રોકાણકારો માટે મોટી તક: NSE નો IPO શિડ્યુલ જાહેર, જાણો શા માટે માત્ર BSE પર જ થશે લિસ્ટિંગ
શેરબજારમાં રોકાણ કરનારાઓ માટે એક ખુબ જ મોટા સમાચાર સામે આવ્યા છે. ભારતીય શેરબજારના ઇતિહાસમાં જેની લાંબા સમયથી આતુરતાપૂર્વક રાહ જોવાઈ રહી હતી, તે નેશનલ સ્ટોક એક્સચેન્જ (NSE) નો મહા-આઈપીઓ (IPO) હવે ટૂંક સમયમાં જ દસ્તક આપવા જઈ રહ્યો છે. આશરે ₹૨૨,૦૦૦ કરોડના આ વિશાળ પબ્લિક ઈશ્યૂને લઈને દલાલ સ્ટ્રીટ અને રોકાણકારોમાં ભારે ઉત્સાહ જોવા મળી રહ્યો છે. જૂના શેરધારકો, લિસ્ટિંગના નિયમો અને આઈપીઓની ફાળવણીને લઈને રોકાણકારોના મનમાં ઉદ્ભવતા તમામ મહત્વપૂર્ણ પ્રશ્નોના જવાબો અહીં સરળ ભાષામાં આપવામાં આવ્યા છે.
જૂના શેરધારકો અને સામાન્ય રોકાણકારો માટે નિયમો
આ આઈપીઓ અંગે સૌથી મોટો પ્રશ્ન એવા લોકો તરફથી આવી રહ્યો છે જેમની પાસે NSE ના અસૂચિબદ્ધ (Unlisted) શેર્સ પહેલેથી જ પડેલા છે. જો તમારી પાસે પહેલાથી NSE ના શેર્સ હોય, તો પણ તમે સામાન્ય રોકાણકારની જેમ જ આ IPO માં બોલી લગાવી શકો છો. રોકાણકારો પોતાની યોગ્યતા મુજબ રિટેલ, નોન-ઈન્સ્ટિટ્યુશનલ (NII) કે ક્વોલિફાઈડ ઈન્સ્ટિટ્યુશનલ બાયર્સ (QIB) કેટેગરીમાં અરજી કરી શકે છે. જોકે, જૂના શેરધારકો માટે કોઈ અલગથી શેર અનામત કે ક્વોટા રાખવામાં આવ્યો નથી અને દરેક વ્યક્તિએ નિયમનકારી મર્યાદાઓનું પાલન કરવું અનિવાર્ય રહેશે.
₹૨૨,૦૦૦ કરોડની રકમ કંપની પાસે કેમ નહીં જાય?
આ ઈશ્યૂ પાછળનું એક સૌથી મહત્વનું પાસું એ છે કે ₹૨૨,૦૦૦ કરોડનો આ સંપૂર્ણ આઈપીઓ ‘ઓફર ફોર સેલ’ (OFS) સ્વરૂપે આવી રહ્યો છે. આ ઈશ્યૂ હેઠળ ₹૧ ની ફેસ વેલ્યુ ધરાવતા ૧૨,૬૪,૩૬,૬૫૦ ઈક્વિટી શેર્સ વેચવામાં આવી રહ્યા છે.
ઓફર ફોર સેલનો અર્થ: કંપની કોઈ નવા શેર બહાર પાડી રહી નથી, પરંતુ કંપનીમાં અગાઉથી હિસ્સેદારી ધરાવતા મોટા રોકાણકારો પોતાના શેર્સ વેચીને આંશિક કે પૂર્ણપણે બહાર નીકળી રહ્યા છે.
વેચાણ કરનાર રોકાણકારો: સ્ટેટ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (SBI), ધ ન્યૂ ઈન્ડિયા એશ્યોરન્સ અને કેનેડા પેન્શન પ્લાન ઈન્વેસ્ટમેન્ટ બોર્ડ (CPPIB) જેવા દેશ-વિદેશના મોટા ઈન્સ્ટિટ્યુશનલ ઈન્વેસ્ટર્સ પોતાના શેર્સ વેચી રહ્યા છે.
આથી, આઈપીઓ દ્વારા એકત્રિત થનારી તમામ રકમ કંપનીના ખાતામાં જવાને બદલે સીધી આ શેર વેચનારા રોકાણકારોના ખાતામાં જશે.
NSE નો શેર પોતાના જ પ્લેટફોર્મ પર કેમ લિસ્ટ નહીં થાય?
ઘણા લોકોને આ સાંભળીને આશ્ચર્ય થઈ શકે છે કે નેશનલ સ્ટોક એક્સચેન્જનો શેર પોતાના જ ટ્રેડિંગ પ્લેટફોર્મ પર લિસ્ટ થશે નહીં. NSE ના શેરનું લિસ્ટિંગ માત્ર બોમ્બે સ્ટોક એક્સચેન્જ (BSE) પર કરવામાં આવશે. આ નિર્ણય પાછળ એક કડક કાનૂની નિયમ કામ કરી રહ્યો છે. ‘સિક્યોરિટીઝ કોન્ટ્રાક્ટ્સ રેગ્યુલેશન એક્ટ’ હેઠળ કોઈપણ માન્યતા પ્રાપ્ત સ્ટોક એક્સચેન્જ પોતાની જ સિક્યોરિટીઝનું ટ્રેડિંગ પોતાના પ્લેટફોર્મ પર કરાવી શકતું નથી. હિતોના સંઘર્ષ (Conflict of Interest) ને રોકવા માટે આ કાનૂની જોગવાઈ હેઠળ NSE નું લિસ્ટિંગ માત્ર BSE પર જ શક્ય બનશે.
કર્મચારીઓ અને રિટેલ રોકાણકારો માટે અનામત
કંપનીએ પોતાના સામાન્ય રોકાણકારોની સાથે કર્મચારીઓના હિતોનું પણ ખાસ ધ્યાન રાખ્યું છે. NSE એ પોતાના પાત્ર કર્મચારીઓ માટે ₹૭૦ કરોડનો હિસ્સો અનામત રાખ્યો છે. યોગ્યતા ધરાવતો કર્મચારી મહત્તમ ₹૫ લાખ સુધીના શેર્સ માટે અરજી કરી શકશે.
