ખાંડના ભાવમાં ભડકો: તહેવારોની સિઝન પહેલાં કેન્દ્ર સરકાર એક્શનમાં, સ્ટોક લિમિટ અને આયાત સહિત લીધા મોટા નિર્ણયો

ખાંડ કેમ મોંઘી થઈ? કેન્દ્ર સરકારે કાળાબજારી રોકવા લાગુ કરી સ્ટોક લિમિટ, આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં પણ અછત

આગામી તહેવારોની સિઝનને ધ્યાનમાં રાખીને કેન્દ્ર સરકારે દેશમાં ખાંડની ઉપલબ્ધતા જાળવી રાખવા અને તેના વધતા ભાવ પર અંકુશ મેળવવા માટે કડક પગલાં લેવાની શરૂઆત કરી દીધી છે. સરકારી આંકડાઓ અનુસાર, ૨૦ જુલાઈના રોજ ખાંડનો સરેરાશ ભાવ ૪૮.૧૮ રૂપિયા પ્રતિ કિલો હતો, જે એક જ મહિનામાં એટલે કે ૨૦ ઓગસ્ટ સુધીમાં વધીને ૫૫.૭૦ રૂપિયા પ્રતિ કિલો થઈ ગયો છે. ખાંડના ભાવમાં થયેલા આ અચાનક વધારાને કારણે સામાન્ય નાગરિકોના બજેટ પર ભારે અસર પડી રહી છે.

ખાંડ કેમ મોંઘી થઈ રહી છે?

સરકારે સ્પષ્ટતા કરી છે કે ઇથેનોલ (Ethanol) બનાવવા માટે ખાંડનો ઉપયોગ વધવાને કારણે ભાવ વધ્યા નથી. ઇથેનોલ માટે ડાયવર્ટ થતી ખાંડનો હિસ્સો ૨૦૨૨-૨૩માં ૧૨% હતો, જે ૨૦૨૫-૨૬માં ઘટીને આશરે ૯% થઈ ગયો છે. ભાવ વધારાનું મુખ્ય કારણ ચાલુ વર્ષે દેશમાં ખાંડનું ઉત્પાદન અપેક્ષા કરતાં ઓછું રહેવાનો અંદાજ છે. શરૂઆતમાં રાજ્યોએ ૩૪૩ લાખ ટન ઉત્પાદનનો અંદાજ આપ્યો હતો, પરંતુ હવે તે ઘટીને ૩૦૬ લાખ ટન રહેવાની શક્યતા છે.

શેરડીના પાકમાં ‘રેડ રોટ’ અને ‘ટોપ બોરર’ જેવા રોગો આવવા ઉપરાંત, ભારે વરસાદ અને ખેતરોમાં પાણી ભરાઈ જવાના કારણે પાકને મોટું નુકસાન થયું છે. આ સિવાય, તહેવારોની સિઝન નજીક આવતાં માગમાં વધારો, કેટલાક વેપારીઓ અને મિલો દ્વારા કરવામાં આવતી સંગ્રહખોરી તેમજ વૈશ્વિક બજારમાં ખાંડનો ઓછો પુરવઠો પણ સ્થાનિક ભાવ વધારા માટે જવાબદાર છે.

વૈશ્વિક બજારમાં પણ ખાંડની અછત

ખાંડની કિંમતોમાં વધારો માત્ર ભારત પૂરતો મર્યાદિત નથી, પરંતુ સમગ્ર વિશ્વમાં તેની અસર જોવા મળી રહી છે. સરકારના જણાવ્યા મુજબ, ૨૦૨૬-૨૭માં વિશ્વભરમાં આશરે ૩૩ લાખ ટન ખાંડની અછત સર્જાવાનો અંદાજ છે. આ આંતરરાષ્ટ્રીય અછતને કારણે વૈશ્વિક બજારમાં ખાંડનો ભાવ ૩૦ જૂને ૪૭૪ ડોલર પ્રતિ ટન હતો, જે ૨૦ ઓગસ્ટ સુધીમાં વધીને ૫૫૨ ડોલર પ્રતિ ટન થઈ ગયો છે. આમ, માત્ર બે મહિનામાં કિંમતોમાં ૧૬% કરતા વધુનો ઉછાળો નોંધાયો છે.

સંગ્રહખોરી રોકવા માટે સ્ટોક લિમિટ લાગુ

બજારમાં ખાંડની કૃત્રિમ અછત અને સંગ્રહખોરી અટકાવવા માટે કેન્દ્ર સરકારે ડીલરો પર ૪૦૦ ટનની સ્ટોક લિમિટ (Stock Limit) લાદી દીધી છે. આ નિયમ ૧ ઓગસ્ટથી ૩૦ નવેમ્બર ૨૦૨૬ સુધી અમલમાં રહેશે. આ ઉપરાંત, ૧ સપ્ટેમ્બરથી મોટા ગ્રાહકો (Bulk Consumers) ૧૫ દિવસના વપરાશથી વધુ ખાંડનો સ્ટોક રાખી શકશે નહીં. કાળાબજારી રોકવા માટે કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારની ટીમો ખાંડ મિલો અને ગોડાઉનોમાં જઈને પ્રત્યક્ષ તપાસ પણ કરી રહી છે.

૧૦ લાખ ટન ખાંડની ડ્યુટી-ફ્રી આયાત

સ્થાનિક બજારમાં પુરવઠો ઝડપથી વધારવા માટે સરકારે ૧૦ લાખ ટન કાચી ખાંડની ડ્યુટી-ફ્રી (તમામ આયાત ડ્યુટી વગર) આયાત કરવાની મંજૂરી આપી દીધી છે. સાથે જ, મિલોને ૧૫ ઓક્ટોબરથી શેરડીનું પિલાણ (Crushing) શરૂ કરવાની સલાહ આપવામાં આવી છે. સરકારનો અંદાજ છે કે આ પગલાંથી ઓક્ટોબરમાં ખાંડનું ઉત્પાદન સામાન્ય ૩-૪ લાખ ટનથી વધીને ૧૦ લાખ ટનથી વધુ થઈ જશે, જેનાથી તહેવારોમાં ભાવ નિયંત્રણમાં રહેશે.