Cancer Drug: સિસ્પ્લેટિન અને કાર્બોપ્લેટિનની અછત દૂર કરવા સરકારની કવાયત: ભાવમાં ફેરફારની મંજૂરી
ઈરાન, ઈઝરાયલ અને અમેરિકા વચ્ચેના ભૌગોલિક-રાજકીય તણાવની અસર હવે માત્ર પેટ્રોલ-ડીઝલ કે ખાદ્યપદાર્થો પૂરતી સીમિત રહી નથી, પરંતુ તેની ગંભીર અસરો જીવનરક્ષક દવાઓ પર પણ જોવા મળી રહી છે. કેન્સરની સારવારમાં વપરાતી બે અત્યંત મહત્વની દવાઓ—‘સિસ્પ્લેટિન’ (Cisplatin) અને ‘કાર્બોપ્લેટિન’ (Carboplatin) ની દેશવ્યાપી અછતને પહોંચી વળવા માટે સરકારે તેમના ભાવમાં ખાસ વધારો કરવાની મંજૂરી આપી છે. આ નિર્ણય પાછળનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય બજારમાં આ દવાઓની ઉપલબ્ધતા સુનિશ્ચિત કરવાનો છે.
દેશવ્યાપી અછત અને ગંભીર પરિસ્થિતિ
છેલ્લા કેટલાક સમયથી દેશની અગ્રણી કેન્સર સંસ્થાઓ, જેમાં દિલ્હીની એઈમ્સ (AIIMS) અને મુંબઈનું ટાટા મેમોરિયલ સેન્ટર સામેલ છે, તેમણે આ દવાઓની અછત અંગે ગંભીર ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી. નિષ્ણાંતોના જણાવ્યા અનુસાર, આ દવાઓ ફેફસાં, માથા અને ગળાના કેન્સર, સર્વાઇકલ, ઓવેરિયન અને ટેસ્ટિક્યુલર કેન્સર જેવી જીવલેણ બીમારીઓની કીમોથેરાપી માટે અનિવાર્ય છે. સૌથી મોટી સમસ્યા એ છે કે આ દવાઓનો કોઈ સસ્તો કે એટલો જ અસરકારક બીજો વિકલ્પ ઉપલબ્ધ નથી, જેના કારણે દર્દીઓ માટે સારવારમાં મુશ્કેલીઓ ઊભી થઈ હતી.
દવાઓની અછતનું મુખ્ય કારણ: પ્લેટિનમના વધતા ભાવ
દવાઓના ઉત્પાદનમાં વપરાતા મુખ્ય કાચા માલ ‘પ્લેટિનમ’ ના ભાવમાં થયેલો તોતિંગ વધારો આ અછતનું મુખ્ય કારણ છે. છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં પ્લેટિનમના ભાવમાં ૨૨૫ ટકા જેટલો ઉછાળો આવ્યો છે, અને માત્ર છેલ્લા છ મહિનામાં જ કિંમતો બમણી થઈ ગઈ છે. દક્ષિણ આફ્રિકામાં ઉત્પાદન સંબંધિત પડકારો અને પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલા સંઘર્ષને કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય સપ્લાય ચેઈન ખોરવાઈ ગઈ છે, જેની સીધી અસર ભારતીય બજાર પર પડી છે.
સરકારે ભાવ વધારવાનો નિર્ણય કેમ લીધો?
લાંબા સમયથી આ દવાઓ ‘ડ્રગ પ્રાઇસ કંટ્રોલ ઓર્ડર’ (DPCO) હેઠળ નિયંત્રિત હતી. ઉત્પાદન ખર્ચમાં થયેલા પ્રચંડ વધારા છતાં કંપનીઓ માટે કિંમતો વધારવી શક્ય નહોતી. પરિણામે, નફાકારકતા ઘટતા ઘણી ફાર્મા કંપનીઓએ આ દવાઓનું ઉત્પાદન ઘટાડી દીધું અથવા બંધ કરી દીધું. આ ગંભીર સ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને સરકારે DPCO ૨૦૧૩ ના પેરા ૧૯ નો ઉપયોગ કર્યો છે. આ એક વિશેષ જોગવાઈ છે જે સરકારને અછતની સ્થિતિમાં નિયમોમાં છૂટછાટ આપી ભાવ સુધારવાની સત્તા આપે છે. નવી ગાઈડલાઈન મુજબ, દર વર્ષે ૧૦ ટકા સુધીનો વધારો ગણી શકાય, પરંતુ કુલ વધારો ૫૦ ટકાથી વધુ નહીં હોય તેવું સૂચવવામાં આવ્યું છે.
સારવારમાં વિલંબ ટાળવા માટેની કવાયત
નિષ્ણાતો ચેતવણી આપે છે કે જો આ દવાઓની અછત લંબાત, તો દર્દીઓની કીમોથેરાપીમાં મોડું થઈ શકત, જે કેન્સરના ફરી ઉથલો મારવાના જોખમને વધારે છે અને દર્દીના રિકવરી રેટ પર નકારાત્મક અસર કરી શકત. સરકારને આશા છે કે ભાવમાં સુધારાને કારણે ફાર્મા કંપનીઓ ફરીથી મોટા પાયે ઉત્પાદન શરૂ કરશે, જેનાથી સપ્લાયમાં સુધારો થશે અને દર્દીઓને યોગ્ય સમયે જીવનરક્ષક દવાઓ મળી રહેશે.
આ નિર્ણય સ્વાસ્થ્યના દૃષ્ટિકોણથી કઠોર છે, પરંતુ કેન્સર જેવી ગંભીર બીમારી સામે લડવા માટે દવાઓની સતત ઉપલબ્ધતા અત્યંત આવશ્યક છે. સરકાર અને ઉદ્યોગ જગત હવે સપ્લાય ચેઈનને સ્થિર કરવા માટે પ્રયાસો કરી રહ્યા છે જેથી કરીને દર્દીઓ પર આર્થિક ભારણની સાથે સ્વાસ્થ્ય સંકટ ન સર્જાય.
