India Oil Import: યુએસ ધમકીઓ વચ્ચે ભારતે રશિયા પાસેથી કર્યું રેકોર્ડબ્રેક ક્રૂડ ઓઇલ આયાત

India Oil Import: યુએસ ટેરિફ ચેતવણી છતાં ભારતનો માસ્ટરસ્ટ્રોક: જુલાઈમાં રશિયન તેલ આયાત પ્રતિદિન ૨.૮ મિલિયન બેરલના ઓલ-ટાઇમ હાઇ પર

વૈશ્વિક રાજકારણ અને આંતરરાષ્ટ્રીય દબાણ વચ્ચે ભારતે ફરી એકવાર સ્પષ્ટ કરી દીધું છે કે તેના માટે દેશની ઉર્જા સુરક્ષા અને નાગરિકોની જરૂરિયાતો સર્વોપરી છે. અમેરિકી પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ દ્વારા રશિયા પાસેથી તેલ અને ગેસ ખરીદનારા દેશો પર ૧૦૦% સુધીનો ભારે ટેરિફ લાદવાની ધમકી આપવામાં આવી હતી. આમ છતાં, જુલાઈ ૨૦૨૬માં ભારતે રશિયા પાસેથી પ્રતિદિન સરેરાશ ૨.૮ મિલિયન (૨૮ લાખ) બેરલ કાચા તેલની આયાત કરીને એક નવો ઐતિહાસિક રેકોર્ડ બનાવ્યો છે. આ આંકડો દર્શાવે છે કે વૈશ્વિક દબાણ કે ધમકીઓ છતાં ભારત પોતાની સ્વતંત્ર ઊર્જા નીતિ પર મક્કમતાથી આગળ વધી રહ્યું છે.

રશિયા પાસેથી તેલ ખરીદીમાં નવો ઓલ-ટાઇમ હાઇ રેકોર્ડ

ભારતીય તેલ આયાતના ઇતિહાસમાં આ પ્રથમ વખત બન્યું છે જ્યારે દેશના કુલ કાચા તેલની આયાતમાં એકલા રશિયાનો હિસ્સો ૫૫% ની સપાટીને પણ પાર કરી ગયો છે. જુલાઈ મહિના દરમિયાન ભારતે વિશ્વના વિવિધ દેશોમાંથી પ્રતિદિન કુલ ૪૯.૬ લાખ બેરલ કાચા તેલની આયાત કરી હતી, જેમાંથી અડધાથી પણ વધુ હિસ્સો એકલા રશિયાનો હતો.’

જૂન ૨૦૨૬માં રશિયા પાસેથી તેલની આયાત ૨૭ લાખ બેરલ પ્રતિદિન હતી, જે જુલાઈમાં ૧.૫% ના વધારા સાથે ૨૮ લાખ બેરલ પ્રતિદિનના ઓલ-ટાઇમ હાઇ સ્તરે પહોંચી ગઈ છે. ભારતીય રિફાઇનરીઓ માટે રશિયન ક્રૂડ ઓઇલ સૌથી વધુ અનુકૂળ અને વિશ્વસનીય વિકલ્પ તરીકે ઉભરી આવ્યું છે.

અમેરિકી દબાણ સામે ભારતની વ્યૂહાત્મક સ્વાયત્તતા

અમેરિકી સીનેટમાં રશિયા પાસેથી ઊર્જા સંસાધનો ખરીદતા ભારત અને ચીન જેવા દેશો પર ૧૦૦% સુધી ટેરિફ લાદવાનો પ્રસ્તાવ રજૂ કરવામાં આવ્યો હતો. આ પ્રસ્તાવનો મુખ્ય હેતુ રશિયાની આર્થિક આવક પર કાપ મૂકવાનો હતો. પરંતુ, ભારતે પોતાની ‘વ્યૂહાત્મક સ્વાયત્તતા’ (Strategic Autonomy) જાળવી રાખીને કોઈપણ વિદેશી દબાણ સામે ઝૂકવાનો સ્પષ્ટ ઇનકાર કરી દીધો હતો.

ભારતના વિદેશ મંત્રાલય અને ઊર્જા મંત્રાલયે વારંવાર સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ભારત સરકારની પ્રાથમિકતા દેશના ૧૪૦ કરોડ નાગરિકોને પોસાય તેવા દરે ઇંધણ પૂરું પાડવાની છે. આ નીતિને કારણે વૈશ્વિક બજારમાં તેલની કિંમતોમાં અસ્થિરતા હોવા છતાં ભારતમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ નિયંત્રણમાં રહ્યા છે.

રશિયન તેલ પર નિર્ભરતા વધવાના મુખ્ય કારણો

હાલના સમયમાં રશિયન કાચું તેલ ભારત માટે માત્ર આર્થિક દ્રષ્ટિએ જ નહીં પરંતુ સુરક્ષાની દ્રષ્ટિએ પણ સૌથી વધુ ભરોસાપાત્ર માધ્યમ બન્યું છે. આ પાછળ કેટલાક મહત્વના ભૌગોલિક અને રાજકીય કારણો જવાબદાર છે:

• સપ્લાય રૂટની સુરક્ષા: પશ્ચિમ એશિયામાં વધી રહેલા ટેન્શન વચ્ચે ‘સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ’ (Strait of Hormuz) અને લાલ સાગર (Red Sea) ના દરિયાઈ માર્ગો પર શિપિંગ મુશ્કેલીઓ વધી છે.

• સતત અને અવિરત પુરવઠો: રશિયા પાસેથી દરિયાઈ માર્ગે તેલનો પુરવઠો કોઈ પણ મોટા વિઘ્ન વગર સતત ચાલુ રહ્યો છે.

• ડિસ્કાઉન્ટ ઘટવા છતાં ફાયદો: જોકે રશિયાએ હવે કાચા તેલ પર અગાઉ મળતું ભારે ડિસ્કાઉન્ટ ઘટાડીને પ્રતિ બેરલ માત્ર ૨ થી ૩ ડોલર કરી દીધું છે, તેમ છતાં રશિયન તેલનો જથ્થો અને ગુણવત્તા ભારતીય રિફાઇનરીઓ માટે અત્યંત આર્થિક અને નફાકારક સાબિત થઈ રહ્યા છે.

પશ્ચિમ એશિયાના અન્ય સપ્લાયર્સની વર્તમાન સ્થિતિ

જુલાઈ ૨૦૨૬ ના ડેટા અનુસાર, પશ્ચિમ એશિયા (મિડલ ઈસ્ટ) અને અમેરિકા-ઈરાન વચ્ચેના તણાવ હોવા છતાં ભારતીય રિફાઇનરીઓએ પોતાના ઊર્જા સ્ત્રોતોનું વૈવિધ્યીકરણ જાળવી રાખ્યું છે અને પશ્ચિમ એશિયાના દેશોમાંથી પણ ખરીદી વધારી છે:

સૌદી અરેબિયા જુલાઈમાં ભારત માટે બીજા નંબરનો સૌથી મોટો તેલ સપ્લાયર દેશ રહ્યો હતો, જ્યારે ઇરાક અને કુવૈતમાંથી પણ આયાતમાં નોંધપાત્ર સુધારો જોવા મળ્યો છે.