Petrol-Diesel Price: ઈંધણના ભાવમાં રાહત કે આર્થિક બોજ? જાણો કેમ પેટ્રોલ-ડીઝલની કિંમતો વધારવી હવે જરૂરી બની છે.
આજે બુધવાર, 6 મે 2026ના રોજ ભારતના ઈંધણ બજારમાં એક પ્રકારની શાંતિ જોવા મળી રહી છે. રિટેલ સ્તરે પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવમાં કોઈ ફેરફાર કરવામાં આવ્યો નથી. ગ્લોબલ ક્રૂડ ઓઈલ માર્કેટમાં સતત થઈ રહેલા ઉતાર-ચઢાવ અને પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલા ભૌગોલિક-રાજકીય તણાવ છતાં, ભારતમાં કિંમતો સ્થિર રાખવામાં આવી છે. આ સ્થિરતા પાછળ રાજકીય સંવેદનશીલતા અને સામાન્ય જનતા પરનો આર્થિક બોજ ઘટાડવાના પ્રયાસો જવાબદાર હોવાનું માનવામાં આવે છે.
કિંમતો નક્કી કરવાની પ્રક્રિયા અને ડાયનેમિક પ્રાઇસિંગ
ભારતમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલની કિંમતો દરરોજ સવારે 6 વાગ્યે નક્કી કરવામાં આવે છે. દેશની ત્રણ મુખ્ય ઓઈલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ (OMCs) – ઇન્ડિયન ઓઈલ (IOCL), ભારત પેટ્રોલિયમ (BPCL) અને હિન્દુસ્તાન પેટ્રોલિયમ (HPCL) – આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં કાચા તેલના ભાવ અને અમેરિકન ડોલર સામે ભારતીય રૂપિયાના વિનિમય દર (Exchange Rate) ને આધારે કિંમતોમાં સુધારો કરે છે. આ પ્રણાલીને ‘ડાયનેમિક ફ્યુઅલ પ્રાઇસિંગ’ કહેવામાં આવે છે, જેનો ઉદ્દેશ્ય વૈશ્વિક ફેરફારોનો લાભ સીધો ગ્રાહકો સુધી પહોંચાડવાનો છે.
આર્થિક મોરચે ચેતવણી: ICRIER નો રિપોર્ટ
જોકે, કિંમતોની આ સ્થિરતા લાંબા સમય સુધી ચાલુ રાખવી દેશના અર્થતંત્ર માટે જોખમી સાબિત થઈ શકે છે. પ્રખ્યાત પોલિસી થિંક ટેન્ક ‘ઈન્ડિયન કાઉન્સિલ ફોર રિસર્ચ ઓન ઈન્ટરનેશનલ ઈકોનોમિક રિલેશન્સ’ (ICRIER) એ તાજેતરમાં એક મહત્વપૂર્ણ અહેવાલ રજૂ કર્યો છે.
રિપોર્ટના મુખ્ય મુદ્દાઓ નીચે મુજબ છે:
રાજકોષીય બોજ: જો ઈંધણના ભાવમાં આંતરરાષ્ટ્રીય બજાર મુજબ વધારો કરવામાં નહીં આવે, તો તેની સીધી અસર દેશની તિજોરી પર પડશે. સબસિડીનો ખર્ચ વધવાથી અન્ય વિકાસલક્ષી કાર્યો માટે ભંડોળ ઘટશે.
GDP પર અસર: રિપોર્ટ મુજબ, વર્તમાન નીતિને જાળવી રાખવાનો નાણાકીય ખર્ચ દર વર્ષે જીડીપીના અંદાજે 0.6 ટકા જેટલો થાય છે. જો આ ખર્ચ ઉધાર લઈને પૂરો કરવામાં આવે તો જાહેર દેવામાં પણ મોટો વધારો થઈ શકે છે.
આયાત પર નિર્ભરતા: ભારત તેની જરૂરિયાતનું 85% થી વધુ તેલ આયાત કરે છે. પશ્ચિમ એશિયામાં વધતા સંકટને કારણે જો ક્રૂડના ભાવ ઊંચા રહે છે, તો ભારતે તેની ચૂકવણી કરવા માટે વધુ ડોલર ખર્ચવા પડશે.
અસમાન લાભ: ICRIER એ જણાવ્યું છે કે પેટ્રોલ સબસિડીનો મુખ્ય લાભ ઉચ્ચ આવક ધરાવતા પરિવારોને મળે છે જેઓ ખાનગી વાહનોનો ઉપયોગ કરે છે. આથી, આ નીતિ આર્થિક રીતે ‘પ્રતિગામી’ પણ હોઈ શકે છે.
ભારતના મુખ્ય શહેરોમાં આજનો ભાવ (6 મે, 2026)
| શહેર | પેટ્રોલ (પ્રતિ લીટર) | ડીઝલ (પ્રતિ લીટર) |
| દિલ્હી | ₹ 94.77 | ₹ 87.67 |
| મુંબઈ | ₹ 103.54 | ₹ 90.03 |
| કોલકાતા | ₹ 105.45 | ₹ 92.02 |
| ચેન્નાઈ | ₹ 100.80 | ₹ 92.39 |
| બેંગલુરુ | ₹ 102.92 | ₹ 90.99 |
| પટના | ₹ 105.18 | ₹ 92.04 |
| જયપુર | ₹ 104.88 | ₹ 90.36 |
| અમદાવાદ | ₹ 95.13 | ₹ 90.81 |
| પોર્ટ બ્લેયર | ₹ 82.46 | ₹ 78.05 |
ભવિષ્યનું અનુમાન
નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે મોંઘવારી અંકુશમાં રાખવા માટે સરકાર કિંમતો સ્થિર રાખી રહી છે, પરંતુ તે કાયમી ઉકેલ નથી. ICRIER સૂચવે છે કે ભાવનો બોજ ધીમે ધીમે ગ્રાહકો પર નાખવો જોઈએ જેથી કરીને અર્થતંત્ર પર અચાનક મોટો ઝટકો ન લાગે. આવનારા દિવસોમાં જો વૈશ્વિક તણાવ ઓછો નહીં થાય, તો પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવમાં વધારો અનિવાર્ય બની શકે છે.
