સ્પૅમ કોલ્સથી મુક્તિ તરફ વિશ્વ: ફ્રાન્સનો નવો કડક કાયદો અને ભારતમાં DND-AI ની સ્થિતિ
અણગમતા ટેલિમાર્કેટિંગ અને સ્પૅમ કોલ્સ આજે વિશ્વભરમાં લોકો માટે એક મોટી મુશ્કેલી બની ગયા છે. લોન, ક્રેડિટ કાર્ડ કે ટ્રાવેલ પેકેજ વેચવા માટે આવતા આ સતત કોલ્સથી મુક્તિ મેળવવા માટે હવે વિશ્વના દેશો કડક કાનૂની પગલાં ભરી રહ્યા છે.
તાજેતરમાં ફ્રાન્સે ગ્રાહકોને સ્પૅમ કોલ્સથી રાહત આપવા માટે એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અને ઐતિહાસિક નિર્ણય લીધો છે. હવે ત્યાં ગ્રાહકoની પૂર્વ મંજૂરી વિના ટેલિમાર્કેટિંગ કોલ કરવા પર સંપૂર્ણપણે પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો છે.
ફ્રાન્સનો નવો કડક કાયદો
ફ્રાન્સમાં લાંબા સમયથી ટેલિમાર્કેટિંગ કોલ્સ એક ગંભીર સમસ્યા હતી. એક સર્વે મુજબ, લગભગ 97% લોકો દરરોજ આવતા માર્કેટિંગ કોલ્સથી ભારે પરેશાન હતા. અગાઉ ગ્રાહકો ‘Bloctel’ જેવી સરકારી સેવા પર રજિસ્ટ્રેશન કરાવીને કોલ્સ રોકવાનો પ્રયાસ કરતા હતા, પરંતુ તે પૂરતું સાબિત થતું નહોતું.
ગ્રાહકોની વ્યાપક ફરિયાદો બાદ ફ્રાન્સ સરકારે ઓગસ્ટ મહિનાથી નવો કાયદો અમલી બનાવ્યો છે:
પૂર્વ સંમતિ (Opt-in) ફરજિયાત: ગ્રાહકની સ્પષ્ટ મંજૂરી વગર માર્કેટિંગ કોલ કરવો હવે ગેરકાયદેસર ગણાશે.
વ્યક્તિગત દંડ: નિયમ તોડનાર વ્યક્તિ પર 75,000 યુરો સુધીનો દંડ થઈ શકે છે.
કંપનીઓ પર દંડ: ઉલ્લંઘન કરનાર કંપનીઓ પર 3,75,000 યુરો સુધીનો દંડ ફટકારવાની જોગવાઈ છે.
સંવેદનશીલ લોકોનું રક્ષણ: જો વયસ્ક કે અસમર્થ લોકોને લક્ષ્ય બનાવીને છેતરપિંડી કે કોલ કરવામાં આવશે, તો 5 વર્ષની જેલ અને 5 લાખ યુરો સુધીનો ભારે દંડ થશે.
જોકે, જો ગ્રાહકે પહેલાથી સંમતિ આપી હોય કે કંપની સાથે હાલનો કોઈ વ્યવસાયિક સંબંધ (Existing Contract) હોય, તો જ સીમિત સંજોગોમાં કોલ કરવાની છૂટ રહેશે.
અન્ય દેશોમાં ટેલિમાર્કેટિંગ અંગેના નિયમો
વિશ્વના ઘણા દેશોએ સ્પૅમ કોલ્સને નિયંત્રિત કરવા માટે અલગ-અલગ મોડેલ અપનાવ્યા છે:
જર્મની અને નેધરલેન્ડ્સ: જર્મનીમાં 2009થી જ ગ્રાહકની પરવાનગી વગરના સેલ્સ કોલ્સ પર પ્રતિબંધ છે. નેધરલેન્ડ્સે પણ પોતાના નિયમો કડક કરીને કંપનીઓ માટે પોતાના જૂના ગ્રાહકોને પણ પરવાનગી વિના પ્રમોશનલ કોલ કરવા પર રોક લગાવી છે.
અમેરિકા અને યુકે (Opt-out Model): અમેરિકામાં લોકો ‘નેશનલ ડૂ નોટ કોલ રજિસ્ટ્રી’માં નામ નોંધાવીને અનિચ્છનીય કોલ્સ ઘટાડી શકે છે. બ્રિટનમાં ‘ટેલિફોન પ્રેફરન્સ સર્વિસ’ (TPS) કાર્યરત છે. યુકેમાં રજિસ્ટર થયેલા ગ્રાહકોને કોલ કરનાર કંપનીઓ પર પ્રતિ કોલ £500,000 સુધીનો દંડ થઈ શકે છે.
ભારતમાં સ્પૅમ કોલ્સનું ચિંતાજનક પ્રમાણ
ભારતમાં પણ અનિચ્છનીય કમર્શિયલ કોલ્સ અને એસએમએસ (SMS) એક વિકરાળ સમસ્યા છે. ભારતીય દૂરસંચાર નિયામક પ્રાધિકરણ (TRAI) ના આંકડા અનુસાર, માત્ર એક ત્રિમાસિક ગાળામાં જ 24.4 અબજથી વધુ કોલ્સ અને મેસેજને શંકાસ્પદ સ્પૅમ તરીકે ચિહ્નિત કરવામાં આવ્યા હતા.
દરરોજ સરેરાશ 26.6 કરોડ શંકાસ્પદ સ્પૅમ કોલ્સ ભારતમાં થાય છે, જે કુલ ઇનકમિંગ ટ્રાફિકના 3%થી પણ વધુ છે.
DND અને TRAI ની કાર્યવાહી
ભારતમાં મોટાભાગના લોકો સ્પૅમથી બચવા માટે DND (Do Not Disturb) સેવા અને એપનો ઉપયોગ કરે છે:
DND એપના યુઝર્સની સંખ્યામાં સતત વધારો થઈ રહ્યો છે.
લાખો ફરિયાદોના આધારે કડક કાર્યવાહી કરીને ટેલિકોમ કંપનીઓએ હજારો સંદિગ્ધ મોબાઇલ નંબર, એસએમએસ હેડર અને રિસોર્સિસ ડિસ્કનેક્ટ કર્યા છે.
નિયમ તોડનારા સેન્ડર્સને બ્લેકલિસ્ટ કરવામાં આવ્યા છે.
શું માત્ર AI ટેકનોલોજી સમસ્યા ઉકેલી શકશે?
TRAI અને ભારતીય ટેલિકોમ કંપનીઓ હવે સ્પૅમ કોલ્સ ઓળખવા માટે AI (આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ) આધારિત સિસ્ટમનો ઉપયોગ કરી રહી છે. આ ટેકનોલોજીથી બલ્ક સ્પૅમ મેસેજ અને શંકાસ્પદ નંબર ઓળખવા સરળ બન્યા છે.
પરંતુ સતત વધતી ફરિયાદો દર્શાવે છે કે કેવળ ટેકનોલોજીથી આ સમસ્યાનો કાયમી ઉકેલ શક્ય નથી. જ્યારે સુધી કાયદાનું કડક પાલન, સખત દંડ અને ફ્રાન્સ જેવું ‘ઓપ્ટ-ઈન’ (Opt-in) મોડેલ ભારતમાં સંપૂર્ણપણે લાગુ કરવામાં ન આવે, ત્યાં સુધી ગ્રાહકોને આ સમસ્યામાંથી પૂર્ણ રાહત મળવી મુશ્કેલ છે.
