સોનિયા ગાંધીના પુસ્તક પર વિવાદ: પેંગ્વિન ઈન્ડિયાએ પ્રકાશન રદ કર્યું, વિદેશોમાં 10 નવેમ્બરે થશે રિલીઝ
કોંગ્રેસના પૂર્વ અધ્યક્ષ સોનિયા ગાંધીના આગામી પુસ્તક ‘Belonging: A Journey of Love’ ને લઈને ભારતીય રાજકીય અને સાહિત્યિક વર્તુળોમાં મોટી ચર્ચા શરૂ થઈ છે. પ્રાપ્ત અહેવાલો અને સુત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, પુસ્તકના કેટલાક મહત્વપૂર્ણ અંશોને લઈને લેખિકા સોનિયા ગાંધી અને જાણીતા પબ્લિશર ‘પેંગ્વિન રેન્ડમ હાઉસ ઈન્ડિયા’ (PRHI) વચ્ચે સર્વસંમતિ સાધી શકાઈ નથી. પ્રકાશક દ્વારા પાંડુલિપિ (Manuscript) માં કેટલાક ફેરફારો કરવા અને અમુક સંવેદનશીલ ભાગોને હટાવવા માટે સૂચન કરવામાં આવ્યું હતું, પરંતુ સોનિયા ગાંધીએ પોતાના લેખનની મૂળ ભાવના સાથે સમાધાન કરવાનો અને આ ભાગોને દૂર કરવાનો સ્પષ્ટ ઇનકાર કરી દીધો હતો. આ વિવાદને પગલે પેંગ્વિન રેન્ડમ હાઉસ ઈન્ડિયાએ ભારતમાં આ પુસ્તક પ્રકાશિત કરવાની યોજનામાંથી પોતાને અલગ કરી લીધું છે.
Penguin Random House India official statement. pic.twitter.com/2g8y3F1p7m
— Penguin India (@PenguinIndia) August 28, 2026
વિવાદના મુખ્ય મુદ્દાઓ અને અસંમતિનું કારણ
સૂત્રો પાસેથી મળતી માહિતી મુજબ, જે ભાગો પર પ્રકાશકને વાંધો હતો તેમાં દેશના વર્તમાન રાજકારણ અને વિદેશ નીતિ સાથે જોડાયેલા અત્યંત સંવેદનશીલ મુદ્દાઓ સામેલ છે. મુખ્યત્વે ત્રણ વિષયો પર અસંમતિ સર્જાઈ હતી:
વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીનો કાર્યકાળ: પુસ્તકમાં વડાપ્રધાન મોદીના શાસનકાળ, તેમની કાર્યશૈલી અને રાજકીય નીતિઓ અંગે સોનિયા ગાંધીના અંગત દ્રષ્ટિકોણ અને આકરા મૂલ્યાંકનનો સમાવેશ થાય છે.
રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘ (RSS): સંઘની વિચારધારા, તેની ભારતીય રાજકારણ પર પડેલી અસર અને કોંગ્રેસ સાથેના વૈચારિક સંઘર્ષો અંગે લખાયેલા અંશો.
ચીન સાથેનો સીમા વિવાદ: ભારતીય સરહદ પર ચીન દ્વારા કરવામાં આવેલા કથિત અતિક્રમણ અને તેને લઈને કેન્દ્ર સરકારના વલણ અંગે પુસ્તકમાં કરવામાં આવેલી ટિપ્પણીઓ.
રસપ્રદ વાત એ છે કે, પેંગ્વિન વર્લ્ડવાઈડ (વૈશ્વિક શાખા) ને આ અંશો સામે કોઈ વાંધો નહોતો, પરંતુ પેંગ્વિન ઈન્ડિયાની સ્થાનિક ટીમે કાનૂની અથવા રાજકીય ગૂંચવણોથી બચવા માટે કેટલાક સંપાદકીય સુધારાનો આગ્રહ રાખ્યો હતો. સોનિયા ગાંધીએ પુસ્તકના તથ્યો અને પોતાના વિચારો બદલવાની ના પાડતા વાતચીત અટકી પડી હતી.
પેંગ્વિન રેન્ડમ હાઉસ ઈન્ડિયાની અધિકૃત સ્પષ્ટતા
વિવાદ વધતા પેંગ્વિન રેન્ડમ હાઉસ ઈન્ડિયાએ આ અંગે પોતાનું અધિકૃત નિવેદન બહાર પાડ્યું છે. કંપનીએ મીડિયામાં ચાલી રહેલા કેટલાક અહેવાલોનું ખંડન કરતા સ્પષ્ટતા કરી છે કે, તેઓ સોનિયા ગાંધીના આ પુસ્તકના ભારતીય પ્રકાશક નથી.
પ્રકાશકે જણાવ્યું કે, એક જવાબદાર પબ્લિશિંગ હાઉસ તરીકે પુસ્તકની ફેક્ટ-ચેકિંગ (તથ્ય-તપાસ) કરવી અને લેખકને પુસ્તકની ગુણવત્તા તથા હિતમાં જરૂરી સંપાદકીય સૂચનો આપવા એ તેમની સામાન્ય પ્રક્રિયા અને અધિકાર છે. કંપનીએ ઉમેર્યું કે, “સંવાદ દરમિયાન અમારું વલણ સકારાત્મક હતું અને અમે ‘Belonging’ ને પ્રકાશિત કરવા માટે ઉત્સુક હતા.” જોકે, લેખક સાથેની ગોપનીયતાના નિયમોનું પાલન કરીને કંપનીએ આનાથી વધુ વિગતો આપવાનો ઇનકાર કર્યો છે.
આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે પ્રકાશનની તૈયારીઓ
ભારતમાં પેંગ્વિન ઈન્ડિયા સાથે પ્રોજેક્ટ રદ થયો હોવા છતાં, વિદેશોમાં આ પુસ્તકના પ્રકાશનની પ્રક્રિયા પુરજોશમાં ચાલી રહી છે.
અમેરિકા અને વૈશ્વિક પ્રકાશન: અમેરિકામાં આ પુસ્તકને ‘આલ્ફ્રેડ એ. નોપફ’ (Alfred A. Knopf) દ્વારા પ્રકાશિત કરવામાં આવશે, જે પેંગ્વિન રેન્ડમ હાઉસ ગ્રુપનો જ એક જાણીતો ઈમ્પ્રીન્ટ છે.
રિલીઝ તારીખ: સૂત્રોના જણાવ્યા મુજબ, વૈશ્વિક સ્તરે આ પુસ્તક 10 નવેમ્બરના રોજ રિલીઝ થવાની શક્યતા છે.
સોનિયા ગાંધીનું આ પુસ્તક માત્ર એક રાજકીય આત્મકથા નથી પરંતુ તેમના ભારતમાં વિતાવેલા જીવન, ગાંધી પરિવાર સાથેના સંબંધો અને ભારતીય રાજકારણના પ્રત્યક્ષદર્શી તરીકેના અનુભવોની સફર છે. ભારતમાં આ પુસ્તક હવે કયા નવા પ્રકાશક દ્વારા લાવવામાં આવે છે તેના પર રાજકીય અને સાહિત્યિક જગતની નજર ટકેલી છે.
