Crude Oil: ક્રૂડ ઓઇલ માર્કેટમાં ભૂકંપ: સાઉદી અરામકોએ ૨૬ વર્ષનો સૌથી મોટો ભાવઘટાડો કર્યો, ભારતને થશે ફાયદો
વૈશ્વિક ઇંધણ બજારમાંથી એક ખૂબ જ મોટા અને રાહતના સમાચાર સામે આવ્યા છે. દુનિયાની સૌથી મોટી તેલ નિકાસકાર કંપની સાઉદી અરામકો (Saudi Aramco) એ એશિયાઈ દેશો માટે કાચા તેલ (Crude Oil) ની કિંમતોમાં રેકોર્ડબ્રેક ઘટાડો કરવાની જાહેરાત કરી છે. કંપનીએ ઓગસ્ટ મહિનામાં સપ્લાય થનારા તેના મુખ્ય ‘અરબ લાઈટ ક્રૂડ’ (Arab Light Crude) ના ભાવમાં ૧૧ ડોલર પ્રતિ બેરલનો તોતિંગ ઘટાડો કર્યો છે. આ તેલ હવે ઓમાન-દુબઈ બેન્ચમાર્ક કિંમતો કરતાં પણ ૧.૫૦ ડોલર પ્રતિ બેરલ સસ્તું મળશે.
આ નિર્ણય માત્ર સાઉદી અરેબિયા પૂરતો મર્યાદિત નથી, પરંતુ તેની વૈશ્વિક અસરો જોવા મળશે. ખાસ કરીને ભારત જેવા દેશો માટે આ સમાચાર ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે, કારણ કે ભારત પોતાની જરૂરિયાતનું ૮૫% કરતાં વધુ કાચું તેલ વિદેશોમાંથી આયાત કરે છે.
સાઉદી અરેબિયાએ તેલ આટલું સસ્તું કેમ કરવું પડ્યું?
આ ઐતિહાસિક ભાવઘટાડા પાછળ આંતરરાષ્ટ્રીય બજારના કેટલાક મુખ્ય આર્થિક અને રાજદ્વારી પરિબળો જવાબદાર છે:
૧. સપ્લાયમાં વધારો અને હોર્મુઝની સ્થિતિ: અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ચાલી રહેલો ભૂરાજકીય તણાવ હળવો થતાં જ સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ (હોર્મુઝ જલડમરુમધ્ય) ના દરિયાઈ માર્ગેથી તેલનો પુરવઠો સામાન્ય થઈ ગયો છે. બજારમાં તેલની ઉપલબ્ધતા વધવાને કારણે કિંમતો પર દબાણ આવ્યું છે. ૨. ચીનનું વલણ અને રશિયન તેલ: દુનિયામાં કાચા તેલનો સૌથી મોટો ખરીદદાર દેશ ચીન છેલ્લા બે મહિનાથી સાઉદી અરેબિયા પાસેથી ઓછું તેલ ખરીદી રહ્યો છે. ચીનને રશિયા અને ઈરાન પાસેથી ભારે ડિસ્કાઉન્ટ પર તેલ મળી રહ્યું હોવાથી તેણે સાઉદી પાસેથી આયાત ઘટાડી દીધી છે. આથી એશિયાઈ ગ્રાહકોને ફરી આકર્ષવા માટે સાઉદીએ ભાવ ઘટાડ્યા છે. ૩. OPEC+ નો નિર્ણય: તેલ ઉત્પાદક દેશોના સંગઠન ‘ઓપેક પ્લસ’ (OPEC+) એ સતત પાંચમા મહિને તેલનું ઉત્પાદન વધારવાનો નિર્ણય લીધો છે, જેનો અર્થ છે કે આગામી દિવસોમાં વૈશ્વિક બજારમાં તેલનો પુરવઠો હજુ વધશે.
ભારત માટે આ સમાચાર કેમ ગેમ-ચેન્જર છે?
ભારત પોતાની ઉર્જા જરૂરિયાતો માટે મોટાભાગે અખાતી દેશો (Gulf Countries) પર નિર્ભર છે, જેમાં સાઉદી અરેબિયા ભારતનો એક મુખ્ય વ્યાપારી ભાગીદાર છે. જો સાઉદી તરફથી મળતું તેલ લાંબા સમય સુધી સસ્તું રહેશે, તો ભારતનું વાર્ષિક તેલ આયાત બિલ (Oil Import Bill) નોંધપાત્ર રીતે ઘટી જશે.
આનાથી દેશના વિદેશી હૂંડિયામણની મોટી બચત થશે. આ ઉપરાંત, ભારતની અગ્રણી સરકારી તેલ કંપનીઓ જેમ કે ઇન્ડિયન ઓઇલ (IOCL), બીપીસીએલ (BPCL) અને એચપીસીએલ (HPCL) ને સીધો આર્થિક ફાયદો થશે, કારણ કે તેમને કાચો માલ ખૂબ જ સસ્તા ભાવે ઉપલબ્ધ થશે અને તેમનો પ્રોફિટ માર્જિન સુધરશે.
શું સામાન્ય જનતા માટે પેટ્રોલ-ડીઝલ સસ્તું થશે?
આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં કિંમતો ઘટવા છતાં દેશમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ ક્યારે ઘટશે તે અંગે હજુ સુધી કોઈ સત્તાવાર જાહેરાત કરવામાં આવી નથી.
બજાર વિશ્લેષકોનો મત: જો કાચા તેલની કિંમતો વૈશ્વિક સ્તરે આગામી થોડા અઠવાડિયા સુધી આ જ નીચલા સ્તરે સ્થિર રહેશે, તો ભારતમાં સામાન્ય ગ્રાહકો માટે પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવમાં રાહત મળવાની પ્રબળ શક્યતા બની શકે છે. જો કે, આનો અંતિમ નિર્ણય સરકારી તેલ કંપનીઓ અને કેન્દ્ર સરકાર પર નિર્ભર કરે છે, કારણ કે કંપનીઓ અગાઉ થયેલા આર્થિક નુકસાનની ભરપાઈ કરવા માટે પણ આ તકનો ઉપયોગ કરી શકે છે.
એવિએશન સેક્ટર અને સામાન્ય રસોડા પર અસર
સસ્તા ક્રૂડ ઓઇલની અસર માત્ર રોડ ટ્રાન્સપોર્ટ પૂરતી સીમિત નથી રહેતી. કાચું તેલ સસ્તું થવાથી એવિએશન ટર્બાઇન ફ્યુઅલ (ATF – વિમાનનું બળતણ) ની કિંમતોમાં પણ ઘટાડો થાય છે, જેના કારણે આગામી સમયમાં હવાઈ મુસાફરીના ભાડા સસ્તા થઈ શકે છે. આ સિવાય, પેટ્રોકેમિકલ્સ અને એલપીજી (LPG) ના ઉત્પાદન ખર્ચમાં પણ રાહત મળવાની આશા છે.
