Reliance Industries: શું AI લેશે માણસોની જગ્યા? રિલાયન્સ ઇન્ડસ્ટ્રીઝની ભરતીની નવી રણનીતિ
ભારતની સૌથી મોટી કંપનીઓ પૈકીની એક, રિલાયન્સ ઇન્ડસ્ટ્રીઝ લિમિટેડ (RIL) ની ભરતી પ્રક્રિયામાં એક મોટો ફેરફાર જોવા મળ્યો છે. નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૬ (FY26) દરમિયાન કંપનીની નવી ભરતીમાં અગાઉના વર્ષની સરખામણીએ લગભગ ૯૦,૦૦૦ નો ઘટાડો થયો હોવાનું જાણવા મળ્યું છે. આ માત્ર આંકડાકીય ઘટાડો નથી, પરંતુ તે ભારતીય કોર્પોરેટ જગતમાં આવી રહેલા મોટા બદલાવનો સંકેત છે, જ્યાં હવે કંપનીઓ નવી ભરતી કરવાને બદલે વર્તમાન કર્મચારીઓને આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) અને ઓટોમેશનમાં નિપુણ બનાવવાની રણનીતિ અપનાવી રહી છે.
ભરતીમાં ઘટાડો અને તેનું કારણ
મુકેશ અંબાણીના નેતૃત્વ હેઠળના આ સમૂહે તેની વાર્ષિક રિપોર્ટમાં જણાવ્યું હતું કે ૩૧ માર્ચ ૨૦૨૬ સુધીમાં કંપનીના કુલ કર્મચારીઓની સંખ્યા ૪.૧૯ લાખથી વધુ હતી, જેમાં ૧ લાખ જેટલા નવા કર્મચારીઓનો સમાવેશ થયો હતો. જોકે, આ સંખ્યા નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૫ ના ૧.૯ લાખ નવા કર્મચારીઓની સરખામણીમાં ઘણી ઓછી છે. આ ઘટાડા પાછળ વૈશ્વિક અસ્થિરતા, સપ્લાય ચેઈનનું સંકટ, અને AI ના કારણે કામ કરવાની પદ્ધતિઓમાં આવેલા ફેરફારો મુખ્ય કારણો છે.
વિવિધ વિભાગોની સ્થિતિ
રિપોર્ટ અનુસાર, વિવિધ સેક્ટરમાં કર્મચારીઓની સંખ્યામાં મિશ્ર ટ્રેન્ડ જોવા મળ્યો છે:
જિયો પ્લેટફોર્મ્સ: અહીં કર્મચારીઓની સંખ્યા ૨૧ ટકા ઘટીને ૭૪,૮૨૨ થઈ છે. કંપનીનું માનવું છે કે હવે ‘માઈક્રો એન્ટરપ્રિન્યોર’ મોડલ અપનાવવામાં આવી રહ્યું છે, જ્યાં ઇન્સ્ટોલેશન અને મેન્ટેનન્સ માટે ફૂલ-ટાઈમ કર્મચારીઓને બદલે ગિગ-વર્કર જેવા વિકલ્પો પસંદ કરવામાં આવે છે.
ઓઇલ-ટુ-કેમિકલ્સ (O2C): જૂના વ્યવસાયમાં ૬ ટકાનો ઘટાડો જોવા મળ્યો છે.
રિટેલ બિઝનેસ: આ એકમાત્ર એવો વિભાગ છે જ્યાં ૧૭ ટકાનો ઉછાળો જોવા મળ્યો છે, જે ૨.૯૦ લાખ કર્મચારીઓ સુધી પહોંચ્યો છે.
નિષ્ણાતોનું વિશ્લેષણ
ભરતી એજન્સીઓના નિષ્ણાતો માને છે કે કંપનીઓ હવે ‘લીન’ સ્ટ્રક્ચર પર ધ્યાન આપી રહી છે. એક્સફેનો પ્રાઈવેટ લિમિટેડના નિષ્ણાતોના મતે, હવે જૂની પદ્ધતિના પિરામિડ સ્ટ્રક્ચરને બદલે મેનેજર અને કર્મચારીઓનો રેશિયો બદલાઈ રહ્યો છે (હવે ૧ મેનેજર દીઠ ૧૦-૧૨ કર્મચારીઓ). કંપનીઓ હવે જુનિયર લેવલ પર નવી ભરતી કરવાને બદલે હાલના કર્મચારીઓ પાસે વધુ કાર્યક્ષમતા સાથે કામ લેવા પર ભાર મૂકી રહી છે.
આ ઉપરાંત, કર્મચારીઓની નોકરી છોડવાની દર (એટ્રિશન રેટ) માં પણ ઘટાડો નોંધાયો છે, જેના કારણે નવી ભરતીની જરૂરિયાત ઓછી પડી છે. જોકે, રિલાયન્સે કર્મચારીઓના લાભો પાછળના ખર્ચમાં વધારો કરીને તેને ૩૦,૩૧૮ કરોડ રૂપિયા સુધી પહોંચાડ્યો છે, જે દર્શાવે છે કે કંપની કર્મચારીઓની ગુણવત્તા અને ઉત્પાદકતા પર વધુ ખર્ચ કરી રહી છે.
ભવિષ્યના પડકારો અને ટ્રેન્ડ
આગામી ૧૨ મહિનામાં સમગ્ર કોર્પોરેટ ઇન્ડસ્ટ્રીમાં ભરતીની માંગમાં ૧૦ ટકાનો ઘટાડો જોવા મળી શકે છે. AI ના આગમનને કારણે હવે કામગીરીનું સ્વરૂપ બદલાયું છે. રિલાયન્સ પોતે પણ તેની વાર્ષિક રિપોર્ટમાં સ્વીકારે છે કે વધતી જતી બિઝનેસ જરૂરિયાતોને પહોંચી વળવા માટે ‘ફ્યુચર-રેડી’ ટેલેન્ટની જરૂર છે. કંપની સતત તેના ટ્રેન્ડનું રિવ્યુ કરી રહી છે જેથી ગ્રોથ ટાર્ગેટ જળવાઈ રહે.
