New Labour Code: ૨૯ જૂના શ્રમ કાયદાઓનો અંત: નવા ૪ લેબર કોડથી કર્મચારીઓના પગાર અને રજાઓમાં શું ફેરફાર થશે?
ભારત સરકારે દેશની વર્ષો જૂની અને જટિલ શ્રમ વ્યવસ્થામાં ધરખમ ફેરફાર કરતા ચાર નવા લેબર કોડ (Labour Codes) ને સત્તાવાર રીતે લાગુ કરી દીધા છે. આ સુધારાનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય બ્રિટિશ કાળથી ચાલ્યા આવતા ૨૯ જેટલા જૂના અને અસ્પષ્ટ શ્રમ કાયદાઓને નાબૂદ કરીને તેમને ચાર સરળ વિભાગોમાં વિભાજીત કરવાનો છે. આ ફેરફારથી દેશના કરોડો સંગઠિત અને અસંગઠિત ક્ષેત્રના શ્રમિકોના જીવનમાં મોટો બદલાવ આવશે.
ચાર નવા લેબર કોડ કયા છે?
સરકારે તમામ જૂના કાયદાઓને ભેગા કરીને નીચે મુજબના ચાર સ્તંભો તૈયાર કર્યા છે:
વેજ કોડ (Wage Code), 2019: પગાર અને બોનસ સંબંધિત નિયમો.
ઇન્ડસ્ટ્રીયલ રિલેશન્સ કોડ (Industrial Relations Code), 2020: માલિક અને મજૂર વચ્ચેના સંબંધો.
સોશિયલ સિક્યુરિટી કોડ (Social Security Code), 2020: પીએફ, પેન્શન અને વીમાની સુવિધા.
ઓક્યુપેશનલ સેફ્ટી અને હેલ્થ કોડ, 2020: કામના સ્થળે સુરક્ષા અને આરોગ્ય.
૨૯ જૂના કાયદાઓનો અંત: પારદર્શિતાનો ઉદય
અત્યાર સુધી ભારતમાં શ્રમ કાયદાઓ એટલા જટિલ હતા કે કંપનીઓ અને કર્મચારીઓ બંને માટે તેનું પાલન કરવું મુશ્કેલ હતું. નવી વ્યવસ્થા હેઠળ ‘ઇઝ ઓફ ડૂઇંગ બિઝનેસ’ (વેપાર કરવાની સરળતા) ને પ્રોત્સાહન મળશે. સરકારનો દાવો છે કે આનાથી વિદેશી રોકાણ વધશે અને રોજગારીની નવી તકો ઉભી થશે.
કામના કલાકો અને ઓવરટાઇમ અંગેના નવા નિયમો
નવા નિયમો મુજબ, કોઈપણ કર્મચારી માટે અઠવાડિયામાં મહત્તમ ૪૮ કલાક કામની મર્યાદા નક્કી કરવામાં આવી છે.
કામનું ભારણ: જો કોઈ કંપની દિવસના ૧૨ કલાક કામ લે છે, તો તેણે અઠવાડિયામાં માત્ર ૪ દિવસ જ કામ કરાવવાનું રહેશે અને ૩ દિવસની રજા આપવી પડશે.
ઓવરટાઇમ: જો કોઈ કર્મચારી નક્કી કરેલા સમય કરતા વધુ કામ કરે છે, તો તેને સામાન્ય પગાર કરતા બમણો ‘ઓવરટાઇમ’ આપવો ફરજિયાત છે.
સાપ્તાહિક રજા: દરેક કર્મચારીને અઠવાડિયામાં ઓછામાં ઓછો એક દિવસનો આરામ આપવો અનિવાર્ય છે.
કર્મચારીઓ માટે સુરક્ષા કવચ અને હેલ્થ ચેકઅપ
નવા લેબર કોડમાં કામદારોના હિતોનું વિશેષ ધ્યાન રાખવામાં આવ્યું છે:
નિમણૂક પત્ર (Job Letter): હવે દરેક નાના-મોટા કર્મચારીને નોકરીમાં જોડાતી વખતે લેખિત ‘એપોઈન્ટમેન્ટ લેટર’ આપવો ફરજિયાત છે. આનાથી શોષણ અટકશે.
ફ્રી હેલ્થ ચેકઅપ: ૪૦ વર્ષ કે તેથી વધુ વયના કર્મચારીઓ માટે કંપનીએ વર્ષમાં એકવાર મફત સ્વાસ્થ્ય તપાસની સુવિધા પૂરી પાડવી પડશે.
સામાજિક સુરક્ષા: ગિગ વર્કર્સ (જેમ કે ઝોમેટો, સ્વિગીના ડિલિવરી બોય) અને અસંગઠિત ક્ષેત્રના લોકો માટે પણ પીએફ અને વીમા જેવી યોજનાઓનો વ્યાપ વધારવામાં આવ્યો છે.
મહિલા સશક્તિકરણ અને સમાન અધિકાર
નવા કાયદામાં મહિલાઓ માટે ક્રાંતિકારી જોગવાઈઓ છે. હવે સમાન કામ માટે મહિલા અને પુરુષ બંનેને સમાન વેતન આપવું પડશે. આ ઉપરાંત, મહિલાઓને તમામ પ્રકારના વ્યવસાયોમાં કામ કરવાની છૂટ આપવામાં આવી છે અને જો તેઓ રાત્રિની શિફ્ટમાં કામ કરે છે, તો તેમની સુરક્ષાની જવાબદારી કંપનીની રહેશે.
નેશનલ રીસ્કિલિંગ ફંડ (Re-skilling Fund)
ટેકનોલોજીના કારણે જો કોઈ કર્મચારીની નોકરી જતી રહે છે, તો સરકાર તેને ફરીથી નવી સ્કિલ શીખવવા માટે ‘રીસ્કિલિંગ ફંડ’ નો ઉપયોગ કરશે. આ ફંડ દ્વારા કર્મચારીને ટ્રેનિંગ આપવામાં આવશે જેથી તે ફરીથી નવો રોજગાર મેળવી શકે.
