ITR Filing 2026: આવકવેરાના ખાસ નિયમો: વીજળી બિલ, વિદેશ યાત્રા કે બેંક ડિપોઝિટ પર ITR ફાઇલ કરવું કેમ છે અનિવાર્ય?
ઘણા કરદાતાઓને એવી ગેરસમજ હોય છે કે જો તેમની વાર્ષિક આવક કર મુક્તિની મર્યાદા (Tax Exemption Limit) કરતાં ઓછી હોય, તો તેમને ઇનકમ ટેક્સ રિટર્ન (ITR) ફાઇલ કરવાની જરૂર નથી. પરંતુ આવકવેરા કાયદા હેઠળ કેટલીક એવી ખાસ પરિસ્થિતિઓ દર્શાવવામાં આવી છે, જેમાં તમારી આવક પર કોઈ ટેક્સ ન બનતો હોય તો પણ કાયદાકીય રીતે આઈટીઆર ફાઈલ કરવું ફરજિયાત બની જાય છે.
નાણાકીય વર્ષ 2025-26 માટે જૂની કર વ્યવસ્થા હેઠળ મૂળભૂત કરમુક્તિ મર્યાદા ₹2.5 લાખ છે, જ્યારે નવી કર વ્યવસ્થા હેઠળ આ મર્યાદા ₹4 લાખ નિર્ધારિત કરવામાં આવી છે. ચાલો જાણીએ એવા ખાસ સંજોગો વિશે જેમાં રિટર્ન ભરવું અનિવાર્ય છે.
૧. બેંક ખાતામાં મોટી રકમની જમા-ઉપડ
નાણાકીય વ્યવહારો પર નજર રાખવા માટે બેંક ખાતામાં જમા રકમને આધારે આઈટીઆર ફાઈલ કરવાની શરતો નક્કી કરવામાં આવી છે:
સેવિંગ્સ એકાઉન્ટ (બચત ખાતું): જો કોઈ એક નાણાકીય વર્ષમાં તમારા એક કે તેથી વધુ બચત ખાતાઓમાં કુલ જમા રકમ ₹50 લાખ કે તેથી વધુ થાય છે, તો આઈટીઆર ભરવું જરૂરી છે.
કરંટ એકાઉન્ટ (ચાલુ ખાતું): જો કોઈ વ્યક્તિ અથવા વ્યવસાયી એક નાણાકીય વર્ષમાં પોતાના ચાલુ ખાતાઓમાં કુલ ₹1 કરોડ કે તેથી વધુ રકમ જમા કરાવે છે, તો રિટર્ન ફાઈલ કરવું ફરજિયાત છે.
૨. વિદેશ પ્રવાસ અને વીજળી બિલનો મોટો ખર્ચ
મોટા ખર્ચાઓને આવકવેરા વિભાગ દ્વારા ટ્રેક કરવામાં આવે છે:
વિદેશ યાત્રા પર ખર્ચ: જો તમે તમારા પોતાના અથવા પરિવારના કોઈ સભ્યના વિદેશ પ્રવાસ પાછળ ₹2 લાખ કે તેથી વધુ રકમનો ખર્ચ કર્યો હોય, તો તમારે આઈટીઆર ફાઈલ કરવું પડશે.
વીજળી બિલ: જો તમે એક નાણાકીય વર્ષ દરમિયાન તમારા ઘર કે ઓફિસના વીજળી બિલ પેટે ₹1 લાખથી વધુ ચૂકવણી કરી હોય, તો પણ આઈટીઆર ભરવું કાયદાકીય રીતે જરૂરી બને છે.
૩. ટીડીએસ (TDS/TCS) કપાત અને વિદેશી સંપત્તિ
TDS/TCS મર્યાદા: જો વર્ષ દરમિયાન તમારા પગાર, એફડી (FD) ના વ્યાજ કે અન્ય વ્યવહારો પર ₹25,000 કે તેથી વધુ નો TDS/TCS કાપવામાં આવ્યો હોય, તો રિટર્ન ભરવું પડે છે. સીનિયર સિટીઝન્સ (વરિષ્ઠ નાગરિકો) માટે આ મર્યાદા ₹50,000 રાખવામાં આવી છે.
વિદેશમાં સંપત્તિ કે એકાઉન્ટ: જો કોઈ વ્યક્તિ ભારતનો નિવાસી (Resident) હોય પરંતુ વિદેશમાં તેના નામે કોઈ મિલકત, શેર, રોકાણ કે બેંક એકાઉન્ટ હોય, તો તેણે પોતાની આવક ગમે તેટલી હોય તો પણ આઈટીઆર ફાઈલ કરીને તેની જાણકારી આપવી પડે છે.
૪. બિઝનેસ ટર્નઓવર અને પ્રોફેશનલ આવક
વ્યવસાય કે પ્રોફેશન સાથે જોડાયેલા લોકો માટે ખાસ જોગવાઈઓ છે:
બિઝનેસ ટર્નઓવર: જો તમારા બિઝનેસનું વાર્ષિક ટર્નઓવર ₹60 લાખથી વધુ હોય, તો ભલે તેમાં નફો થયો હોય કે નુકસાન, આઈટીઆર ફાઈલ કરવું જ પડશે.
પ્રોફેશનલ ગ્રોસ રિસિપ્ટ્સ: ફ્રીલાન્સર, ડોક્ટર, વકીલ, સીએ, કે આઈટી કન્સલ્ટન્ટ જેવા પ્રોફેશનલ્સની વાર્ષિક ગ્રોસ રિસિપ્ટ્સ ₹10 લાખથી વધુ હોય, તો તેમણે પણ રિટર્ન ભરવું અનિવાર્ય છે.
૫. કેપિટલ લોસ અને આવક મર્યાદા
બિઝનેસ કે શેરબજારનું નુકસાન (Loss Carry Forward): જો તમને શેરબજાર, પ્રોપર્ટી વેચાણ કે મ્યુચ્યુઅલ ફંડમાં નુકસાન થયું હોય અને તમે આ લોસને આગામી વર્ષોના નફા સામે સેટ-ઓફ (Set-off) કરવા માટે આગળ ખેંચવા (Carry forward) માંગતા હોવ, તો મુદત પહેલાં આઈટીઆર ફાઈલ કરવું જરૂરી છે.
કરમુક્તિ મર્યાદાથી વધુ આવક: જો તમારી વાર્ષિક કુલ આવક લાગુ પડતી બેસિક એક્ઝેમ્પશન લિમિટ (જૂની વ્યવસ્થામાં ₹2.5 લાખ અને નવી વ્યવસ્થામાં ₹4 લાખ) કરતાં વધુ હોય, તો રિટર્ન ભરવું કાયદાકીય રીતે અનિવાર્ય છે.
