રાત્રે મોડા સુધી સોવાની ટેવ હૃદય માટે ખતરનાક: જાણો ડોક્ટર્સની મહત્વપૂર્ણ સલાહ
આજના આધુનિક સમયમાં લોકોની જીવનશૈલી (Lifestyle) એટલી હદે બગડી ગઈ છે કે ન તો ઊંઘવાનો સમય નક્કી હોય છે કે ન તો સવારે ઉઠવાનો. ઘણા લોકો મોડી રાત સુધી સ્માર્ટફોનનો ઉપયોગ કરવાના ચક્કરમાં રાત્રે 2 વાગ્યા સુધી જાગતા રહે છે અને સવારે ખૂબ મોડા ઉઠે છે. પરંતુ મોટાભાગના લોકોને એ વાતનો અંદાજ પણ નથી હોતો કે તેઓ પોતાના સ્વાસ્થ્ય સાથે કેવું મોટું જોખમ લઈ રહ્યા છે. દરરોજ ઊંઘવાના અને જાગવાના સમયમાં અસંતુલન લાવવું એ લાંબા ગાળે હૃદયના સ્વાસ્થ્ય પર અત્યંત ગંભીર અસર કરી શકે છે. આપણે કેટલા કલાક ઊંઘીએ છીએ તેટલું જ મહત્વનું એ પણ છે કે આપણે ક્યારે ઊંઘીએ છીએ અને આપણી ઊંઘની ગુણવત્તા કેવી છે.
આ વિષય પર શાલીમાર બાગ સ્થિત ફોર્ટિસ હોસ્પિટલના એડિશનલ ડિરેક્ટર (ઇન્ટરવેન્શનલ કાર્ડીયોલોજી એન્ડ હાર્ટ ફેઇલ્યોર પ્રોગ્રામ) ડો. રાશિ ખરે જણાવે છે કે દરરોજ અસ્તવ્યસ્ત સમયે ઊંઘવાથી હૃદય પર કેવું જોખમ ઊભું થાય છે અને તેને કેવી રીતે સુધારી શકાય.
જૈવિક ઘડિયાળ (Circadian Rhythm) અને તેનું મહત્વ
આપણા શરીરની એક કુદરતી જૈવિક ઘડિયાળ હોય છે જેને સાયન્ટિફિક ભાષામાં ‘સર્કેડિયન રિધમ’ (Circadian Rhythm) કહેવામાં આવે છે. જ્યારે આપણે ક્યારેક ખૂબ વહેલા, ક્યારેક મોડી રાત્રે તો ક્યારેક સવાર સુધી જાગતા રહીએ છીએ, ત્યારે આ નેચરલ રિધમ સંપૂર્ણપણે ખોરવાઈ જાય છે.
આ પાચન અને ઊંઘની ગુણવત્તા બગાડવાની સાથે સાથે બ્લડ પ્રેશર, હોર્મોન્સનું સંતુલન, તણાવ અને શરીરના મેટાબોલિઝમ પર પણ નકારાત્મક અસર પાડે છે. લાંબા સમય સુધી અનિયમિત ઊંઘવાની આદત સ્થૂળતા (Obesity), હાઇ બ્લડ પ્રેશર અને ડાયાબિટીસ જેવી ગંભીર બીમારીઓ નોતરે છે, જે આગળ જતાં હાર્ટ એટેક કે હૃદય સંબંધિત જટિલતાનું મુખ્ય કારણ બને છે.
નાઇટ શિફ્ટ અને વિકેન્ડની ઊંઘની આદતો
જે લોકો નિયમિતપણે નાઇટ શિફ્ટમાં કામ કરે છે, મોડી રાત સુધી જાગવાની ટેવ ધરાવે છે અથવા તો વિકેન્ડ્સ (રજાઓ) દરમિયાન ઊંઘવાનો સમય સાવ બદલી નાખે છે, તેમણે પોતાની ઊંઘની દિનચર્યા પર વિશેષ ધ્યાન આપવું જરૂરી છે.
અહીં એ સમજવું પણ જરૂરી છે કે એક-બે દિવસ મોડા ઊંઘવાથી હૃદયને ત્વરિત મોટું નુકસાન થઈ જતું નથી. પરંતુ જ્યારે આ અનિયમિતતા તમારી કાયમી લાઈફસ્ટાઈલનો ભાગ બની જાય છે ત્યારે ખરી સમસ્યા ઊભી થાય છે.
સ્વસ્થ હૃદય માટે સુધારો ઊંઘની રૂટિન
એક સ્વસ્થ વયસ્ક વ્યક્તિએ દરરોજ 7 થી 9 કલાકની પૂરતી અને સારી ગુણવત્તાવાળી ઊંઘ લેવી અત્યંત આવશ્યક છે. હૃદયને સ્વસ્થ રાખવા માટે નીચે મુજબની બાબતોનું પાલન કરવું જોઈએ:
ચોક્કસ સમયપત્રક: દરરોજ એક જ સમયે સોવા અને જાગવાની આદત પાડો, વિકેન્ડમાં પણ આ રૂટિન જાળવવાનો પ્રયાસ કરો.
ગેજેટ્સથી અંતર: રાત્રે સૂતા પહેલા સ્માર્ટફોન, લેપટોપ કે ટીવીનો ઉપયોગ બંધ કરી દો.
કેફીનનું સેવન ટાળો: સાંજના સમયે કે રાત્રે ચા, કોફી કે કેફીનયુક્ત પીણાં લેવાનું ટાળવું જોઈએ.
પોતાની રોજીંદી ઊંઘની આદતોમાં આ નાના ફેરફારો કરીને તમે હૃદયરોગના જોખમને ઘણું ખરું ઘટાડી શકો છો.
