EPFO: ઇપીએફઓનો મોટો ફેરફાર; પેન્શન ફંડ ઉપાડ પર લાગ્યો ૩૬ મહિનાનો પ્રતિબંધ, જાણો નવો ફોર્મ્યુલા
નોકરીયાત વર્ગ માટે તેમના ભવિષ્યની આર્થિક સુરક્ષાની સૌથી મોટી ચાવી એટલે પ્રોવિડન્ટ ફંડ (PF) અને પેન્શન સ્કીમ છે. જો તમે પણ કોઈ ખાનગી કે સરકારી કંપનીમાં કામ કરો છો અને ૧૦ વર્ષની સેવા પૂર્ણ કર્યા પહેલાં જ નોકરી છોડી દીધી છે અથવા છોડવાનું વિચારી રહ્યા છો, તો તમારા માટે એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અને મોટો સત્તાવાર ફેરફાર સામે આવ્યો છે.
કેન્દ્રીય શ્રમ અને રોજગાર મંત્રાલય દ્વારા જૂની કર્મચારી પેન્શન યોજના (EPS 1995) ના સ્થાને હવે સંપૂર્ણપણે નવી ‘કર્મચારી પેન્શન યોજના, ૨૦૨૬’ (EPS 2026) લાગુ કરી દેવામાં આવી છે. ૨૯ જૂન ૨૦૨૬ થી દેશભરમાં લાગુ થયેલા આ નવા નિયમો અંતર્ગત પેન્શનના પૈસા એકમુશ્ત (લમ્પસમ) ઉપાડવા પર મોટો વહીવટી અંકુશ મૂકવામાં આવ્યો છે. હવે કર્મચારીઓ નોકરી છોડ્યા પછી તરત જ પેન્શન ફંડમાંથી પોતાના પૈસા ઉપાડી શકશે નહીં, પરંતુ તેના માટે ચોક્કસ સમયગાળા સુધી ફરજિયાત રાહ જોવી પડશે. ચાલો વિગતવાર સમજીએ કે આ નવો નિયમ શું છે અને તમારા પૈસા પર તેની શું અસર પડશે.
શું ૧૦ વર્ષનો મૂળભૂત નિયમ બદલાયો છે?
EPFO ના લાંબા સમયથી ચાલતા પાયાના નિયમ અનુસાર, નિવૃત્તિ (Retirement) પછી દર મહિને નિયમિત પેન્શનનો લાભ મેળવવા માટે કર્મચારીની કુલ નોકરીનો ગાળો (Service Period) ઓછામાં ઓછો ૧૦ વર્ષનો હોવો અનિવાર્ય છે. જે કર્મચારીઓ ૧૦ વર્ષની સેવા પૂરી કરતા પહેલાં જ નોકરી છોડી દે છે, તેઓ માસિક પેન્શન મેળવવા માટે હકદાર બનતા નથી. નવી લાગુ થયેલી ‘EPS 2026’ યોજનામાં પણ આ મૂળભૂત અને પાયાના નિયમમાં કોઈ જ ફેરફાર કરવામાં આવ્યો નથી.
જો કે, આવા કર્મચારીઓએ ચિંતા કરવાની જરૂર નથી કારણ કે તેમનું પેન્શન ફંડ ડૂબી જતું નથી. સરકાર તેમને બે વિકલ્પો આપે છે:
વિડ્રોઅલ બેનિફિટ (Withdrawal Benefit): આ અંતર્ગત કર્મચારી પોતાના પેન્શન ખાતામાં જમા થયેલી રકમ વ્યાજ સહિત એકસાથે ઉપાડી શકે છે.
સ્કીમ સર્ટિફિકેટ (Scheme Certificate): જો કર્મચારી ભવિષ્યમાં ફરીથી અન્ય કોઈ EPFO માન્ય કંપનીમાં નોકરી શરૂ કરે, તો આ સર્ટિફિકેટની મદદથી તેની જૂની નોકરીના વર્ષો નવી નોકરી સાથે જોડી દેવામાં આવે છે. આનાથી ૧૦ વર્ષની સેવાનો ગાળો પૂરો કરવો સરળ બને છે.
પેન્શન ઉપાડ માટે હવે ૩૬ મહિના (૩ વર્ષ) નો નવો નિયમ
નવી પેન્શન યોજના ૨૦૨૬ હેઠળ એકમુશ્ત નાણાં ઉપાડવા માટે હવે એક ચોક્કસ ‘વેઇટિંગ પિરિયડ’ (રાહ જોવાનો સમયગાળો) ઉમેરવામાં આવ્યો છે. જો કોઈ કર્મચારી પોતાની નિવૃત્તિની નિર્ધારિત ઉંમર પહેલાં નોકરી છોડી દે છે, તો તે તાત્કાલિક પેન્શનના પૈસા ઉપાડવા માટે હકદાર રહેશે નહીં.
નવા નિયમ મુજબ, કર્મચારીના પીએફ ખાતામાં જે દિવસે છેલ્લું પેન્શન યોગદાન (Contribution) જમા થયું હતું, તે છેલ્લી તારીખથી પૂરા ૩૬ મહિના (૩ વર્ષ) વિતી ગયા પછી જ તે ઓનલાઈન કે ઓફલાઈન પેન્શન ઉપાડવા માટેનો ક્લેમ સબમિટ કરી શકશે. જો કે, આ કડક નિયમમાં એક મહત્વની રાહત પણ આપવામાં આવી છે. જો આ ૩૬ મહિનાના ફરજિયાત વેટિંગ પિરિયડ દરમિયાન જ કર્મચારીની સત્તાવાર નિવૃત્તિની ઉંમર (Superannuation Age) પૂર્ણ થઈ જાય છે, તો તેણે ૩ વર્ષ પૂરા થવાની રાહ જોવી પડશે નહીં અને તે તુરંત પોતાના પૈસા ઉપાડી શકશે.
નવી ફોર્મ્યુલા: વિડ્રોઅલ બેનિફિટની ગણતરી કેવી રીતે થશે?
૩૬ મહિનાની પ્રતીક્ષા અવધિ પૂર્ણ થયા પછી જ્યારે તમે પૈસા ઉપાડવા માટે અરજી કરશો, ત્યારે તમને કેટલી રકમ મળશે તેની ગણતરી માટે નવી યોજનામાં ‘ટેબલ IV’ (Table IV) નો એક સ્પષ્ટ ફોર્મ્યુલા આપવામાં આવ્યો છે. આ ફોર્મ્યુલા મુજબ, તમારી ‘પેન્શન પાત્ર સેલરી’ (Pensionable Salary) ને ‘ટેબલ IV ફેક્ટર’ વડે ગુણવામાં આવે છે. આ ફેક્ટર કર્મચારીએ કેટલા મહિના નોકરી કરી છે તેના આધારે નક્કી થાય છે.
આ ગણતરીને એક સરળ ઉદાહરણ દ્વારા સમજીએ:
ઉદાહરણ ૧ (૨ વર્ષની નોકરી): ધારો કે તમારી પેન્શન પાત્ર મૂળભૂત સેલરી રૂ. ૧૫,૦૦૦ છે અને તમે માત્ર ૨૪ મહિના (૨ વર્ષ) નોકરી કરીને રાજીનામું આપ્યું છે. નિયત ટેબલ અનુસાર ૨૪ મહિના માટેનો ફેક્ટર ૧.૯૯ છે. આથી, ૨૪ મહિનાના અંતે તમને મળવાપાત્ર રકમ:
$$\text{રૂ. } ૧૫,૦૦૦ \times ૧.૯૯ = \text{રૂ. } ૨૯,૮૫૦$$ઉદાહરણ ૨ (૫ વર્ષની નોકરી): જો તમે કુલ ૬૦ મહિના (૫ વર્ષ) નોકરી કરી હોય અને તમારી સેલરી રૂ. ૧૫,૦૦૦ હોય, તો તમારો ફેક્ટર વધીને ૫.૦૨ થઈ જશે. આ સ્થિતિમાં તમને મળવાપાત્ર એકમુશ્ત રકમ:
$$\text{રૂ. } ૧૫,૦૦૦ \times ૫.૦૨ = \text{રૂ. } ૭૫,૩૦૦$$
આ ગણતરી પરથી સ્પષ્ટ થાય છે કે તમારી નોકરીના મહિના જેટલા વધારે હશે, તેટલો જ તમારો મલ્ટીપ્લાયિંગ ફેક્ટર મોટો હશે અને પરિણામે તમને મળનારી એકમુશ્ત રકમ પણ વધુ પ્રાપ્ત થશે.
