સોનામાં ચીનથી આવેલા રેનિયમ પાઉડરની ભેળસેળ! સામાન્ય ટેસ્ટમાં પણ પકડાતી નથી મિલાવટ
લગ્નસરાની સિઝન શરૂ થતાં જ સોનાના દાગીનાની ખરીદીમાં વધારો થાય છે. જો તમે પણ આ દિવસોમાં સોનું કે જ્વેલરી ખરીદવાનું વિચારી રહ્યા હોવ તો સાવધાન થઈ જજો. સરાફા બજારમાં સોનાની શુદ્ધતા સાથે ચેડાં કરવાની એક નવી પદ્ધતિ સામે આવી છે. અહેવાલો અનુસાર, કેટલાક વેપારીઓ સોનાનું વજન વધારવા માટે તેમાં રેનિયમ નામની ભારે ધાતુ ભેળવી રહ્યા છે.

ચીનથી આવી રહ્યો છે રેનિયમ પાઉડરનો પુરવઠો
દૈનિક ભાસ્કરના ઇન્વેસ્ટિગેશન રિપોર્ટમાં સોનામાં રેનિયમ પાઉડરની ભેળસેળ અંગે ખુલાસો કરવામાં આવ્યો છે. આ એક દુર્લભ અને ભારે ધાતુ છે, જેનું વજન સોનાની સરખામણીમાં વધારે હોઈ શકે છે. CNBC-TV18ના અહેવાલમાં પણ આ ભેળસેળના ચીન સાથેના જોડાણનો ઉલ્લેખ થયો છે. તપાસ દરમિયાન ચીનના શેનઝેન શહેરના એક એજન્ટનો સંપર્ક કરવામાં આવ્યો હતો.
એક ગ્રામ પાઉડરથી સોનાના વજનમાં થયો વધારો
અહેવાલ મુજબ, તપાસકર્તાઓએ મુંબઈના એક ડીલર મારફતે એક ગ્રામ રેનિયમ પાઉડરનો નમૂનો મેળવ્યો હતો. ત્યારબાદ રાજસ્થાનના જોધપુરમાં એક જ્વેલરની મદદથી પ્રયોગ કરવામાં આવ્યો હતો. આ પ્રયોગમાં 7.83 ગ્રામ 24 કેરેટ સોનામાં એક ગ્રામ રેનિયમ પાઉડર ભેળવવામાં આવ્યું હતું. પરિણામે મિશ્રણનું કુલ વજન 8.83 ગ્રામ થઈ ગયું હતું.
20 કેરેટ સોનાને 22 કેરેટ તરીકે વેચવાનો ખેલ
રિપોર્ટમાં જણાવ્યા અનુસાર, રેનિયમ ભેળવેલા મિશ્રણમાં અન્ય ધાતુ ઉમેરીને તેને 22 કેરેટના દાગીના જેવા સ્વરૂપમાં તૈયાર કરવામાં આવ્યું હતું. આ મિશ્રણમાં શુદ્ધ સોનાનું પ્રમાણ માત્ર 81.73 ટકા હોવાનું સામે આવ્યું હતું. એટલે કે તેની શુદ્ધતા આશરે 20 કેરેટ જેટલી હતી. જ્યારે 22 કેરેટ સોનામાં ઓછામાં ઓછું 91.6 ટકા શુદ્ધ સોનું હોવું જરૂરી છે.
સામાન્ય ટેસ્ટિંગમાં પણ ભેળસેળ પકડવી મુશ્કેલ
આ મામલામાં સૌથી ચિંતાજનક બાબત એ છે કે રેનિયમ જેવી ભારે ધાતુની ભેળસેળ સામાન્ય તપાસમાં પકડવી મુશ્કેલ બની શકે છે. અહેવાલમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે પ્રયોગમાં તૈયાર થયેલા મિશ્રણને કેટલીક પરંપરાગત શુદ્ધતા તપાસ પદ્ધતિઓમાં સાચું સોનું ગણવામાં આવ્યું હતું. આથી ગ્રાહકો માટે માત્ર સામાન્ય એસિડ ટેસ્ટ કે દેખાવના આધારે સોનાની શુદ્ધતા નક્કી કરવી જોખમી બની શકે છે.

રેનિયમ સિવાય બીજી ભારે ધાતુઓથી પણ ભેળસેળની આશંકા
4 નવેમ્બર 2026ના મિન્ટના અહેવાલમાં ઇન્દોરના સરાફા બજારના વેપારીઓ અને કારીગરોએ પણ આવી ભેળસેળ અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી. તેમના જણાવ્યા પ્રમાણે, રેનિયમ ઉપરાંત રૂથેનિયમ, ઇરિડિયમ અને ઓસ્મિયમ જેવી ભારે ધાતુઓનો ઉપયોગ પણ થઈ શકે છે. આ ધાતુઓને કારણે પરંપરાગત એસિડ ટેસ્ટ, ટચસ્ટોન અને જૂની કેરેટ ટેસ્ટિંગ મશીનોની વિશ્વસનીયતા સામે સવાલો ઊભા થયા છે.
સોનાની ખરીદી વખતે આટલી સાવચેતી રાખો:
હંમેશાં BIS હોલમાર્ક અને HUID નંબર ધરાવતા દાગીના ખરીદો.
ખરીદીનું પાકું બિલ જરૂર લો.
માત્ર એસિડ ટેસ્ટ કે ટચસ્ટોન ટેસ્ટ પર આધાર ન રાખો.
શંકા હોય તો વિશ્વસનીય અને પ્રમાણિત લેબોરેટરીમાં XRF અથવા અન્ય યોગ્ય વૈજ્ઞાનિક તપાસ કરાવો.
આ મામલે ગ્રાહકો માટે સૌથી જરૂરી બાબત એ છે કે સોનાની કિંમત ચૂકવતી વખતે તેની વાસ્તવિક શુદ્ધતાની ખાતરી પણ કરવી. નોંધનીય છે કે આ ભેળસેળ અંગેના દાવા તપાસ અહેવાલો પર આધારિત છે અને દરેક જ્વેલર કે બજારને શંકાના દાયરામાં મૂકવું યોગ્ય નથી.
