ઈરાન સંકટ વચ્ચે ભારતની નવી ઉર્જા વ્યૂહરચના, રશિયા પાસેથી તેલ આયાત પર નવેસરથી ભાર
પશ્ચિમ એશિયામાં વધતા જતા ભૂરાજકીય તણાવ અને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટના સંભવિત બંધ થવાથી વૈશ્વિક ઉર્જા બજારોમાં ચિંતા વધી છે. આ પરિસ્થિતિ ભારતની ઉર્જા સુરક્ષા પર પણ અસર કરી શકે છે. અહેવાલો અનુસાર, ભારતે ફરી એકવાર રશિયા પાસેથી ક્રૂડ ઓઇલ ખરીદવાનું શરૂ કર્યું છે, જે મધ્ય પૂર્વમાંથી તેલ પુરવઠામાં સંભવિત વિક્ષેપોની અપેક્ષા રાખે છે. ભારત તેની કુલ તેલ જરૂરિયાતોના આશરે 90 ટકા આયાત કરે છે અને તાજેતરમાં રશિયાની તુલનામાં મધ્ય પૂર્વમાંથી તેની તેલ ખરીદીમાં વધારો કર્યો છે, પરંતુ વર્તમાન પરિસ્થિતિને કારણે વ્યૂહરચનામાં ફેરફારની જરૂર પડી છે.
રશિયા પાસેથી તેલ ખરીદી વધારવાની તૈયારીઓ
તાજેતરના અઠવાડિયામાં, ભારતીય તેલ કંપનીઓએ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ સાથે સંભવિત વેપાર કરારની અપેક્ષાએ રશિયા પાસેથી તેમની ક્રૂડ ઓઇલ ખરીદીમાં થોડો ઘટાડો કર્યો હતો. એવું માનવામાં આવતું હતું કે આ દ્વિપક્ષીય વેપાર વાટાઘાટો પર સકારાત્મક અસર કરી શકે છે. આ સમયગાળા દરમિયાન, રશિયાએ તેનો વધારાનો તેલ પુરવઠો ચીન તરફ વાળ્યો હતો. જો કે, હવે પરિસ્થિતિ બદલાતી દેખાય છે. મીડિયા અહેવાલો અનુસાર, શિપ-ટ્રેકિંગ ડેટા સૂચવે છે કે પૂર્વ એશિયા તરફ જતા કેટલાક રશિયન તેલ શિપમેન્ટ હવે ભારત તરફ વાળવામાં આવ્યા છે.
ટેન્કરો દ્વારા ભારત પહોંચશે
શિપ-મોનિટરિંગ પ્લેટફોર્મના ડેટા અનુસાર, આશરે 1.4 મિલિયન બેરલ ક્રૂડ તેલ વહન કરતા બે મોટા ટેન્કરો ટૂંક સમયમાં ભારતીય બંદરો પર ઉતારવામાં આવે તેવી અપેક્ષા છે. ઉર્જા સુરક્ષા અંગે વધતી ચિંતાઓ વચ્ચે, ભારત વૈશ્વિક બજાર પર સંભવિત આંચકાઓની અસરને મર્યાદિત કરવા માટે વૈકલ્પિક સ્ત્રોતોમાંથી તેલ પુરવઠો મેળવવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે.
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં કટોકટીનો ભય
ઈરાન સામે ઇઝરાયલી અને યુએસ લશ્કરી કાર્યવાહી બાદ, વૈશ્વિક તેલ બજારો અસ્થિર બન્યા છે. રોકાણકારોને ડર છે કે વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વપૂર્ણ હોર્મુઝ સ્ટ્રેટને અસર થઈ શકે છે. વિશ્વના તેલ વેપારનો આશરે 20 ટકા ભાગ ઈરાન, ઓમાન અને સંયુક્ત આરબ અમીરાત વચ્ચે સ્થિત આ સાંકડા દરિયાઈ માર્ગમાંથી પસાર થાય છે. તેલ ટેન્કર પર હુમલો અને દરિયાઈ ટ્રાફિકમાં વિક્ષેપના તાજેતરના સમાચારે બજારની ચિંતાઓને વધુ વેગ આપ્યો છે.
ઉર્જા બજારમાં વધતી અનિશ્ચિતતા
નિષ્ણાતો માને છે કે વાસ્તવિક પુરવઠામાં વિક્ષેપ આવે તે પહેલાં જ, વિક્ષેપનો ભય પણ ભાવ વધારવા માટે પૂરતો છે. તેલ માત્ર એક સામાન્ય ચીજવસ્તુ નથી પરંતુ એક મહત્વપૂર્ણ સંસાધન છે જે વૈશ્વિક રાજકારણ અને આર્થિક સ્થિરતાને પ્રભાવિત કરે છે. ઇતિહાસમાં ઘણી વખત ઊર્જા પુરવઠાનો ઉપયોગ દબાણના સાધન તરીકે કરવામાં આવ્યો છે, જેમ કે 1970 ના દાયકામાં તેલ પ્રતિબંધ અથવા 2022 માં રશિયા દ્વારા યુરોપને ગેસ પુરવઠામાં કાપ મૂકવાની યોજના. ઈરાન સંબંધિત તાજેતરના વિકાસને પગલે, વૈશ્વિક બેન્ચમાર્ક, બ્રેન્ટ ક્રૂડની કિંમત લગભગ $76 પ્રતિ બેરલ પર પહોંચી ગઈ છે, જે થોડા અઠવાડિયા પહેલા લગભગ $68 હતી.
