ભારત અને અમેરિકાના સંબંધોમાં નવો વળાંક: જૂની કડવાશ ભૂલી બન્યા મોટા ટ્રેડ પાર્ટનર
વિશ્વનો ઇતિહાસ સાક્ષી છે કે સત્તા અને સંબંધો ક્યારેય સ્થિર રહ્યા નથી. છેલ્લા 500 વર્ષોમાં વિશ્વ ક્રમ (World Order) અનેકવાર બદલાયો છે. 15મી અને 16મી સદીમાં સ્પેન અને પોર્ટુગલ જેવી દરિયાઈ શક્તિઓએ એશિયા અને અમેરિકા પર કબજો કર્યો હતો, ત્યારબાદ બ્રિટન અને ફ્રાન્સનું વર્ચસ્વ વધ્યું. આ બદલાવ પાછળનું મુખ્ય કારણ એશિયાઈ સામ્રાજ્યો, જેમ કે મુઘલોનું નબળું પડવું હતું. બીજા વિશ્વયુદ્ધ પછી દુનિયા બે ભાગમાં વહેંચાઈ ગઈ અને નાટો (NATO) જેવા ગઠબંધનો અસ્તિત્વમાં આવ્યા, જેનો હેતુ પરસ્પર લડાઈ રોકવાનો અને સામૂહિક સુરક્ષા જાળવવાનો હતો.
કોલ્ડ વોર દરમિયાન અમેરિકા અને સોવિયેત યુનિયન વચ્ચેની ખેંચતાણ આખા વિશ્વએ જોઈ. સોવિયેત યુનિયનના પતન પછી અમેરિકા વિશ્વની એકમાત્ર મહાસત્તા તરીકે ઉભરી આવ્યું. રસપ્રદ વાત એ છે કે ઇતિહાસના કટ્ટર દુશ્મનો આજે મિત્રો બની ગયા છે. ફ્રાન્સ અને જર્મની, જેઓ વિશ્વયુદ્ધમાં સામસામે લડ્યા હતા, આજે યુરોપિયન યુનિયનના મજબૂત સ્તંભ છે. તેવી જ રીતે, બીજા વિશ્વયુદ્ધમાં જાપાન પર પરમાણુ બોમ્બ ફેંકનાર અમેરિકા આજે જાપાનનું સૌથી નજીકનું સાથી છે. ભારત માટે પણ સમીકરણો બદલાયા છે; એક સમયે પાકિસ્તાન તરફ ઝૂકેલું અમેરિકા આજે ભારતનું સૌથી મોટું ટ્રેડિંગ પાર્ટનર છે.
વર્તમાન સમયમાં પણ ભૌગોલિક રાજકીય સ્થિતિ ખૂબ જ ઝડપથી બદલાઈ રહી છે. તાજેતરમાં ઈઝરાયેલ, અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેના સંઘર્ષે સમગ્ર વિશ્વની ચિંતા વધારી દીધી હતી. ફેબ્રુઆરીમાં ઈરાન પર થયેલા હુમલા બાદ સર્જાયેલી તંગદિલી હવે શાંતિ વાટાઘાટો તરફ વળતી જણાય છે. બંને પક્ષો વાતચીત કરવા તૈયાર થયા છે, જે વૈશ્વિક સ્થિરતા માટે સારા સંકેત છે. ઇતિહાસ દર્શાવે છે કે સત્તાનું કેન્દ્ર સતત બદલાતું રહે છે અને આજના મિત્રો કે દુશ્મનો આવતીકાલે નવા સંબંધોમાં બંધાઈ શકે છે.
યુરોપીય વર્ચસ્વ: દરિયાઈ માર્ગોની શોધ અને એશિયાઈ શક્તિઓના પતને પશ્ચિમી દેશોને મહાસત્તા બનાવ્યા.
ગઠબંધનનું મહત્વ: બીજા વિશ્વયુદ્ધ પછી યુરોપમાં શાંતિ જાળવવા નાટો જેવા સંગઠનો મહત્વના સાબિત થયા.
સોવિયેત યુનિયનનું પતન: રશિયાના ભાગલા પછી અમેરિકાનું વૈશ્વિક પ્રભુત્વ અનેકગણું વધી ગયું.
ભારત-અમેરિકા મૈત્રી: સંરક્ષણ અને વેપારના ક્ષેત્રમાં ભારત હવે અમેરિકા માટે અનિવાર્ય ભાગીદાર છે.
શાંતિની પહેલ: આધુનિક યુદ્ધોમાં વિનાશ પછી હવે દેશો ફરીથી મુત્સદ્દીગીરી અને શાંતિ વાટાઘાટોને મહત્વ આપી રહ્યા છે.
