Health Care: સાવધાન! કમર કે થાપાના દુખાવાને સામાન્ય ન ગણશો; કોરોનામાં લીધેલી સ્ટિરોઇડ દવાઓ યુવાનોના હાડકાં કરી રહી છે ખોખલા
કોરોના મહામારીને પસાર થયાને ઘણો સમય થઈ ગયો છે અને હવે જનજીવન સંપૂર્ણપણે સામાન્ય થઈ ચૂક્યું છે. પરંતુ, આ વાયરસ અને તે દરમિયાન આપવામાં આવેલી સારવારની આડઅસરો (Side Effects) હજુ પણ લોકોના સ્વાસ્થ્ય પર જોવા મળી રહી છે. તાજેતરમાં જ હાડકાના નિષ્ણાત ડૉક્ટરોએ એક અત્યંત ગંભીર અને ચિંતાજનક બાબત અંગે દેશભરના લોકોને ચેતવણી આપી છે. ઓર્થોપેડિક નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર, કોવિડ દરમિયાન દર્દીઓનો જીવ બચાવવા માટે વપરાયેલી કેટલીક દવાઓ, ખાસ કરીને ‘સ્ટિરોઇડ્સ’ (Steroids) ના કારણે હવે લોકોમાં થાપાના સાંધા અને હાડકાં સડી જવાના કેસ ખૂબ જ ઝડપથી વધી રહ્યા છે.
દિલ્હીમાં યોજાયેલી ‘DELHI HIP 360 Conference’ માં દેશભરમાંથી આવેલા ટોચના અસ્થિરોગ વિજ્ઞાનીઓએ ખુલાસો કર્યો છે કે, કોરોના પછી મોટી સંખ્યામાં લોકો થાપાના ગંભીર સંધિવા (Hip Arthritis) અને એવાસ્ક્યુલર નેક્રોસિસ (Avascular Necrosis – AVN) નામની ખતરનાક બીમારીનો ભોગ બની રહ્યા છે. સૌથી વધુ ચિંતાની વાત એ છે કે આ સમસ્યા વૃદ્ધોમાં નહીં, પરંતુ ૩૦ થી ૪૦ વર્ષની ઉંમરના સદ્દધર અને યુવાન લોકોમાં સૌથી વધુ જોવા મળી રહી છે.
શું છે આ AVN બીમારી? (એવાસ્ક્યુલર નેક્રોસિસ)
એવાસ્ક્યુલર નેક્રોસિસ (AVN) એ હાડકાંની એક એવી ગંભીર સ્થિતિ છે, જેમાં થાપાના મુખ્ય સાંધા (Hip Joint) સુધી પહોંચતો લોહીનો પ્રવાહ (Blood Supply) કાં તો ખૂબ જ ઓછો થઈ જાય છે અથવા તો સંપૂર્ણપણે બંધ થઈ જાય છે.
જ્યારે હાડકાના જીવંત કોષો સુધી પૂરતું લોહી અને ઓક્સિજન નથી પહોંચતા, ત્યારે તે ભાગ ધીમે-ધીમે અંદરથી સુકાવા લાગે છે અને હાડકું સડીને બરડ થઈ જાય છે.
જો યોગ્ય સમયે આ રોગનું નિદાન ન થાય, તો થાપાનો આખો સાંધો કાયમી ધોરણે ડેમેજ થઈ જાય છે.
આ સ્થિતિમાં દર્દી માટે ચાલવું-ફરવું કે સાદા પલાઠી વાળીને બેસવું પણ અશક્ય બની જાય છે અને છેલ્લે ‘ટોટલ હિપ રિપ્લેસમેન્ટ સર્જરી’ (Total Hip Replacement) એટલે કે થાપો બદલાવવાની સર્જરી જ એકમાત્ર ઉપાય બચે છે.
કોરોનાની કઈ દવા બની રહી છે હાડકાંની દુશ્મન?
ડૉક્ટરોના સંશોધન મુજબ, કોવિડ મહામારીના કટોકટીના સમયમાં જ્યારે દર્દીઓના ફેફસાં ખરાબ થઈ રહ્યા હતા, ત્યારે તેમનો જીવ બચાવવા માટે લાઈફ સેવિંગ ડ્રગ તરીકે ‘સ્ટિરોઇડ્સ’ આપવા અનિવાર્ય હતા. તે સમયે આ દવાઓએ લાખો લોકોના જીવ ચોક્કસ બચાવ્યા, પરંતુ તેની હેવી ડોઝની આડઅસર હવે સામે આવી રહી છે.
નિષ્ણાતોના મતે, જરૂરિયાત કરતાં વધુ પ્રમાણમાં અથવા લાંબા સમય સુધી સ્ટિરોઇડ્સ લેવાથી શરીરની ઝીણી રક્તવાહિનીઓ (Blood Vessels) માં અવરોધ ઊભો થાય છે અથવા લોહી ગંઠાઈ જવાની પ્રક્રિયા પ્રભાવિત થાય છે. આના કારણે થાપાના બોલ (Femur Head) સુધી લોહી પહોંચતું અટકી જાય છે, જે અંતે AVN નું સ્વરૂપ ધારણ કરે છે.
યુવાનોમાં હિપ રિપ્લેસમેન્ટના કેસમાં ૪૦% નો આઘાતજનક ઉછાળો
પહેલાના સમયમાં થાપાના સાંધા ઘસાઈ જવાની કે આવી બીમારીઓ માત્ર મોટી ઉંમરના વૃદ્ધોમાં અથવા કોઈ ગંભીર અકસ્માતનો ભોગ બનેલા લોકોમાં જ જોવા મળતી હતી. પરંતુ કોરોના પછીની સ્થિતિ સાવ બદલાઈ ગઈ છે.
ડૉક્ટરોના જણાવ્યા અનુસાર, હોસ્પિટલોમાં હવે એવા યુવા દર્દીઓની લાઈનો લાગી રહી છે જેમને ચાલતી વખતે અસહ્ય દુખાવો થાય છે, લંગડાchecksum ચાલવું પડે છે અથવા થાપાના ભાગમાં જકડન અનુભવાય છે. મેડિકલ ડેટા દર્શાવે છે કે કોવિડ પછીના ગાળામાં યુવાનોમાં હિપ રિપ્લેસમેન્ટ સર્જરીના કેસોમાં આશરે ૪૦ ટકાનો જંગી વધારો નોંધાયો છે.
ડૉક્ટરોની ખાસ સલાહ અને ચેતવણી: આ બીમારીનો સૌથી મોટો પડકાર એ છે કે લોકો તેના શરૂઆતના લક્ષણોને ઓળખી શકતા નથી. ઘણા યુવાનો કમર, સાથળ કે નિતંબના દુખાવાને સામાન્ય સ્નાયુઓનો ખેંચાણ કે જીમનો દુખાવો સમજીને પેઇન કિલર દવાઓ ખાધા કરે છે. જ્યારે દુખાવો અસહ્ય બને અને તેઓ MRI કરાવે છે, ત્યાં સુધીમાં થાપાનું હાડકું ત્રીજા કે ચોથા સ્ટેજ પર પહોંચીને સડી ચૂક્યું હોય છે. તેથી, જો કોરોનાના દર્દી રહી ચૂકેલા લોકોને કમર કે થાપામાં સતત દુખાવો રહેતો હોય, તો તેને સામાન્ય ગણીને અવગણવાને બદલે તરત જ ઓર્થોપેડિક ડૉક્ટરનો સંપર્ક કરવો જોઈએ.
