Fatty Liver: કોમા અને લોહીની ઉલ્ટી સુધી પહોંચાડી શકે છે ફેટી લીવર; સમયસર રૂટિન બ્લડ ટેસ્ટ કેમ છે જરૂરી?
આજના સમયમાં ફેટી લીવર (Fatty Liver) ની બીમારી માત્ર દારૂનું સેવન કરનારા લોકો પૂરતી સીમિત નથી રહી. તબીબી નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર, આજે ખૂબ મોટી સંખ્યામાં એવા લોકો પણ ફેટી લીવરનો શિકાર બની રહ્યા છે જેઓ કાં તો બિલકુલ દારૂ નથી પીતા અથવા ખૂબ ઓછું સેવન કરે છે. તબીબી ભાષામાં આ સ્થિતિને મેટાબોલિક ડિસફંક્શન એસોસિએટેડ સ્ટીઆટોટિક લીવર ડિસીઝ (MASLD) કહેવામાં આવે છે. આ બીમારી ત્યારે થાય છે જ્યારે લીવરમાં જરૂરિયાત કરતાં વધુ પ્રમાણમાં ફેટ (ચરબી) જમા થવા લાગે છે. સૌથી ચિંતાજનક બાબત એ છે કે આ રોગ શરીરમાં કોઈ મોટા અવાજ કે લક્ષણો વિના ધીમે-ધીમે વધે છે, તેથી તેને ‘સાયલન્ટ કિલર’ પણ કહેવામાં આવે છે.
ઇન્ડિયન કાઉન્સિલ ઓફ મેડિકલ રિસર્ચ (ICMR) ના તાજેતરના અહેવાલો દર્શાવે છે કે, ભારતમાં સ્થૂળતા (મોટાપો), ડાયાબિટીસ અને મેટાબોલિક ડિસઓર્ડર્સ ખૂબ જ ઝડપથી વધી રહ્યા છે. આ ત્રણેય નકારાત્મક પરિબળો સીધી રીતે ભારતીયોમાં નોન-આલ્કોહોલિક ફેટી લીવરના કેસો વધારવા માટે મુખ્ય જવાબદાર પરિબળ સાબિત થઈ રહ્યા છે.
તમારી ખરાબ લાઈફસ્ટાઈલ લીવરને કરી રહી છે ડેમેજ
ફોર્ટિસ એસ્કોર્ટ્સ (ઓખલા, નવી દિલ્હી) ના ગેસ્ટ્રોએન્ટેરોલોજી અને હેપેટોલોજી વિભાગના ડાયરેક્ટર ડો. પંકજ પુરી આ અંગે ચેતવણી આપતા જણાવે છે કે, “સમગ્ર વિશ્વની જેમ ભારતમાં પણ હવે ‘લીવર સિરોસિસ’ (લીવર કડક થઈ જવું કે સંકોચાઈ જવું) થવાનું સૌથી સામાન્ય કારણ ફેટી લીવર બની રહ્યું છે. ડાયાબિટીસ, અનિયંત્રિત વજન અને કલાકો સુધી બેસી રહેવાની બેઠાડું જીવનશૈલીના કારણે આ રોગના દર્દીઓ ચિંતાજનક રીતે વધી રહ્યા છે. ઘણા કિસ્સાઓમાં આ બીમારી કોઈપણ શરૂઆતી લક્ષણ વિના સીધી લીવર ફેલિયર (Liver Failure) ના સ્ટેજ સુધી પહોંચી જાય છે.”
કયા પ્રારંભિક સંકેતોને લોકો સામાન્ય થાક સમજી બેસે છે?
આ બીમારીનો સૌથી મોટો પડકાર એ છે કે પ્રારંભિક તબક્કામાં દર્દીને પોતાનું શરીર બીમાર હોય તેવો બિલકુલ અહેસાસ થતો નથી. જો કે, શરીર કેટલાક સૂક્ષ્મ સંકેતો ચોક્કસ આપે છે જેને લોકો ઘણીવાર અવગણે છે:
૧. દિવસભર સતત અસામાન્ય થાક અને કમજોરીનો અનુભવ થવો. ૨. ભોજન કર્યા પછી પેટના ઉપરના ભાગમાં અસહ્ય ભારેપણું લાગવું. ૩. પેટ વારંવાર ફૂલી જવું (ગેસ-એસીડીટી થવી) અને શારીરિક સ્ટેમિના ઓછો થવો. ૪. કસરત કરવા છતાં પેટની આસપાસના ભાગમાં (કમર પર) અચાનક ચરબી વધવી.
આ સામાન્ય દેખાતા લક્ષણો દરમિયાન લીવરની અંદર ચરબીના થર જમા થવાની પ્રક્રિયા સતત ચાલુ રહે છે.
રોગ ગંભીર બને ત્યારે કયા જીવલેણ લક્ષણો દેખાય છે?
ડો. પંકજ પુરીના જણાવ્યા મુજબ, જ્યારે ફેટી લીવરની સમસ્યા ત્રીજા કે ચોથા સ્ટેજ પર (ગંભીર સ્તરે) પહોંચે છે, ત્યારે શરીરમાં અત્યંત જોખમી લક્ષણો દેખાવાનું શરૂ થાય છે, જેમ કે:
ત્વચા અને આંખોમાં પીળાશ આવવી (કમળો/Jaundice થવો).
પેટમાં અસામાન્ય રીતે પાણી ભરાવું (Ascites ની સ્થિતિ).
પગની ઘૂંટીઓ અને પંજા પર સતત સોજા રહેવા.
લીવરની નસો ફાટવાને કારણે લોહીની ઉલ્ટીઓ થવી.
મગજ સુધી ઝેરી તત્વો પહોંચવાના કારણે દર્દી અર્ધબેભાન કે કોમાની સ્થિતિમાં સરી પડવો.
મોટાભાગના લોકોને આ બીમારીની ખબર ત્યારે જ પડે છે જ્યારે તેઓ ડાયાબિટીસ, હાઈ કોલેસ્ટ્રોલ અથવા અન્ય કોઈ શારીરિક તકલીફ માટે રૂટિન બ્લડ ટેસ્ટ (જેમ કે LFT – લીવર ફંક્શન ટેસ્ટ) કરાવે છે. લીવરને સુરક્ષિત રાખવા માટે તેલ-ચરબીયુક્ત ખોરાકથી દૂર રહેવું અને રોજિંદા જીવનમાં વ્યાયામનો સમાવેશ કરવો અનિવાર્ય છે.
