Rupee Falls: ડૉલર સામે રૂપિયો ₹96.52 ની ઐતિહાસિક નીચી સપાટીએ, શું ટૂંક સમયમાં જ ₹100 ને પાર થઈ જશે? જાણો એક્સપર્ટ્સના મંતવ્યો
ભારતીય રૂપિયો (INR) હાલમાં વૈશ્વિક બજારોના ભારે દબાણ હેઠળ છે અને સતત નવા રેકોર્ડ નીચલા સ્તરે ગગડી રહ્યો છે. ૧૯ મે ૨૦history ના રોજ, અમેરિકી ડોલર સામે ભારતીય રૂપિયો ૯૬.૫૨ ના સ્તરે પહોંચી ગયો હતો, જે અત્યાર સુધીનો સૌથી મોટો ઐતિહાસિક ઘટાડો છે. વર્ષ ૨૦૨૬ ની શરૂઆતમાં રૂપિયો ૮૯ ની આસપાસ ટ્રેડ થઈ રહ્યો હતો, પરંતુ માત્ર થોડા જ મહિનાઓમાં તેમાં ૬ થી ૭% જેટલો મોટો ઘટાડો જોવા મળ્યો છે.
રૂપિયાના પતન પાછળના મુખ્ય વૈશ્વિક કારણો
કાચા તેલની વધતી કિંમતો: ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચે વધતા જતા ભૌગોલિક-રાજકીય તણાવ (Geopolitical Tension) ને કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ પ્રતિ બેરલ ૧૦૫ થી ૧૦૭ ડોલર ને પાર થઈ ગયા છે. ભારત પોતાની જરૂરિયાતનું ૮૫% તેલ આયાત (Import) કરે છે, જેથી તેલ મોંઘું થતાં ભારતનું આયાત બિલ વધ્યું છે અને ડોલરની માંગ આકાશે આંબી છે.
વિદેશી રોકાણકારોની પીછેહઠ: વિદેશી સંસ્થાકીય રોકાણકારો (FII) ભારતીય શેરબજારમાંથી સતત પોતાના નાણાં પાછા ખેંચી રહ્યા છે. વર્ષ ૨૦૨૬ માં અત્યાર સુધીમાં વિદેશી રોકાણકારો ભારતીય બજારમાંથી અંદાજે ૨.૬૫ લાખ કરોડ રૂપિયા ઉપાડી ચૂક્યા છે.
આવી ગંભીર પરિસ્થિતિમાં હવે સામાન્ય જનતા અને રોકાણકારોના મનમાં એક જ સવાલ છે કે – શું રૂપિયો ૧૦૦ નો આંકડો પાર કરશે? આ વિષય પર દેશ-વિદેશના ૫ મોટા આર્થિક નિષ્ણાતોએ પોતાનો દ્રષ્ટિકોણ રજૂ કર્યો છે:
પક્ષમાં: આ નિષ્ણાતો માને છે કે રૂપિયો ₹૧૦૦ ને પાર જઈ શકે છે
સંતોષ મેહરોત્રા (પૂર્વ યુએન સલાહકાર અને અર્થશાસ્ત્રી):
તેમણે ન્યૂઝ એજન્સી ANI સાથેની વાતચીતમાં જણાવ્યું કે, “છેલ્લા ત્રણ મહિનામાં રૂપિયો ૯૦ ની અંદરથી ગગડીને ૯૬ પ્રતિ ડોલર પર આવી ગયો છે. આ ઘટાડાની સીધી અસર દેશમાં મોંઘવારી (Inflation) વધવા પર થશે.” તેમણે ચેતવણી આપતા ઉમેર્યું કે જો વર્તમાન વૈશ્વિક દબાણ આવું જ ચાલુ રહેશે, તો આગામી ક્વાર્ટરમાં રૂપિયો બહુ સરળતાથી પ્રતિ ડોલર ૧૦૦ રૂપિયાના સ્તરને સ્પર્શી શકે છે.
કે.એન. ડે (કરન્સી માર્કેટ એક્સપર્ટ):
તેમના મતે ૧૧ મે પછી રૂપિયામાં જે ઝડપે ઘટાડો થયો છે તેણે સમગ્ર બજારને ચોંકાવી દીધું છે, તેમ છતાં રેગ્યુલેટર્સ અને નાણાં મંત્રાલય તરફથી કોઈ મોટું પગલું જોવા મળ્યું નથી. અત્યારે રૂપિયાનું કોઈ બોટમ (નીચલું સ્તર) દેખાતું નથી, તેથી તે ક્યાં જઈને અટકશે તે કહેવું માત્ર અંદાજ લગાવવા જેવું છે. રૂપિયામાં ₹૧૦૦ તરફનું મનોવૈજ્ઞાનિક પતન હવે સંપૂર્ણપણે શક્ય દેખાઈ રહ્યું છે.
વિપક્ષમાં: આ નિષ્ણાતો માને છે કે રૂપિયો ટૂંક સમયમાં ₹૧૦૦ ની પાર નહીં જાય
ધીરજ નિમ (ફાઇનાન્સ એનાલિસ્ટ અને FX સ્ટ્રેટેજિસ્ટ):
તેમનું માનવું છે કે ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) રૂપિયાને આટલી જલ્દી ૧૦૦ ના સ્તરે પહોંચવા નહીં દે. ANZ રિસર્ચના અહેવાલ મુજબ, વર્ષના અંત સુધીમાં રૂપિયો ૯૭.૫ ની આસપાસ સ્થિર થઈ શકે છે, જે વર્તમાન સ્તર કરતા નબળો હોવા છતાં ૧૦૦ ના આંકડાથી દૂર રહેશે.
મિતુલ કોટેચા (હેડ ઓફ FX અને EM મેક્રો સ્ટ્રેટેજી એશિયા, બાર્કલેઝ):
તેમણે બિઝનેસ સ્ટાન્ડર્ડને જણાવ્યું કે, “રૂપિયો ૧૦૦ ના આંકડાને સ્પર્શશે તેવો અમારો કોઈ સત્તાવાર અંદાજ નથી.” જો કે, તેમણે સ્વીકાર્યું કે રૂપિયાના અવમૂલ્યનની ગતિ તેમની ધારણા કરતાં ઘણી ઝડપી અને આશ્ચર્યજનક રહી છે. અમે અગાઉના તમામ મંદીના અંદાજોને વટાવી ચૂક્યા છીએ, છતાં ૧૦૦ નો સ્તર હજુ અમારા ફોરકાસ્ટમાં નથી.
ન્યુટ્રલ (તટસ્થ): આ નિષ્ણાત રૂપિયાના નિયંત્રિત ઘટાડાને ચિંતાજનક નથી માનતા
નિલેશ શાહ (મેનેજિંગ ડિરેક્ટર, કોટક મહિન્દ્રા એસેટ મેનેજમેન્ટ કંપની):
તેઓ રૂપિયાના ઘટાડા અંગે સંતુલિત અને વ્યવહારુ અભિપ્રાય ધરાવે છે. તેમણે જણાવ્યું કે, “શું આપણે કોઈ દિવસ રૂપિયાને ત્રણ અંકમાં (૧૦૦ કે તેથી વધુ) જોશું? તેની પૂરેપૂરી શક્યતા છે.” પરંતુ તેમનો ભાર એ વાત પર છે કે આ ઘટાડો કેવી રીતે થાય છે. જો આ ઘટાડો વ્યવસ્થિત અને નિયંત્રિત (Ordered Depreciation) હશે, તો તે આપણી અર્થવ્યવસ્થાને વૈશ્વિક બજારમાં સ્પર્ધાત્મક રાખવામાં મદદ કરશે. અન્ય વિદેશી કરન્સીની સરખામણીએ રૂપિયાનું ધીમે-ધીમે ઘટવું એ બજારની જરૂરિયાત મુજબનું એડજસ્ટમેન્ટ છે, કોઈ ચિંતાનો વિષય નથી.
ભવિષ્યની સ્થિતિ અને આરબીઆઈ (RBI) ની ભૂમિકા
રૂપિયો ૧૦૦ ની સપાટી વટાવશે કે નહીં તેનો આધાર આગામી સમયમાં ક્રૂડ ઓઇલની કિંમતો અને વિદેશી રોકાણ પર રહેશે. જો મધ્ય પૂર્વ (વેસ્ટ એશિયા) માં તણાવ ઓછો થાય, તો રૂપિયો ફરી સુધરીને ૯૨-૯૩ ના સ્તરે આવી શકે છે.
સૌથી સકારાત્મક બાબત એ છે કે આરબીઆઈ (RBI) પાસે હાલમાં અંદાજે ૭૦૦ અબજ ડોલર (700 Billion USD) નું વિશાળ વિદેશી હૂંડિયામણ ભંડોળ (Forex Reserve) ઉપલબ્ધ છે. આ ભંડોળના જોરે સેન્ટ્રલ બેંક બજારમાં દરમિયાનગીરી કરીને રૂપિયામાં થતા અતિશય અસ્થિર ઉતાર-ચઢાવને રોકી શકે છે. પરંતુ જો વૈશ્વિક પરિસ્થિતિ વધુ વણસશે, તો ૧૦૦ રૂપિયાનો મનોવૈજ્ઞાનિક આંકડો એક વાસ્તવિકતા બની શકે છે.
