Morning Vs Evening Workout Benefits: મહિલાઓ માટે વરદાન સમાન છે અઠવાડિયામાં ૩ દિવસનું વર્કઆઉટ; સંશોધનમાં થયો ચોંકાવનારો ખુલાસો
સવારે વહેલા ઊઠીને કસરત કરવી વધુ સારી કે સાંજે ઓફિસ અથવા કામ પૂરું કર્યા પછી જીમમાં પરસેવો પાડવો વધુ ફાયદાકારક? આ એક એવો સવાલ છે જે લાંબા સમયથી ફિટનેસ પ્રેમીઓ વચ્ચે ચર્ચાનો વિષય રહ્યો છે. કેટલાક લોકો દિવસની શરૂઆત દોડવા કે યોગ કરવાથી કરે છે, તો કેટલાક સાંજના સમયે વેઇટ ટ્રેનિંગ પસંદ કરે છે. તાજેતરમાં સામે આવેલા વિવિધ આંતરરાષ્ટ્રીય સંશોધનો અને તબીબી નિષ્ણાતોના અહેવાલો દર્શાવે છે કે સવાર અને સાંજ, બંને સમયના વર્કઆઉટના પોતાના આગવા અને વિશિષ્ટ સ્વાસ્થ્ય ફાયદા છે.
શરીરની જૈવિક ઘડિયાળ (Circadian Rhythm) અને કસરત
અમેરિકાની ‘લોસ રોબલ્સ હોસ્પિટલ’ ના એક અહેવાલ અનુસાર, કસરતનો યોગ્ય સમય નક્કી કરવા માટે આપણા શરીરની ‘સર્કેડિયન રિધમ’ એટલે કે ૨૪ કલાક ચાલતી જૈવિક ઘડિયાળને સમજવી જરૂરી છે. આ આંતરિક ઘડિયાળ આપણા ઊંઘવાના સમય, હોર્મોન્સની પ્રક્રિયા, મેટાબોલિઝમ (ચયાપચય) અને શરીરના તાપમાનને નિયંત્રિત કરે છે.
વૈજ્ઞાનિક સંશોધનો અનુસાર, સવારના સમયે માનવ શરીરનું તાપમાન પ્રમાણમાં ઓછું હોય છે, જ્યારે સાંજ સુધીમાં તે મહત્તમ સ્તરે પહોંચે છે. શરીરનું ઊંચું તાપમાન સ્નાયુઓને વધુ લવચીક (Flexible) બનાવે છે, જેના કારણે સાંજે ઈજા થવાનું જોખમ ઘટે છે અને કસરતનું પ્રદર્શન વધુ સારું રહે છે.
સવારની કસરતના અદભુત ફાયદા: હૃદય અને વજન નિયંત્રણ
જે લોકો વજન ઘટાડવા માંગે છે અથવા હૃદયને સ્વસ્થ રાખવા માંગે છે, તેમના માટે સવારનો સમય રામબાણ સાબિત થઈ શકે છે:
હાર્ટ એટેક અને સ્ટ્રોકનું ઓછું જોખમ: સંશોધનો દર્શાવે છે કે સવારે ૮ થી ૧૧ વાગ્યાની વચ્ચે કરવામાં આવેલી કસરત હૃદયરોગ અને બ્રેઈન સ્ટ્રોકના જોખમને નોંધપાત્ર રીતે ઘટાડે છે, ખાસ કરીને મહિલાઓમાં આ અસરો વધુ જોવા મળી છે.
ઝડપી ફેટ બર્નિંગ: સવારે ખાલી પેટે વર્કઆઉટ કરવાથી શરીર ઊર્જા માટે સીધા જમા થયેલી ચરબી (Stored Fat) નો ઉપયોગ કરે છે, જેનાથી વજન ખૂબ ઝડપથી નિયંત્રિત થાય છે.
હૃદયના દર્દીઓ માટે સલામત: જે લોકોને પહેલાથી જ હૃદય સંબંધિત કોઈ બીમારી છે, તેમના માટે સવારનો મોડો સમય (Late Morning) કસરત કરવા માટે સૌથી સુરક્ષિત માનવામાં આવે છે.
સાંજની કસરતના અદભુત ફાયદા: બ્લડ પ્રેશર અને ઉર્જા
બીજી તરફ, જે લોકો હાઈ બ્લડ પ્રેશર અથવા તણાવથી પીડાય છે, તેમના માટે સાંજનું વર્કઆઉટ આશીર્વાદરૂપ છે:
બ્લડ પ્રેશરમાં ઘટાડો: સાંજે ૬ વાગ્યાથી રાત્રે ૧૨ વાગ્યાની વચ્ચે કરવામાં આવતી કસરત હાઈ બ્લડ પ્રેશરને નિયંત્રિત કરવામાં મદદ કરે છે. આ સમયે આપણી રક્તવાહિનીઓ (Arteries) વધુ લવચીક હોય છે, જેથી હૃદય પર ઓછું દબાણ આવે છે. હાઈ બીપી ધરાવતા વડીલો માટે સાંજની હળવી કસરત શ્રેષ્ઠ છે.
વધુ સ્ટેમિના: આખો દિવસ ખોરાક લીધા પછી સાંજે શરીરમાં એનર્જી લેવલ ઘણું વધારે હોય છે. આથી, લોકો સાંજે ભારે વજન ઉપાડવા (Intense Strength Training) જેવી કસરતો વધુ સારી રીતે કરી શકે છે.
મહિલાઓ માટે કઈ કસરત છે જીવન રક્ષક?
વર્ષ ૨૦૨૪ માં ‘ધ જર્નલ ઓફ ધ અમેરિકન કોલેજ ઓફ કાર્ડિયોલોજી’ માં પ્રકાશિત થયેલા એક મહત્વપૂર્ણ અભ્યાસ મુજબ, જે મહિલાઓ અઠવાડિયામાં બે થી ત્રણ દિવસ સ્ટ્રેન્થ અને રેઝિસ્ટન્સ ટ્રેનિંગ કરે છે, તેમનામાં હૃદય રોગથી થતા મૃત્યુનું જોખમ ઘણું ઓછું થઈ જાય છે. આ ઉપરાંત, માત્ર રોજ તેજ ગતિએ ચાલવા (Br観k Walking) જેવી સામાન્ય કસરત કરનારી મહિલાઓમાં પણ અકાળ મૃત્યુનું જોખમ ૨૪ ટકા જેટલું ઓછું જોવા મળ્યું છે.
ફિટનેસ એક્સપર્ટ્સની ખાસ સલાહ
ડોક્ટરો અને ફિટનેસ નિષ્ણાતોના મતે, સમય કરતાં પણ વધુ મહત્વની બાબત ‘નિયમિતતા’ (Consistency) છે. જો તમે તમારી લાઈફસ્ટાઈલ મુજબ સવારે અથવા સાંજે કોઈ પણ એક સમય નક્કી કરીને રોજ કસરત કરશો, તો તમારું શરીર તે સમયને અનુકૂળ થઈ જશે અને પૂરતો ફાયદો આપશે.
ધ્યાનમાં રાખવાની બાબતો:
૧. કસરતની શરૂઆત હંમેશા ૧૦ થી ૧૫ મિનિટના હળવા વર્કઆઉટથી કરો અને ધીમે-ધીમે સમય વધારો.
૨. કસરત શરૂ કરતાં પહેલાં ૫ મિનિટ વોર્મ-અપ અને પત્યા પછી કૂલ-ડાઉન ચોક્કસ કરો.
૩. જો તમને હાઈ બીપી, ડાયાબિટીસ કે હૃદયની બીમારી હોય, તો કોઈપણ નવો ફિટનેસ પ્લાન શરૂ કરતા પહેલા તમારા ડોક્ટરની સલાહ અચૂક લો.
