Cancer Risk: બેઠાડુ જીવનશૈલી જીવતા લોકો સાવધાન! દર અડધા કલાકે માત્ર 5 મિનિટની આ નાની પ્રવૃત્તિ બચાવી શકે છે તમારો જીવ
આજના આધુનિક અને વ્યસ્ત જીવનમાં કલાકો સુધી એક જ જગ્યાએ બેસીને કામ કરવું એ એક સામાન્ય બાબત બની ગઈ છે. ઓફિસમાં કમ્પ્યુટર સામે સતત બેસી રહેવું, વર્ક ફ્રોમ હોમ કરવું, સોફા પર બેસીને ટીવી જોવું કે મોબાઈલ સ્ક્રીન પાછળ કલાકો વિતાવવા એ આપણી દૈનિક દિનચર્યાનો એક ભાગ બની ચૂક્યા છે. તબીબી જગતમાં પહેલાંથી જ માનવામાં આવે છે કે બેઠાડુ જીવનશૈલીના કારણે મેદસ્વીતા (મોટાપો), ડાયાબિટીસ અને હૃદયરોગનું જોખમ વધે છે. પરંતુ, હવે એક નવા વૈજ્ઞાનિક સંશોધનમાં ચોંકાવનારો ખુલાસો થયો છે કે જો કોઈ વ્યક્તિ કોઈપણ જાતની હિલચાલ વિના સતત ૩૦ મિનિટ કે તેથી વધુ સમય સુધી એક જ જગ્યાએ બેસી રહે છે, તો તેનાથી કેન્સરના કારણે થતા મૃત્યુનું જોખમ પણ નોંધપાત્ર રીતે વધી શકે છે.
૯૧ હજાર લોકો પર ૧૨ વર્ષ સુધી કરાયું વિશેષ સંશોધન
આ મહત્વપૂર્ણ વૈજ્ઞાનિક અભ્યાસ યુનિવર્સિટી ઓફ ગ્લાસગો (University of Glasgow) ના સંશોધકો દ્વારા કરવામાં આવ્યો છે, જે પ્રખ્યાત મેડિકલ જર્નલ ‘PLOS મેડિસિન’ માં પ્રકાશિત થયો છે. આ સંશોધનમાં ‘યુકે બાયોબેંક’ (UK Biobank) સાથે જોડાયેલા ૯૧,૦૦૦ થી વધુ લોકોના સ્વાસ્થ્યના આંકડાઓનું ઊંડું વિશ્લેષણ કરવામાં આવ્યું હતું.
આ સ્ટડીની ખાસ વાત એ હતી કે તેમાં સહભાગીઓને માત્ર પ્રશ્નો પૂછીને ડેટા એકત્રિત નહોતો કરાયો, પરંતુ તેમની વાસ્તવિક શારીરિક હિલચાલ અને બેસવાના ચોક્કસ સમયને માપવા માટે એક અઠવાડિયા સુધી તેમના કાંડા પર ફિઝિકલ ટ્રેકર (સેન્સર) બાંધવામાં આવ્યા હતા. આ પ્રક્રિયા બાદ અંદાજે ૧૨ વર્ષ સુધી તે તમામ લોકોના સ્વાસ્થ્ય પર સતત દેખરેખ રાખવામાં આવી હતી.
કેવા લોકોમાં કેન્સરથી મૃત્યુનું જોખમ સૌથી વધુ જોવા મળ્યું?
અભ્યાસના પરિણામો દર્શાવે છે કે જે લોકો દિવસ દરમિયાન વારંવાર ૩0 મિનિટ કે તેનાથી વધુ સમય માટે સતત એક જ જગ્યાએ બેસી રહેવાની ટેવ ધરાવતા હતા, તેમનામાં કેન્સરને કારણે થતા મૃત્યુદરનું પ્રમાણ ઘણું ઊંચું હતું.
કલાક દીઠ જોખમમાં વધારો: સંશોધકોના મતે, લાંબા સમય સુધી સતત બેસી રહેવાના દર એક વધારાના કલાકની સાથે આ ઘાતક જોખમ આશરે ૯% થી ૧૦% સુધી વધી જાય છે.
બેસવાની પદ્ધતિ વધુ જવાબદાર: સંશોધનમાં એક રસપ્રદ તથ્ય એ સામે આવ્યું કે તમે આખા દિવસમાં કુલ કેટલા કલાકો બેસો છો, તેના કરતાં તમે વચ્ચે બ્રેક લીધા વિના સતત કેટલી મિનિટો સુધી બેસી રહો છો તે આદત શરીરને વધુ નુકસાન પહોંચાડે છે.
બેઠાડુ આદત વચ્ચે કેવી રીતે કરી શકાય બચાવ?
આ ચિંતાજનક રિપોર્ટની વચ્ચે દર્દીઓ માટે એક આશાસ્પદ અને સારા સમાચાર પણ સામે આવ્યા છે. જો લાંબા સમય સુધી બેસવાની ફરજિયાત સ્થિતિ વચ્ચે પણ થોડા થોડા સમયે હળવી શારીરિક પ્રવૃત્તિઓ કરવામાં આવે, તો આ કેન્સરના જોખમને મોટા પ્રમાણમાં ટાળી શકાય છે.
જીવનશૈલીમાં નાના ફેરફારોની મોટી અસર:
હળવી પ્રવૃત્તિ: સતત બેસી રહેવાના એક કલાકના સ્થાને જો થોડીવાર ઊભા થઈને ચાલવું, ઘરના કે ઓફિસના નાના-મોટા કામ કરવા જેવી સામાન્ય હિલચાલ કરવામાં આવે, તો કેન્સરથી થતા મૃત્યુનું જોખમ આશરે ૧૨% જેટલું ઘટાડી શકાય છે.
મધ્યમ વોકિંગ: દિવસ દરમિયાન અડધા કલાક (૩૦ મિનિટ) માટે તેજ ગતિએ ચાલવાની (બ્રિસ્ક વોક) આદત રાખવાથી આ જોખમ ૮% સુધી ઘટી શકે છે.
તીવ્ર કસરત: એટલું જ નહીં, જો દિવસમાં માત્ર ૫ મિનિટ માટે પણ કોઈ હાઈ-ઈન્ટેન્સિટી (ઝડપી અને ઊર્જાસભર) કસરત કરવામાં આવે, તો કેન્સરના જોખમમાં ૨૨% સુધીનો મોટો ઘટાડો નોંધાઈ શકે છે.
માત્ર જિમ જવું પૂરતું નથી, આદત બદલવી જરૂરી
આ સંશોધનનું નેતૃત્વ કરનાર યુનિવર્સિટી ઓફ ગ્લાસગોના પબ્લિક હેલ્થ વિભાગના સિનિયર લેક્ચરર ડૉ. ફ્રેડરિક હો જણાવે છે કે, લોકોએ માત્ર સવારે કે સાંજે નિયમિત વ્યાયામ કરવા પર જ નિર્ભર રહેવાની જરૂર નથી, પરંતુ ઓફિસ કલાકો દરમિયાન સતત બેસી રહેવાની પોતાની રોજિંદી કુટેવને પણ બદલવી પડશે. જો કોઈ વ્યક્તિ રોજ જિમમાં જઈ શકતી ન હોય, તો પણ દર અડધા કલાકે પોતાની ખુરશી પરથી ઊભા થઈને થોડી મિનિટો માટે ચાલવું કે શરીરને સ્ટ્રેચ કરવું અત્યંત ફાયદાકારક સાબિત થાય છે.
તબીબી નિષ્ણાતોના મતે, જ્યારે આપણે કલાકો સુધી એક જ સ્થિતિમાં બેસી રહીએ છીએ, ત્યારે શરીરના સ્નાયુઓ નિષ્ક્રિય થઈ જાય છે. આના પરિણામે બ્લડ શુગરનું સંતુલન ખોરવાય છે, શરીરમાં ઇન્સ્યુલિન રેઝિસ્ટન્સ (Insulin Resistance) વધે છે અને આંતરિક સોજા (Inflammation) ની પ્રક્રિયા ઝડપી બને છે, જે કેન્સરના કોષોને ઉત્તેજિત કરી શકે છે. જો કે, વૈજ્ઞાનિકોએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આ અભ્યાસ માત્ર બેસવા અને કેન્સર વચ્ચેનો સંબંધ દર્શાવે છે, તે સીધેસીધું સાબિત નથી કરતું કે બેસવું એ જ કેન્સરનું મુખ્ય કારણ છે.
