયત્ન કરે. જો મધ્યસ્થતાના તબક્કે પણ આ વિવાદ નહીં ઉકેલાય, તો જ કોર્ટ આ કેસની આગળની કાનૂની સુનાવણી હાથ ધરશે.
