Supplements Side Effects: શરીરને ‘ગોદામ’ ન બનાવો! જાણો કેમ વધારાના વિટામિન્સ તમારી કિડની અને લિવરને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે
આજના સમયમાં લોકો સ્વાસ્થ્ય પ્રત્યે જાગૃત થયા છે, પરંતુ આ જાગૃતિ ક્યારેક ‘સપ્લીમેન્ટ્સના અતિરેક’ તરફ દોરી જાય છે. ઘણા લોકો ડોક્ટરની સલાહ વગર જ વિટામિન અને મિનરલ્સની ગોળીઓ લેવાનું શરૂ કરી દે છે. નિષ્ણાતોના મતે, આ આદત ફાયદાના બદલે નુકસાન કરી શકે છે.
આજકાલ સવારે ઉઠતાની સાથે જ મલ્ટીવિટામિન કે હેલ્થ સપ્લીમેન્ટ્સ લેવા એ એક ફેશન બની ગઈ છે. સોશિયલ મીડિયાના પ્રભાવ, જીમ ટ્રેનરની સલાહ અથવા આકર્ષક વિજ્ઞાપનોને કારણે લોકો એવું માનવા લાગ્યા છે કે ગોળીઓ ગળવાથી રોગપ્રતિકારક શક્તિ (Immunity) વધી જશે અને એનર્જી લેવલ ઉંચુ આવશે. પરંતુ તબીબી જગત આ બાબતે ચેતવણી આપી રહ્યું છે.
શું કહે છે નિષ્ણાતો?
દિલ્હીની સીકે બિરલા હોસ્પિટલના ઇન્ટરનલ મેડિસિન એક્સપર્ટ ડો. અમિત પ્રકાશ સિંહના જણાવ્યા અનુસાર, લોકોમાં એવી ગેરમાન્યતા છે કે જો કોઈ વિટામિન શરીર માટે સારું છે, તો તેની વધુ માત્રા વધુ ફાયદો આપશે. વાસ્તવમાં, આપણું શરીર કોઈ ‘ગોદામ’ નથી કે જ્યાં તમે વિટામિન્સનો સ્ટોક કરી શકો. શરીર માત્ર એટલા જ પોષક તત્વોનો ઉપયોગ કરે છે જેટલી તેને જરૂર હોય છે. બાકીના વધારાના તત્વો કચરા તરીકે શરીરમાંથી બહાર નીકળી જાય છે અથવા ઝેરી તત્વો બનીને જમા થાય છે.
સપ્લીમેન્ટ્સના વધુ પડતા સેવનના જોખમો
તમામ વિટામિન્સ એક સરખા નથી હોતા. નિષ્ણાતોએ તેને બે ભાગમાં વહેંચ્યા છે:
પાણીમાં દ્રાવ્ય વિટામિન: વિટામિન-સી (Vitamin C) જેવા તત્વો પાણીમાં ઓગળી જાય છે, તેથી જો તે વધુ લેવામાં આવે તો તે પેશાબ વાટે બહાર નીકળી જાય છે.
ચરબીમાં દ્રાવ્ય વિટામિન: વિટામિન-એ (Vitamin A) અને વિટામિન-ડી (Vitamin D) જેવા તત્વો શરીરમાં જમા થાય છે. જો તેની માત્રા વધી જાય, તો તે લિવર, કિડની અને હાડકાંને ગંભીર નુકસાન પહોંચાડી શકે છે.
અમેરિકાની ‘યુએસ પ્રિવેન્ટિવ સર્વિસીસ ટાસ્ક ફોર્સ’ના સંશોધનમાં પણ જાણવા મળ્યું છે કે સ્વસ્થ લોકોમાં રોજિંદા વિટામિન સપ્લીમેન્ટ્સ લેવાથી હૃદયરોગ કે કેન્સર સામે કોઈ ખાસ રક્ષણ મળતું હોવાના પુરાવા મળ્યા નથી.
કુદરતી આહારનો કોઈ વિકલ્પ નથી
ડોક્ટરોનું કહેવું છે કે એક સંતરું માત્ર વિટામિન-સી જ નથી આપતું, પરંતુ તેની સાથે ફાઈબર, એન્ટી-ઓક્સિડન્ટ્સ અને પાણી પણ આપે છે, જે કોઈ એક કેપ્સ્યુલ આપી શકતી નથી.
આયર્ન: જરૂર વગર આયર્નની ગોળીઓ લેવાથી પેટની સમસ્યાઓ અને લાંબા ગાળે આંતરિક અંગો પર ખરાબ અસર પડી શકે છે.
કુદરતી સ્ત્રોત: ફળો, શાકભાજી, દાળ, બદામ અને આખા અનાજ શરીરને જરૂરી તમામ પોષક તત્વો સંતુલિત માત્રામાં પૂરા પાડે છે.
તમારે શું ધ્યાન રાખવું જોઈએ?
રિપોર્ટ વગર દવા ન લો: લોહીની તપાસ કરાવ્યા વગર અને ડોક્ટરના પ્રિસ્ક્રિપ્શન વગર ક્યારેય સપ્લીમેન્ટ્સ શરૂ ન કરો.
કુદરતી ખોરાક પર ધ્યાન આપો: તમારી થાળીમાં વિવિધ રંગના શાકભાજી અને ફળોનો સમાવેશ કરો.
સપ્લીમેન્ટ્સ એ ખોરાક નથી: સપ્લીમેન્ટ્સનો અર્થ છે ‘ખૂટતી પૂર્તિ’, તે ખોરાકનો વિકલ્પ નથી.
