Kidney Disease: જીવનશૈલીમાં બદલાવ અને કિડનીનું રક્ષણ: ૨૦૪૦ સુધીમાં ગંભીર બની શકે છે આ સમસ્યા
આપણા શરીરમાં કિડની એક અદભૂત અને અવિરત કામ કરતું અંગ છે. તે માત્ર લોહીમાંથી કચરો સાફ કરવાનું કામ જ નથી કરતી, પરંતુ શરીરમાં પાણીનું સંતુલન જાળવવું, બ્લડ પ્રેશરને નિયંત્રિત રાખવું, હાડકાંને મજબૂત બનાવવા અને રક્તકણોના ઉત્પાદનમાં પણ મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે. જોકે, આજના સમયમાં ચિંતાનો વિષય એ છે કે જ્યારે કિડનીની કાર્યક્ષમતા ઘટવા લાગે છે, ત્યારે શરીર શરૂઆતના તબક્કે કોઈ ખાસ લક્ષણો દર્શાવતું નથી. આ જ કારણે ‘ક્રોનિક કિડની ડિસીઝ’ (CKD) ને એક ‘સાયલન્ટ કિલર’ અથવા મૌન બીમારી માનવામાં આવે છે.
વૈશ્વિક સ્તરે કિડનીના રોગો કેમ વધી રહ્યા છે?
મેડિકલ જર્નલ ‘ધ લેન્સેટ’માં પ્રકાશિત થયેલા તાજેતરના રિપોર્ટ્સ મુજબ, ક્રોનિક કિડની ડિસીઝ વિશ્વની સૌથી ઝડપથી વધતી સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓમાંથી એક છે. હાલમાં વિશ્વભરમાં લગભગ ૮૦ કરોડથી વધુ લોકો આ રોગથી પ્રભાવિત છે. વર્ષ ૨૦૪૦ સુધીમાં આ બીમારી મૃત્યુના ટોચના પાંચ કારણોમાં સ્થાન પામી શકે છે. આ વધારા પાછળ મુખ્યત્વે અનિયંત્રિત ડાયાબિટીસ, હાઈ બ્લડ પ્રેશર, સ્થૂળતા (ઓબેસિટી), હૃદયરોગ અને વધતી ઉંમર જવાબદાર છે. આ ઉપરાંત, આધુનિક જીવનશૈલી, પ્રોસેસ્ડ ફૂડનો વધુ પડતો વપરાશ અને કસરતનો અભાવ કિડની પર વધારાનું ભારણ ઊભું કરે છે. વર્લ્ડ હેલ્થ ઓર્ગેનાઈઝેશન (WHO) પણ ભાર મૂકે છે કે સમયસર તપાસ જ આ જીવલેણ સમસ્યાથી બચવાનો એકમાત્ર રસ્તો છે.
વહેલું નિદાન કેમ અનિવાર્ય છે?
‘ધ લેન્સેટ’ના અભ્યાસ મુજબ, આધુનિક ટેકનોલોજી જેમ કે AI (આર્ટિફિશિયલ ઈન્ટેલિજન્સ), એડવાન્સ ઈમેજિંગ અને ઈજીએફઆર (eGFR) ટેસ્ટ હવે રોગને શરૂઆતના તબક્કે જ પકડવામાં મદદરૂપ સાબિત થઈ રહ્યા છે. બીમારી જેટલી વહેલી પકડાય, તેટલી જ વધુ સારી રીતે કિડનીને નિષ્ફળ થતી બચાવી શકાય છે.
સ્ત્રીઓ અને પુરુષોમાં અલગ અસર
સંશોધનમાં એક રસપ્રદ બાબત સામે આવી છે કે પુરુષો અને મહિલાઓમાં કિડની રોગની અસર, તેની પ્રગતિ અને સારવાર પ્રત્યેનો પ્રતિસાદ અલગ-અલગ હોય છે. કિડનીની રચના અને હોર્મોનલ તફાવતને કારણે હવે ભવિષ્યમાં ‘પર્સનલાઈઝ્ડ મેડિસિન’ અથવા વ્યક્તિગત જરૂરિયાત મુજબની સારવાર પદ્ધતિ પર વધુ ધ્યાન આપવામાં આવી રહ્યું છે.
સારવારમાં નવી આશા
નવી દવાઓ જેવી કે SGLT2 ઇન્હિબિટર્સ અને GLP-1 રિસેપ્ટર એગોનિસ્ટ્સ કિડની રોગની ગતિને ધીમી કરવામાં અત્યંત અસરકારક સાબિત થઈ છે. આ દવાઓ માત્ર કિડનીની કાર્યક્ષમતા જાળવવામાં જ નહીં, પરંતુ હૃદયના સ્વાસ્થ્યને પણ સુધારવામાં મદદ કરે છે. જોકે, ડોકટરો ચેતવણી આપે છે કે જ્યારે કોઈ વ્યક્તિને ડાયાબિટીસ અને બ્લડ પ્રેશર જેવી અનેક બીમારીઓ સાથે હોય, ત્યારે માત્ર એક અંગ પર ધ્યાન આપવાને બદલે ‘હોલિસ્ટિક’ એટલે કે સમગ્ર સ્વાસ્થ્યને ધ્યાનમાં રાખીને સારવાર કરવી જરૂરી છે.
ખોરાકની સાવચેતી અને ચેતવણીના સંકેતો
નિષ્ણાતોના મતે, હાઈ-પ્રોટીન ડાયેટ, વધુ પડતું મીઠું, ખાંડ અને અનહેલ્ધી ફેટ્સ કિડની પર ખરાબ અસર કરે છે. નીચે મુજબના લક્ષણોને ક્યારેય અવગણવા જોઈએ નહીં:
હાથ, પગ અથવા આંખોની આસપાસ સતત સોજા આવવા.
પેશાબમાં ફેરફાર અથવા વધુ પડતો ફીણવાળો પેશાબ.
સતત થાક અને અશક્તિનો અનુભવ.
ભૂખ ન લાગવી અથવા મોઢામાં ધાતુ જેવો સ્વાદ આવવો.
રાત્રે પગમાં સ્નાયુઓ ખેંચાવા (ક્રૅમ્પ્સ).
આ લક્ષણો દેખાય તો તરત જ કિડની ફંક્શન ટેસ્ટ (KFT) કરાવવો જોઈએ. જીવનશૈલીમાં સંતુલન, પૂરતું પાણી પીવું અને નિયમિત ચેકઅપ કિડનીને લાંબા સમય સુધી સ્વસ્થ રાખી શકે છે.
