Cancer: કેન્સરની સારવારમાં હાહાકાર: દેશભરમાં સિસ્પ્લેટિન અને કાર્બોપ્લેટિનની તીવ્ર અછત
પશ્ચિમ એશિયા (ખાડી દેશો) માં ચાલી રહેલા તણાવ અને હોર્મુઝ સંકટની અસર માત્ર ઈંધણ અને ગેસના ભાવ સુધી સીમિત રહી નથી, પરંતુ તેની ગંભીર અસરો હવે ભારતીય આરોગ્ય ક્ષેત્રે પણ જોવા મળી રહી છે. છેલ્લા બે અઠવાડિયાથી દેશભરમાં કેન્સરની સારવાર માટે અત્યંત મહત્વની એવી બે દવાઓ – ‘સિસ્પ્લેટિન’ (Cisplatin) અને ‘કાર્બોપ્લેટિન’ (Carboplatin) ની ભારે અછત વર્તાઈ રહી છે. આ દવાઓ ખાસ કરીને કીમોથેરાપીમાં વપરાય છે અને તે સસ્તી હોવાથી સામાન્ય કેન્સરના દર્દીઓ માટે મુખ્ય આધાર છે.
ડોક્ટરો અને હોસ્પિટલોની ચિંતા
દિલ્હીની સર ગંગા રામ હોસ્પિટલના મેડિકલ ઓન્કોલોજી વિભાગના ચેરમેન ડો. શ્યામ અગ્રવાલના જણાવ્યા અનુસાર, હોસ્પિટલની ફાર્મસીમાંથી આ દવાઓનો સ્ટોક સંપૂર્ણપણે ખતમ થઈ ગયો છે. તેમણે જણાવ્યું કે, દર ૧૦માંથી ૭ દર્દીઓને આ દવાઓની જરૂર પડે છે, જેનો ઉપયોગ ફેફસાં, ગર્ભાશય, સ્તન અને અન્નનળીના કેન્સર જેવી ગંભીર બીમારીઓની સારવારમાં થાય છે. દવાની અછતને કારણે દર્દીઓ અને તેમના સ્વજનો એક મેડિકલ સ્ટોરથી બીજા સ્ટોર પર ભટકી રહ્યા છે. દિલ્હીની એઈમ્સ (AIIMS) અને મુંબઈની લીલાવતી હોસ્પિટલના ઓન્કોલોજિસ્ટોએ પણ આ જ પ્રકારની સ્થિતિ વર્ણવી છે. લીલાવતી હોસ્પિટલના ડો. મોહન મેનને જણાવ્યું કે, પ્લેટિનમ આધારિત તમામ કીમોથેરાપી દવાઓની માર્કેટમાં તીવ્ર અછત છે.
દવા કેમ ગાયબ છે? – મુખ્ય કારણો
આ દવાઓની અછત પાછળના મુખ્ય કારણો નીચે મુજબ છે:
પ્લેટિનમની વધતી કિંમતો: આ દવાઓમાં વપરાતી મુખ્ય કિંમતી ધાતુ ‘પ્લેટિનમ’ના ભાવમાં તોતિંગ વધારો થયો છે. ૨૦૨૩ના મધ્યમાં જે પ્લેટિનમ ૨,૭૦૦ રૂપિયા પ્રતિ ગ્રામ હતું, તે હવે વધીને ૭,૮૦૦ રૂપિયા પ્રતિ ગ્રામને પાર કરી ગયું છે. દક્ષિણ આફ્રિકામાં ઉત્પાદનમાં ઘટાડો અને ગ્રીન હાઈડ્રોજન ઉદ્યોગમાં વપરાશ વધવાને કારણે આ ધાતુ મોંઘી બની છે.
કિંમત નિયંત્રણ (Price Control): આ દવાઓ ભારત સરકારના ‘ડ્રગ પ્રાઈસિંગ કંટ્રોલ ઓર્ડર’ (DPCO) હેઠળ આવે છે. આ નિયમ હેઠળ કંપનીઓ દવાના ભાવ પોતાની મરજીથી વધારી શકતી નથી. કાચા માલનો ભાવ વધવા છતાં વેચાણ કિંમત સ્થિર રહેતા, દવા બનાવતી કંપનીઓ માટે આ ઉત્પાદન આર્થિક રીતે નુકસાનકારક બની ગયું છે, જેથી તેમણે ઉત્પાદનમાં કાપ મૂક્યો છે.
વૈશ્વિક પુરવઠામાં અવરોધ: પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલા સંકટને કારણે સપ્લાય ચેઈન ખોરવાઈ ગઈ છે, જેનાથી આયાતી કાચા માલના ભાવ અને ઉપલબ્ધતા પર અસર પડી છે.
દર્દીઓની દયનીય સ્થિતિ
થોક વિક્રેતાઓ અને મોટા સ્ટોકિસ્ટો પાસે પણ હવે આ દવાઓ ઉપલબ્ધ નથી. દિલ્હીના એક મોટા રિટેલ ફાર્મસીના માલિકે જણાવ્યું કે, જે થોડો ઘણો સ્ટોક બચ્યો છે તે પણ તેઓ રિટેલર્સને આપવાને બદલે સીધા જરૂરિયાતમંદ દર્દીઓને આપવાનું પસંદ કરી રહ્યા છે. દવાઓ ન મળવાને કારણે અનેક દર્દીઓની કીમોથેરાપી સાઈકલ ખોરવાઈ રહી છે, જે તેમના જીવન માટે જોખમી બની શકે છે.
સરકાર અને સત્તાધીશોએ આ મુદ્દે તાત્કાલિક હસ્તક્ષેપ કરવો અનિવાર્ય બન્યો છે. જો સમયસર દવાઓના ભાવની સમીક્ષા કરવામાં નહીં આવે અથવા ઉત્પાદન વધારવા માટે કંપનીઓને પ્રોત્સાહન નહીં મળે, તો આગામી દિવસોમાં કેન્સરના દર્દીઓ માટે સ્થિતિ વધુ વિકટ બની શકે છે. આ માત્ર એક આર્થિક મુદ્દો નથી, પરંતુ હજારો જીવ બચાવવાનો પ્રશ્ન છે.
