Aviation: એરપોર્ટ અને એરલાઇન બિઝનેસ: ક્રોસ-હોલ્ડિંગ નિયમો અંગે નાગરિક ઉડ્ડયન મંત્રાલયનો મોટો ખુલાસો
વિદેશોમાં ઘણી જગ્યાએ એવું જોવા મળે છે કે જે કંપની એરપોર્ટનું સંચાલન કરે છે, તેની પાસે પોતાની એરલાઇન કંપની પણ હોય છે. જોકે, ભારતીય એવિએશન ક્ષેત્રમાં અત્યાર સુધી આવો દ્વિ-મુખી બિઝનેસ મોડેલ જોવા મળ્યો નથી. આ બાબતને લઈને સામાન્ય લોકો અને એવિએશન ક્ષેત્રના નિષ્ણાતોના મનમાં સતત પ્રશ્ન રહેતો હતો કે શું ભારતમાં પણ એક જ કંપની એરપોર્ટ અને એરલાઇન બંને ચલાવી શકે?
સંસદના ચોમાસુ સત્ર દરમિયાન ભારત સરકારે આ અંગેની સ્થિતિ સંપૂર્ણપણે સ્પષ્ટ કરી દીધી છે. સરકારના જણાવ્યા અનુસાર, હા! જે કંપની એરપોર્ટનું સંચાલન કરી રહી છે, તે પોતાની એરલાઇન પણ ચલાવી શકે છે. પરંતુ આ માટે એવિએશન ક્ષેત્રના ચોક્કસ નિયમો અને શરતોનું પાલન કરવું અનિવાર્ય છે.
સંસદમાં સરકારનો લેખિત જવાબ
સરકારે સંસદમાં એક લેખિત જવાબ આપતાં સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ભારતમાં એવો કોઈ સીધો કાયદો કે નિયમ નથી જે એરપોર્ટ ઓપરેટ કરતી કંપનીઓને શેડ્યુલ્ડ એરલાઇન માલિક બનવાથી કે તેને ચલાવવાથી રોકતો હોય.
જોકે, સરકારે એ બાબત પર પણ પ્રકાશ પાડ્યો હતો કે કેટલાક એરપોર્ટના ઓપરેશનલ કોન્ટ્રેક્ટમાં ‘ક્રોસ-હોલ્ડિંગ’ (Cross-Holding) સંબંધિત કડક નિયમો શામેલ કરવામાં આવ્યા છે. આ નિયમોના કારણે એરપોર્ટ ઓપરેટર કંપની કોઈ પણ એરલાઇનમાં નક્કી કરેલી મર્યાદાથી વધુ હિસ્સેદારી ખરીદી શકતી નથી, સિવાય કે તેને સરકાર અથવા સંબંધિત સત્તામંડળ તરફથી કોઈ ખાસ છૂટછાટ (Waiver) આપવામાં આવી હોય.
ક્રોસ-હોલ્ડિંગ નિયમો અને પીપીપી (PPP) મોડેલની શરતો
એરપોર્ટ સંચાલન અને એરલાઇન બિઝનેસ વચ્ચે તંદુરસ્ત સ્પર્ધા જળવાઈ રહે તે માટે નિયમો ઘડવામાં આવ્યા છે. પીપીપી (Public-Private Partnership) મોડેલ હેઠળ વિકસાવવામાં આવેલા દેશના મુખ્ય એરપોર્ટના કરારોમાં એવી શરતો મૂકવામાં આવી છે, જેથી એરપોર્ટ ચલાવતી કંપની કોઈ એક એરલાઇનને અયોગ્ય ફાયદો ન પહોંચાડે.
નિયમો અનુસાર:
મોટી હિસ્સેદારી પર રોક: એરપોર્ટ ઓપરેટરો શેડ્યુલ્ડ એરલાઇન્સમાં મોટો હિસ્સો કે નિયંત્રણ ધરાવી શકતા નથી.
વિશેષ પરવાનગીની જરૂરિયાત: જો કોઈ એરપોર્ટ ચલાવતી કંપની એરલાઇન કારોબારમાં ઝંપલાવવા માંગતી હોય, તો તેણે પોતાના કોન્ટ્રેક્ટની આ ખાસ શરતમાં છૂટ મેળવવા માટે અરજી કરવી પડે છે.
સમાન સ્પર્ધાનું વાતાવરણ: આ શરતો પાછળનો મુખ્ય હેતુ એ છે કે એરપોર્ટ પર અન્ય તમામ એરલાઇન્સને સમાન સુવિધા અને વાજબી તકો મળતી રહે.
ક્રોસ-હોલ્ડિંગ નિયમોમાં છૂટ માટે અરજી
સરકારે સંસદમાં વધુમાં માહિતી આપતાં જણાવ્યું હતું કે એરપોર્ટ ઓથોરિટી ઓફ ઈન્ડિયા (AAI)ને ક્રોસ-હોલ્ડિંગ નિયમોમાંથી છૂટ આપવા માટેની એક વિનંતી/અરજી મળી છે.
તબીબી અને તકનીકી પાસાઓની સમીક્ષા બાદ, સિવિલ એવિએશન મિનિસ્ટ્રી (નાગરિક ઉડ્ડયન મંત્રાલય) આ પ્રસ્તાવ પર વિચારણા કરી રહી છે, પરંતુ હજુ સુધી આ અંગે કોઈ અંતિમ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો નથી. સરકારે પોતાના લેખિત જવાબમાં એ કંપનીના નામનો ખુલાસો કર્યો નથી જેણે આ છૂટછાટ માટે સરકાર પાસે અરજી કરી છે.
