Hepatitis B Treatment: ૨૯ દેશોમાં ટ્રાયલ સફળ, પરંતુ ભારતમાં ૩.૫ કરોડ દર્દીઓની ઓળખ કરવાનો મોટો પડકાર
હેપેટાઇટિસ B ના ઇલાજની દિશામાં વૈજ્ઞાનિકોને લગભગ બે દાયકા બાદ એક આશાસ્પદ સફળતા મળી છે. ‘બેપિરોવિર્સેન’ (Bepirovirsen) નામની એક નવી પ્રાયોગિક દવાના વૈશ્વિક ક્લિનિકલ ટ્રાયલ્સમાં ખૂબ જ સકારાત્મક પરિણામો સામે આવ્યા છે. આ દવાની મદદથી ભવિષ્યમાં હેપેટાઇટિસ B ના દર્દીઓને જીવનભર દવાઓ લેવાની જરૂર નહીં રહે.
જોકે, તબીબી નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે ભારત માટે હાલમાં સૌથી મોટો પડકાર નવી દવા નથી, પરંતુ દેશના એ કરોડો લોકો સુધી પહોંચવાનો છે જેઓ આ વાયરસથી સંક્રમિત છે પરંતુ તેમને તેની જાણ પણ નથી. વિશ્વ હેપેટાઇટિસ દિવસ (૨૮ જુલાઈ) ના રોજ લિવર રોગોના નિષ્ણાતોએ આ અંગે ગંભીર ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી.
ભારતમાં ઓળખ અને સારવારની ગંભીર સ્થિતિ
દિલ્હી સ્થિત ‘ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ લિવર એન્ડ બિલિયરી સાયન્સિસ’ (ILBS) ના ડાયરેક્ટર ડો. એસ. કે. સરીન ના જણાવ્યા મુજબ, ભારતમાં આશરે ૩.૫ કરોડ લોકો હેપેટાઇટિસ B વાયરસ સાથે જીવી રહ્યા છે. આટલી મોટી સંખ્યા હોવા છતાં, મોટાભાગના દર્દીઓની ક્યારેય તપાસ (Screening) જ થતી નથી. હાલમાં દેશમાં સારવાર મેળવી રહેલા દર્દીઓની સંખ્યા ૧૦ લાખથી પણ ઓછી છે.
સરકારના ‘રાષ્ટ્રીય વાયરલ હેપેટાઇટિસ નિયંત્રણ કાર્યક્રમ’ હેઠળ હાલની એન્ટીવાયરલ દવાઓ મફત અથવા ખૂબ જ નજીવા દરે ઉપલબ્ધ છે, છતાં પણ જાગૃતિના અભાવે જરૂરિયાતમંદ દર્દીઓ સુધી તેની પહોંચ ખૂબ સીમિત છે.
૨૯ દેશોમાં ફેઝ-૩ ક્લિનિકલ ટ્રાયલના પરિણામો
વિશ્વના પ્રખ્યાત ‘ધ ન્યૂ ઈંગ્લેન્ડ જર્નલ ઓફ મેડિસિન’ માં પ્રકાશિત ફેઝ-૩ ક્લિનિકલ ટ્રાયલના અહેવાલ મુજબ, ૨૯ દેશોના ૧,૮૩૪ દર્દીઓ પર આ સંશોધન કરવામાં આવ્યું હતું.
ફંક્શનલ ક્યોર (Functional Cure): સામાન્ય એન્ટીવાયરલ દવા સાથે ‘બેપિરોવિર્સેન’ આપવાથી આશરે ૧૯ ટકા દર્દીઓમાં ફંક્શનલ ક્યોર જોવા મળ્યો હતો.
આનો અર્થ એ થાય છે કે સારવાર બંધ કર્યાના છ મહિના પછી પણ દર્દીઓના શરીરમાં વાયરસ નિષ્ક્રિય રહ્યો હતો અને તેનો કોઈ પત્તો મળ્યો નહોતો.
પ્લેસિબો (Placebo) આપેલા દર્દીઓમાં આવું કોઈ પરિણામ જોવા મળ્યું નહોતું.
૨૦ વર્ષ પછી તબીબી ક્ષેત્રે મોટી સિદ્ધિ
ડો. સરીને આ સંશોધનને છેલ્લા ૨૦ વર્ષમાં હેપેટાઇટિસ B ની સારવાર ક્ષેત્રે થયેલી સૌથી મોટી શોધ ગણાવી છે. તેમણે જણાવ્યું કે વર્ષ ૨૦૩૦ સુધીમાં આ રોગ માટે નવી અને વધુ અસરકારક દવાઓ બજારમાં આવવાની પૂરી શક્યતા છે, પરંતુ આ દવાઓ સુરક્ષિત, સસ્તી અને સામાન્ય નાગરિકોની પહોંચમાં હોય તે અત્યંત જરૂરી છે.
હાલની દવાઓથી કેવી રીતે અલગ છે આ નવી દવા?
અત્યાર સુધી વપરાતી એન્ટીવાયરલ દવાઓ વાયરસને સંપૂર્ણપણે ખતમ કરતી નથી, પરંતુ તેને માત્ર દબાવી (Suppress) રાખે છે. આ જ કારણ છે કે દર્દીઓએ આજીવન ગોળીઓ લેવી પડે છે.
તેનાથી વિપરીત, ‘બેપિરોવિર્સેન’ વાયરસના જીવનચક્રના પ્રારંભિક તબક્કામાં જ તેની પ્રવૃત્તિને અટકાવે છે. આ દવા વાયરસના પ્રોટીન નિર્માણને રોકે છે, જે રોગપ્રતિકારક શક્તિ (Immune System) ને મજબૂત બનાવવામાં મદદ કરે છે.
‘ફંક્શનલ ક્યોર’ શા માટે મહત્વપૂર્ણ છે?
સર ગંગારાક્ષ હોસ્પિટલના ‘ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ લિવર, ગેસ્ટ્રોએન્ટેરોલોજી એન્ડ પેન્ક્રિયાટો-બિલિયરી સાયન્સિસ’ ના ચેરમેન ડો. અબિલ અરોડા અનુસાર, વાયરસને માત્ર દબાવી રાખવો અને તેને ‘ફંક્શનલ ક્યોર’ સુધી પહોંચાડવો એ બંને અલગ બાબતો છે. જો દર્દી ફંક્શનલ ક્યોર પ્રાપ્ત કરે છે, તો ભવિષ્યમાં લિવર સિરોસિસ અને લિવર કેન્સર જેવા જીવલેણ જોખમો ખૂબ ઘટી જાય છે અને અન્ય લોકોમાં ચેપ ફેલાવાની શક્યતા પણ શૂન્ય થઈ જાય છે.
