Petrol-Diesel: હોર્મુઝ બ્લોક થવાની આશંકા: વિશ્વભરમાં મોંઘવારીનો ખતરો
ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચેના સંબંધો હંમેશા વૈશ્વિક ચિંતાનો વિષય રહ્યા છે. થોડા સમય પહેલા જ્યારે એવા અહેવાલો આવ્યા હતા કે બંને દેશો વચ્ચે શાંતિ મંત્રણા થઈ રહી છે, ત્યારે આખી દુનિયાએ એક રાહતનો શ્વાસ લીધો હતો. લોકોને આશા હતી કે મધ્ય-પૂર્વમાં સ્થિરતા આવશે. પરંતુ, તાજેતરની ઘટનાઓએ ફરી એકવાર વિશ્વને ચિંતામાં મૂકી દીધું છે. એવું જણાય છે કે શાંતિના વાદળો વિખેરાઈ ગયા છે અને ઈરાન ફરી એકવાર આક્રમક મુદ્રામાં છે. આ સ્થિતિ વૈશ્વિક અર્થવ્યવસ્થા અને ખાસ કરીને સામાન્ય માણસના ખિસ્સા પર સીધી અસર કરી શકે છે.
હોર્મુઝની સામુદ્રધુની: વૈશ્વિક ઊર્જાનો મુખ્ય માર્ગ
હોર્મુઝની સામુદ્રધુની (Strait of Hormuz) માત્ર એક સાગરમાર્ગ નથી, પરંતુ વિશ્વની ઊર્જા સુરક્ષાની કરોડરજ્જુ છે. દુનિયાભરમાં વપરાતા ક્રૂડ ઓઈલનો એક મોટો હિસ્સો આ સાંકડા જળમાર્ગમાંથી પસાર થાય છે. જો ઈરાન આ માર્ગને બ્લોક કરે છે, તો તેનો અર્થ એ છે કે તે વૈશ્વિક તેલ પુરવઠાની નળી બંધ કરી રહ્યો છે. તાજેતરમાં CNN ના એક અહેવાલે અમેરિકન ગુપ્તચર એજન્સીઓને ટાંકીને ચેતવણી આપી છે કે ઈરાન જ્યારે ઈચ્છે ત્યારે આ વ્યૂહાત્મક જળમાર્ગને બંધ કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે.
અમેરિકન સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, હાલના સંઘર્ષો બાદ આ વિસ્તારમાં શક્તિનું સંતુલન ઈરાનની તરફેણમાં વધુ નમી ગયું છે. ઈરાનનો આ જળમાર્ગ પરનો પ્રભાવ હવે એટલો મજબૂત છે કે તેને એક ‘પરમાણુ હથિયાર’ કરતા પણ વધુ શક્તિશાળી સાધન માનવામાં આવી રહ્યું છે. તે ગમે ત્યારે વૈશ્વિક ઊર્જા બજાર અને આંતરરાષ્ટ્રીય વ્યાપારને ખોરવી શકે છે.
પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ પર અસર
ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચે વધતા તણાવની સીધી અસર ભારતીય બજાર અને સામાન્ય નાગરિકો પર જોવા મળશે. ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ સીધા સપ્લાય અને ડિમાન્ડ સાથે જોડાયેલા છે. જો હોર્મુઝ બ્લોક થાય, તો કાચા તેલનો પુરવઠો અટકી જશે, જેના કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં તેલના ભાવ આસમાને પહોંચશે.
ભારત પોતાની જરૂરિયાતનું મોટાભાગનું તેલ આયાત કરે છે. જો આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ક્રૂડ ઓઈલ મોંઘું થાય, તો દેશમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવમાં મોટો વધારો થવો અનિવાર્ય છે. આપણે તાજેતરમાં જ જોયું છે કે કઈ રીતે વારંવાર ભાવ વધારાએ સામાન્ય માણસના ઘરનું બજેટ ખોરવી નાખ્યું હતું. આ સ્થિતિ ફરી એકવાર ઉભી થવાની ભીતિ સેવાઈ રહી છે.
મોંઘવારીનો માર: શું ફરી મુશ્કેલીઓ વધશે?
જ્યારે તેલ અને ગેસના ભાવ વધે છે, ત્યારે તેની અસર માત્ર પેટ્રોલ પંપ સુધી સીમિત નથી રહેતી. તે પરિવહન ખર્ચ (Transportation Cost) માં વધારો કરે છે, જેના કારણે શાકભાજી, અનાજ અને અન્ય જીવનજરૂરી ચીજવસ્તુઓના ભાવ પણ વધી જાય છે. ટૂંકમાં, ઈરાનનો એક નિર્ણય આખી દુનિયામાં મોંઘવારીનો નવો દોર શરૂ કરી શકે છે.
ગેસના સિલિન્ડરની અછત અને તેના ભાવમાં વધારો પણ ફરીથી ચિંતાનું કારણ બની શકે છે. મધ્યમ વર્ગ અને ગરીબ પરિવારો માટે આર્થિક સંઘર્ષની સ્થિતિ વધુ ગંભીર બની શકે છે. ભલે હાલમાં આ અહેવાલો માત્ર ગુપ્તચર સંસ્થાઓના દાવા છે, પરંતુ આર્થિક નિષ્ણાતો માને છે કે જો સ્થિતિ જટિલ બની, તો તેનું પરિણામ ભોગવવું મુશ્કેલ હશે.
