દેશી ઘીમાં ભેળસેળ ઓળખવાની સરળ રીતો: ખરીદતા પહેલાં આ 5 બાબતો જરૂર તપાસો
તહેવારોની મોસમ શરૂ થતાં જ બજારમાં મીઠાઈઓ અને ખાદ્યપદાર્થોની માંગ વધી જાય છે. આ દરમિયાન ભેળસેળખોરો પણ સક્રિય થઈ જાય છે. દિલ્હીમાં તાજેતરમાં વહીવટીતંત્રે મોટી કાર્યવાહી કરીને અંદાજે 948 લીટર શંકાસ્પદ દેશી ઘી જપ્ત કર્યું છે. અહેવાલો અનુસાર, જાણીતી કંપનીઓનાં નામ અને પેકિંગનો ઉપયોગ કરીને ગ્રાહકોને ભેળસેળયુક્ત ઘી વેચવામાં આવતું હોવાની આશંકા છે. આ ઘટનાએ ખાદ્યપદાર્થોની ગુણવત્તા અને ગ્રાહકોના સ્વાસ્થ્ય અંગે ફરી ચિંતા ઊભી કરી છે.
માત્ર પેકિંગ જોઈને ઘીની શુદ્ધતા ન માનો
બજારમાં મળતા ઘીના ડબ્બા પર જાણીતી બ્રાન્ડનું નામ, આકર્ષક પેકિંગ અને ગુણવત્તાના દાવા લખેલા હોય છે. પરંતુ માત્ર પેકિંગ જોઈને ઘી અસલી છે એવું માની લેવું યોગ્ય નથી. ઘીમાં વનસ્પતિ તેલ, અન્ય ચરબી અથવા અલગ પ્રકારના ઘટકોની ભેળસેળ હોઈ શકે છે. તેથી ખરીદી કરતી વખતે સીલ, બેચ નંબર, ઉત્પાદન તારીખ, એક્સપાયરી ડેટ અને FSSAI લાઇસન્સની વિગતો તપાસવી જરૂરી છે. શક્ય હોય ત્યાં સુધી વિશ્વસનીય દુકાનમાંથી જ ઘી ખરીદો અને બિલ પણ સાચવી રાખો.
હથેળી પર ઘી મૂકીને કરી શકાય પ્રાથમિક તપાસ
ઘરની અંદર ઘી વિશે પ્રાથમિક અંદાજ મેળવવાની એક સરળ રીત હથેળી પર થોડી માત્રામાં ઘી મૂકવાની છે. આ માટે અડધી ચમચી જેટલું ઘી હથેળી પર રાખીને થોડો સમય રાહ જુઓ. શરીરની ગરમીથી ઘી પિગળે છે કે નહીં તે જોઈ શકાય છે. જોકે ઘીનું પિગળવું તાપમાન, તેની રચના અને સંગ્રહની સ્થિતિ પર પણ આધાર રાખે છે. એટલે આ પદ્ધતિથી ઘી સંપૂર્ણપણે શુદ્ધ છે કે નહીં તેનો ચોક્કસ નિર્ણય કરી શકાય નહીં.
ગરમ વાસણમાં ઘી નાખીને જુઓ
બીજી પ્રાથમિક રીતમાં એક નાનું વાસણ ગરમ કરીને તેમાં એક ચમચી ઘી નાખવામાં આવે છે. ઘી ગરમ થતાં તેની સુગંધ, રંગ અને પિગળવાની પ્રક્રિયાનું નિરીક્ષણ કરી શકાય છે. શુદ્ધ ઘીમાં સામાન્ય રીતે વિશિષ્ટ સુગંધ હોય છે, પરંતુ દરેક ઘીનો રંગ અને સુગંધ એકસરખી હોતી નથી. ઘીનો રંગ બદલાય કે તે ઝડપથી પિગળે એટલે તે અસલી છે એવું સાબિત થતું નથી. આ પરીક્ષણ માત્ર પ્રાથમિક નિરીક્ષણ માટે ઉપયોગી છે.
આયોડિન ટેસ્ટથી સ્ટાર્ચની હાજરીનો અંદાજ
ઘીમાં સ્ટાર્ચ અથવા બટાકા જેવા પદાર્થોની ભેળસેળની શંકા હોય તો આયોડિન ટેસ્ટનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવે છે. સ્ટાર્ચ હાજર હોય ત્યારે આયોડિન સાથે પ્રતિક્રિયા થતાં ઘેરો વાદળી કે કાળો રંગ દેખાઈ શકે છે. જોકે આ પરીક્ષણ માટે યોગ્ય પ્રક્રિયા અને રસાયણોની જાણકારી જરૂરી છે. ઘરમાં પોતાની રીતે અજાણ્યા રસાયણો ભેળવવા નહીં. ખાસ કરીને હાઇડ્રોક્લોરિક એસિડ જેવા જોખમી રસાયણોનો ઉપયોગ ઘરેલું પરીક્ષણ તરીકે કરવો નહીં, કારણ કે તે ત્વચા અને આંખોને ગંભીર નુકસાન પહોંચાડી શકે છે.
ઘી ખરીદતી વખતે આ સાવચેતી રાખો
ઘીની શુદ્ધતા અંગે શંકા હોય તો ઘરેલું ઉપાયો પર સંપૂર્ણ ભરોસો રાખવાને બદલે માન્યતા પ્રાપ્ત ફૂડ ટેસ્ટિંગ લેબોરેટરીમાં તપાસ કરાવવી સૌથી યોગ્ય રીત છે. ઘીનો સ્વાદ, રંગ, સુગંધ કે પિગળવાની ઝડપ એકલા તેની શુદ્ધતાનો પુરાવો નથી. શંકાસ્પદ ઉત્પાદનનું પેકિંગ અને ખરીદીનું બિલ સાચવી રાખો. ગ્રાહકો ભેળસેળ અંગે FSSAI અથવા સંબંધિત ખાદ્ય સુરક્ષા વિભાગમાં ફરિયાદ કરી શકે છે. જાગૃત ખરીદી અને સત્તાવાર તપાસ જ સ્વાસ્થ્યને જોખમથી બચાવવાનો વધુ વિશ્વસનીય રસ્તો છે.
