Crude oil: OPEC માં ગાબડું: UAE નો સંગઠન છોડવાનો નિર્ણય તેલ બજારમાં લાવશે મોટી ક્રાંતિ
સંયુક્ત આરબ અમીરાત (UAE) નું OPEC છોડવું એ વૈશ્વિક ઉર્જા બજાર માટે એક નિર્ણાયક વળાંક સાબિત થઈ શકે છે. આ નિર્ણય એવા સમયે આવ્યો છે જ્યારે વિશ્વ પહેલેથી જ ઈરાન સાથેના સંઘર્ષ અને તેલ સપ્લાય રૂટમાં અવરોધોને કારણે ઉર્જા સંકટનો સામનો કરી રહ્યું છે.
OPEC શું છે અને શા માટે આ નિર્ણય મહત્વનો?
OPEC એ તેલ ઉત્પાદક દેશોનું એક શક્તિશાળી જૂથ છે, જે તેલના પુરવઠા અને કિંમતોને નિયંત્રિત કરવા માટે ‘કાર્ટેલ’ (Cartel) તરીકે કામ કરે છે. સભ્ય દેશો પરસ્પર સંમતિથી ઉત્પાદન ઘટાડે છે અથવા વધારે છે જેથી કિંમતો તેમના હિતમાં જળવાઈ રહે. UAE આ સંગઠનનો એક અત્યંત પ્રભાવશાળી સભ્ય હતો. તેના બહાર નીકળવાથી OPEC ની બજાર પરની પકડ નબળી પડવી નિશ્ચિત છે.
UAE નો આર્થિક માસ્ટરપ્લાન
UAE એ છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં તેના તેલ ઉત્પાદન માળખામાં અબજો ડોલરનું રોકાણ કર્યું છે. અત્યારે તેની ઉત્પાદન ક્ષમતા પ્રતિદિન 50 લાખ બેરલ સુધી પહોંચી ગઈ છે. OPEC ના કડક ઉત્પાદન કોટા UAE માટે એક અવરોધ સમાન હતા, કારણ કે તે પોતાની સંપૂર્ણ ક્ષમતાનો ઉપયોગ કરીને નફો કમાઈ શકતું નહોતું. હવે સંગઠનથી અલગ થઈને UAE સ્વતંત્ર રીતે તેલની સપ્લાય વધારી શકશે અને પોતાની અર્થવ્યવસ્થાને વધુ વેગ આપી શકશે.
બજારમાં વધતી અસ્થિરતા અને ‘ટ્રમ્પ ફેક્ટર’
નિષ્ણાતો માને છે કે UAE ની એક્ઝિટથી બજારમાં સ્પર્ધા વધશે, જેના કારણે લાંબા ગાળે તેલના ભાવમાં પ્રતિ બેરલ $5 થી $10 નો ઘટાડો આવી શકે છે. જોકે, વર્તમાન ભૌગોલિક સ્થિતિ જોતા કિંમતો વધુ અસ્થિર બની છે. તેનું ઉદાહરણ 30 એપ્રિલ 2026 ના રોજ જોવા મળ્યું, જ્યારે અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પની માત્ર ત્રણ સોશિયલ મીડિયા પોસ્ટ્સને કારણે ઓઈલ માર્કેટમાં ગભરાટ ફેલાયો અને ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ 120 ડોલરને પાર કરી ગયા. આ દર્શાવે છે કે હવે તેલના ભાવ કોઈ કાર્ટેલના નિર્ણયોથી નહીં, પણ આંતરરાષ્ટ્રીય ઘટનાઓ અને નિવેદનોથી નક્કી થશે.
ખાડી દેશોમાં વધતી તિરાડ અને રાજકીય સમીકરણો
UAE નો આ નિર્ણય સાઉદી અરેબિયા સાથેના તેના વધતા વૈચારિક મતભેદોને પણ ઉજાગર કરે છે. સાઉદી અરેબિયા OPEC નું નેતૃત્વ કરે છે, પરંતુ UAE હવે પોતાની સુરક્ષા અને વિદેશ નીતિ મુજબ સ્વતંત્ર માર્ગ અપનાવી રહ્યું છે. અમેરિકા અને ઈઝરાયેલ સાથે મજબૂત થતા સંબંધોએ UAE ને એક નવો વ્યૂહાત્મક આત્મવિશ્વાસ આપ્યો છે.
શું આ OPEC ના અંતની શરૂઆત છે?
અગાઉ કતાર, એંગોલા અને ઈક્વાડોર જેવા દેશોએ પણ OPEC છોડ્યું છે, પરંતુ UAE જેવો મોટો ઉત્પાદક દેશ બહાર નીકળવો એ સંગઠન માટે મોટો ફટકો છે. જો સભ્યો પોતાની રીતે જ નીતિઓ નક્કી કરવા લાગશે, તો ‘કાર્ટેલ’ ની એકતા તૂટી જશે. નિષ્ણાતો માને છે કે OPEC અચાનક ખતમ નહીં થાય, પરંતુ તેની વૈશ્વિક તેલ બજાર પરની સર્વોપરિતા હવે ભૂતકાળ બની શકે છે.
