ATM: સોશિયલ મીડિયા પર નવો ગરમાટો: શું સાચે જ કોઈ એપથી એટીએમ મશીન બંધ કરી શકાય? જાણો એક્સપર્ટ્સનો ખુલાસો
છેલ્લા કેટલાક દિવસોથી સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ્સ પર એક ચોંકાવનારો વીડિયો ઝડપથી વાયરલ થઈ રહ્યો છે. આ વીડિયોમાં કેટલાક અજ્ઞાત લોકો એક મોબાઈલ એપ્લિકેશનની મદદથી રસ્તા કિનારે આવેલા એટીએમ (ATM) મશીનને રિમોટલી ઓન અને ઓફ (ચાલુ-બંધ) કરવાનો દાવો કરી રહ્યા છે. જો કે, આ વાયરલ વીડિયો કેટલો સાચો છે તેની સત્તાવાર પુષ્ટિ હજી સુધી થઈ નથી, પરંતુ આ પ્રકારના દાવાએ સાયબર સુરક્ષા અને બેંકિંગ ક્ષેત્રે ચિંતા જરૂર વધારી દીધી છે.
વીડિયોમાં જોઈ શકાય છે કે એક એપ પર બટન દબાવતાની સાથે જ સામે રહેલું એટીએમ મશીન અચાનક બંધ થઈ જાય છે અને ફરીથી ચાલુ થાય છે. આ વીડિયો એવા સમયે સામે આવ્યો છે જ્યારે તેના એક અઠવાડિયા પહેલા જ એપની મદદથી રસ્તા પર ચાલતા ઈ-રિક્શાને અધવચ્ચે બંધ કરવાના વીડિયોએ સનસનાટી મચાવી હતી, જેના પર સરકારે તાત્કાલિક એક્શન લીધા હતા.
વાયરલ વીડિયો પાછળનું સત્ય શું છે?
સોશિયલ મીડિયા પર શેર થઈ રહેલા આ તાજેતરના વીડિયોનું બારીકાઈથી અવલોકન કરવામાં આવે તો જણાય છે કે જે એપથી એટીએમ ઓન-ઓફ કરવાનો દાવો કરાયો છે, તેનો ડિસ્પ્લે ઈન્ટરફેસ (Interface) બિલકુલ ‘BAT-BMS’ એપ જેવો જ દેખાય છે. આ એ જ એપ્લિકેશન છે જેનો ઉપયોગ ઈ-રિક્શા બંધ કરવા માટે કરવામાં આવી રહ્યો હતો. જો કે, વીડિયો શૂટ કરનાર કે એપ ઓપરેટ કરનાર વ્યક્તિઓનો ચહેરો તેમાં દેખાતો નથી.
બેંકિંગ નિષ્ણાતો અને ટેકનિકલ એક્સપર્ટ્સનું માનવું છે કે કોઈ સામાન્ય પબ્લિક એપથી બેંકના અત્યંત સુરક્ષિત એટીએમ મશીનને ઓન કે ઓફ કરવું કાનૂની અને ટેકનિકલ રીતે અશક્ય છે. બેંકો તરફથી પણ આ અંગે કોઈ સત્તાવાર નિવેદન કે ફરિયાદ સામે આવી નથી. એવી પણ આશંકા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે કે કદાચ એટીએમ મશીન તેના નિર્ધારિત સમયે ઓટોમેટિક રીબૂટ (Reboot) થઈ રહ્યું હોય અને બરાબર તે જ સમયે કોઈએ મોબાઈલ સ્ક્રીન સાથે રાખીને આ ભ્રમિત કરનારો વીડિયો રેકોર્ડ કરી લીધો હોય.
‘BAT-BMS’ એપ શું છે અને તેણે કેવી રીતે સનસનાટી મચાવી હતી?
આ વિવાદની શરૂઆત થોડા દિવસો પહેલા થઈ હતી જ્યારે સોશિયલ મીડિયા પર વીડિયોની વણઝાર આવી ગઈ હતી, જેમાં લોકો ચાલતા ઈ-રિક્શાને અચાનક બંધ કરી દેતા હતા. આ માટે જે એપ જવાબદાર હતી તેનું નામ ‘BAT-BMS’ (Battery Management System) છે. આ મૂળભૂત રીતે બેટરીની હેલ્થ અને પાવરને મોનિટર કરવાનું એક ટૂલ છે.
રસ્તા પર દોડતા વાહનોને આ રીતે અચાનક બંધ કરવાથી મુસાફરોની સુરક્ષા જોખમાઈ શકે છે તે બાબતને ધ્યાનમાં રાખીને કેન્દ્ર સરકારે તાત્કાલિક કડક પગલાં લીધા હતા. સરકારે ગૂગલ પ્લે સ્ટોર (Google Play Store) અને એપલ એપ સ્ટોર (Apple App Store) ને આદેશ આપીને આ પ્રકારના અસુરક્ષિત ફંક્શન ધરાવતી તમામ એપ્સને તાત્કાલિક અસરથી હટાવી દીધી હતી.
આ એપ્લિકેશન વાસ્તવમાં કેવી રીતે કામ કરતી હતી?
ટેકનિકલ રિપોર્ટ અનુસાર, ‘BAT-BMS’ એક ચાઇનીઝ એપ્લિકેશન હતી, જેને લિથિયમ-આયન બેટરી (Lithium-ion Battery) નું સંચાલન અને દેખરેખ રાખવા માટે ખાસ ડિઝાઇન કરવામાં આવી હતી. આ એપ મોબાઈલ સ્ક્રીન પર બેટરીનો વોલ્ટેજ, કરંટ, તાપમાન, ચાર્જિંગ સ્ટેટસ, બેટરી હેલ્થ અને કેપેસિટી જેવી અનેક રીયલ-ટાઇમ માહિતી દર્શાવે છે.
ઈ-રિક્શા બંધ થવાનું મુખ્ય કારણ: આજના સમયમાં બજારમાં મળતા મોટાભાગના આધુનિક ઈ-રિક્શામાં લિથિયમ બેટરીનો ઉપયોગ થાય છે. આ બેટરીઓની અંદર એક સ્માર્ટ ‘બેટરી મેનેજમેન્ટ સિસ્ટમ’ (BMS) ફીટ કરવામાં આવેલી હોય છે જે બ્લૂટૂથ (Bluetooth) ટેકનોલોજી દ્વારા કનેક્ટ થઈ શકે છે. જો વાહન ઉત્પાદક કંપની અથવા માલિક દ્વારા આ બ્લૂટૂથ સિસ્ટમને પાસવર્ડથી પ્રોટેક્ટ કે સુરક્ષિત કરવામાં ન આવી હોય, તો કોઈ પણ અજાણ્યો ફોન તેની સાથે સરળતાથી પેર (Pair) થઈ જતો હતો. એકવાર ફોન કનેક્ટ થઈ ગયા પછી, આ એપની મદદથી ૧૦ થી ૧૫ મીટરની રેન્જમાં રહીને બેટરીના પાવર સપ્લાયને ઓન કે ઓફ કરી શકાતો હતો, જેના કારણે ઈ-રિક્શા બંધ થઈ જતા હતા. જો કે, સુરક્ષા એજન્સીઓ હવે આ પ્રકારની તમામ ટેકનિકલ ખામીઓ સુધારવા પર કામ કરી રહી છે.
