દર શનિવારે બેંકો બંધ રાખવાની માગ વચ્ચે શું છે સાચો નિયમ? સરકારી અને ખાનગી બેંકોની રજાઓ અંગે જાણો RBI ની નીતિ
આજના સમયમાં દરેક નાગરિક પાસે બેંક ખાતું હોય છે, જેમાં તેઓ પોતાની બચત જમા રાખે છે. આ સિવાય લોન, ફિક્સ્ડ ડિપોઝિટ (FD) કે અન્ય મહત્વપૂર્ણ નાણાકીય કામકાજ માટે લોકોને વારંવાર બેંકની મુલાકાત લેવી પડે છે. આવી સ્થિતિમાં, જો શનિવારે બેંકનું કોઈ જરૂરી કામ આવી પડે, તો લોકોમાં અસમંજસ ઊભી થાય છે કે બેંક ચાલુ હશે કે બંધ. જોકે, ઘણા સમયથી બેંક કર્મચારીઓ અઠવાડિયામાં ‘૫ દિવસ કામ’ (5-Day Work Week) ની માગ કરી રહ્યા છે, પરંતુ હાલમાં તમામ શનિવારે બેંકો બંધ રાખવાનો નિયમ લાગુ થયો નથી. આ વચ્ચે સૌથી મોટો સવાલ એ ઊભો થાય છે કે શું ખાનગી (Private) ક્ષેત્રની બેંકો પોતાની મરજીથી 5-Day વર્કિંગ સિસ્ટમ લાગુ કરી શકે છે કે નહીં?
બેંકોમાં શનિવારની રજા અંગે વર્તમાન નિયમ
હાલની પ્રચલિત વ્યવસ્થા મુજબ, દેશની સરકારી (Public Sector) હોય કે પ્રાઈવેટ બેંક, બંનેમાંથી એકપણ બેંક દર શનિવારે બંધ રહેતી નથી. રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (RBI) ના નિયમો અનુસાર, તમામ બેંકો મહિનાના બીજા અને ચોથા શનિવારે સત્તાવાર રીતે બંધ રહે છે.
જ્યારે મહિનાના પહેલા, ત્રીજા અને પાંચમા શનિવારે (જો મહિનામાં ૫ શનિવાર આવતા હોય તો) બેંકો સામાન્ય કામકાજના દિવસોની જેમ જ ખુલ્લી રહે છે. તેથી, જો તમારે શનિવારે બેંકનું કોઈ કામ હોય, તો શાખાએ જતા પહેલાં તે મહિનાનો કયો શનિવાર છે તે ખાસ ચકાસી લેવું હિતાવહ છે.
શું પ્રાઈવેટ બેંકો પોતાની મરજીથી ૫-ડે વર્કિંગ લાગુ કરી શકે?
ઘણા લોકોને એવું લાગે છે કે ખાનગી બેંકો પોતાના નિયમો જાતે બનાવી શકે છે, પરંતુ જવાબ છે ‘ના’. કોઈ પણ પ્રાઈવેટ બેંક પોતાની મરજીથી તમામ શનિવારે રજા જાહેર કરીને ૫-ડે વર્કિંગ મોડેલ અપનાવી શકતી નથી.
આનું કારણ એ છે કે ભારતમાં કાર્યરત તમામ બેંકો—ચોક્કસ સરકારી હોય કે ખાનગી—રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (RBI) અને ભારત સરકારના નાણા મંત્રાલય હેઠળ ઘડાયેલા બેંકિંગ રેગ્યુલેશન એક્ટ અને નેગોશિયેબલ ઈન્સ્ટ્રુમેન્ટ્સ એક્ટના નિયમોથી બંધાયેલી છે. RBI અને કેન્દ્ર સરકારની અધિકૃત મંજૂરી વગર કોઈપણ ખાનગી બેંક પોતાના કામકાજના દિવસોમાં આવો ફેરફાર કરી શકતી નથી.
૫-ડે વર્કિંગની માગ અને વર્તમાન સ્થિતિ
બેંક યુનિયનો લાંબા સમયથી માગ કરી રહ્યા છે કે બેંકોમાં અઠવાડિયામાં માત્ર ૫ દિવસ જ કામકાજ હોવું જોઈએ અને દર શનિવાર-રવિવારે રજા મળવી જોઈએ. આ માગણીના બદલામાં કર્મચારીઓ સોમવારથી શુક્રવાર દરમિયાન દરરોજ ૪૫ મિનિટ વધારાનું કામ કરવા પણ તૈયાર છે.
આ મુદ્દા પર ઇન્ડિયન બેંકિંગ એસોસિએશન (IBA) અને યુનિયનો વચ્ચે કરાર થયા બાદ પ્રસ્તાવ મંજૂરી માટે નાણા મંત્રાલય અને આરબીઆઈ સમક્ષ મોકલવામાં આવ્યો છે. જોકે, જ્યાં સુધી સરકાર અને આરબીઆઈ તરફથી આ અંગે આખરી આદેશ કે નોટિફિકેશન જાહેર ન થાય, ત્યાં સુધી જૂનો નિયમ જ અમલમાં રહેશે. એટલે કે હાલમાં માત્ર બીજા અને ચોથા શનિવારે જ બેંકો બંધ રહેશે.
