ઈંધણ સુરક્ષામાં ભારતનું મોટું પગલું: અખાતી દેશોમાં તણાવ વચ્ચે અમેરિકા પાસેથી વધારી રસોઈ ગેસની ખરીદી
ઈરાન અને યુએસ વચ્ચે શરૂ થયેલા યુદ્ધ અને સંઘર્ષના કારણે હોર્મુઝની સામુદ્રધુની (Strait of Hormuz) પર બ્લોકેજ ઊભું થયું હતું, જેના કારણે તેલ અને ગેસની આંતરરાષ્ટ્રીય હેરફેર પર ગંભીર અસર પડી હતી. અખાતી દેશોમાંથી આવતા ઈંધણ પુરવઠામાં રૂકાવટ આવતા ભારતીય બજાર પર તેની તાત્કાલિક અસર જોવા મળી હતી. હોર્મુઝ સંકટ હજુ પણ યથાવત છે અને સપ્લાય ચેઈન ખોરવાયેલી છે. આવી સ્થિતિમાં ભારતે પોતાની ઉર્જા સુરક્ષા જાળવી રાખવા માટે નવો રસ્તો શોધી લીધો છે અને અમેરિકા પાસેથી મોટા પાયે એલપીજી (LPG) ગેસની ખરીદી શરૂ કરી છે.
નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૬-૨૭માં અમેરિકાથી ગેસની આયાત વધારી
તાજેતરમાં જાહેર થયેલા સરકારી ડેટા અનુસાર, નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૬-૨૭ના પ્રથમ ક્વાર્ટરમાં (એપ્રિલથી જૂન) અમેરિકાથી ભારત ખાતે પેટ્રોલિયમ પ્રોડક્ટ્સ, ખાસ કરીને એલપીજીની આયાતમાં વાર્ષિક ધોરણે ૨૫૪ ટકાનો જંગી વધારો નોંધાયો છે.
અમેરિકાથી એલપીજીની આયાત વધીને ૨.૬૦ અબજ ડોલર સુધી પહોંચી ગઈ છે. આ જ સમયગાળા દરમિયાન અમેરિકાથી કાચા તેલની (Crude Oil) આયાતમાં ૫૭.૫ ટકાનો ઘટાડો નોંધાયો છે, જે ઘટીને ૧.૫૭ અબજ ડોલર પર આવી ગઈ છે.
એપ્રિલથી જૂન વચ્ચે ઉર્જા પુરવઠામાં ફેરફાર
એલપીજી આયાતમાં આ મોટો ઉછાળો એપ્રિલથી જૂન ૨૦૨૬ના ગાળામાં જોવા મળ્યો હતો, જ્યારે સમગ્ર વિશ્વમાં મધ્ય પૂર્વના યુદ્ધના કારણે ઉર્જા સપ્લાય અસ્તવ્યસ્ત થઈ ગઈ હતી. નિષ્ણાતોના મતે, ખાસ કરીને અખાતી દેશો (Gulf Region)માંથી થતા તેલ અને ગેસ પુરવઠામાં અવરોધો ઊભા થતાં ભારતે પોતાના વિકલ્પો બદલવા પડ્યા છે.
રસોઈ ગેસ તરીકે વપરાતો એલપીજી મુખ્યત્વે પ્રોપેન (Propane) અને બ્યુટેન (Butane)નું મિશ્રણ હોય છે. ભારતીય ઓઈલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ આ બંને ઘટકોને અલગ-અલગ પ્રવાહી (Liquid) સ્વરૂપમાં આયાત કરે છે જેથી દેશમાં રસોઈ ગેસની કોઈ અછત ઊભી ન થાય.
કાચા તેલની આયાતમાં ઘટાડો અને ગેસ આયાતમાં વૃદ્ધિ
તાજા આંકડાઓ સરખાવતા માલૂમ પડે છે કે એપ્રિલ-જૂન ૨૦૨૫ દરમિયાન અમેરિકાથી ભારતનું કાચા તેલનું આયાત બિલ ૩.૭૦ અબજ ડોલર હતું, જે એપ્રિલ-જૂન ૨૦૨૬માં ઘટીને ૧.૫૭ અબજ ડોલર રહી ગયું છે. ઉર્જા ક્ષેત્રના નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે કાચા તેલની આયાતમાં આવતો આ ઉતાર-ચઢાવ ભારતીય રિફાઇનરીઓની વ્યવસાયિક જરૂરિયાતો અને વૈશ્વિક બજારના ભાવ પર આધારિત હોય છે.
બીજી તરફ, લિક્વિડ પ્રોપેન અને બ્યુટેન સહિતની પેટ્રોલિયમ પેદાશોની આયાત નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૫-૨૬ના પ્રથમ ક્વાર્ટરમાં માત્ર ૭૩૫ મિલિયન ડોલર હતી, જે ચાલુ નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૬-૨૭ના સમાન ગાળામાં વધીને ૨.૬૦ બિલિયન (અબજ) ડોલર થઈ ગઈ છે.
