Body Fats: ચરબીને બાળશે મરચાં! જાણો કેવી રીતે ખરાબ ચરબીને સારી ચરબીમાં ફેરવી શકાય છે
ચરબી અથવા ફેટ વિશે સાંભળતા જ આપણા મનમાં પહેલો વિચાર ‘મોટાપા’નો આવે છે. પરંતુ વિજ્ઞાન કહે છે કે ફેટ માત્ર નિષ્ક્રિય પેશી નથી, તે આપણા શરીરમાં એક સક્રિય સિસ્ટમ (Endocrine Organ) ની જેમ કામ કરે છે. તે હોર્મોન્સ બનાવે છે અને આપણા મેટાબોલિઝમને ઊંડી અસર કરે છે. તાજેતરના સંશોધનોએ સાબિત કર્યું છે કે ચરબીનું પ્રમાણ કેટલું છે તેના કરતા તે શરીરમાં ક્યાં જમા થઈ રહી છે, તે સ્વાસ્થ્ય માટે વધુ મહત્વનું છે.
સંશોધનમાં શું બહાર આવ્યું?
યુનિવર્સિટી ઓફ ગ્લાસગોના એક અભ્યાસમાં જાણવા મળ્યું છે કે સમાન આહાર લેવા છતાં, અલગ-અલગ જાતિના લોકોમાં ચરબી અલગ-અલગ રીતે જમા થાય છે. યુરોપિયન લોકોમાં ચરબી મોટે ભાગે ત્વચાની નીચે (Subcutaneous Fat) જમા થાય છે. તેનાથી વિપરીત, દક્ષિણ એશિયાઈ લોકો અને ખાસ કરીને ભારતીયોમાં આ ચરબી શરીરના અંદરના અંગો જેવા કે લિવર, પેનક્રિયાસ અને હૃદયની આસપાસ જમા થાય છે, જેને ‘વિસરલ ફેટ’ (Visceral Fat) કહેવામાં આવે છે. આ જ કારણ છે કે ભારતીયોમાં પાતળા હોવા છતાં ડાયાબિટીસ અને હૃદયરોગનું પ્રમાણ વધુ જોવા મળે છે.
પ્રખ્યાત ન્યુટ્રિશનિસ્ટ રયાન ફર્નાન્ડો જણાવે છે કે ફેટ એક હોર્મોનલ ઓર્ગન જેવું છે. તે શરીરમાં સોજો (Inflammation) પેદા કરતા કેમિકલ્સ છોડી શકે છે. તેથી, એકસરખું વજન ધરાવતા બે વ્યક્તિઓના સ્વાસ્થ્યના રિપોર્ટ અલગ હોઈ શકે છે. ડો. વી. મોહનના મતે, ભારતીયોમાં ત્વચાની નીચે ચરબી સંગ્રહવાની ક્ષમતા મર્યાદિત હોય છે, પરિણામે વધારાની કેલરી સીધી જ અંગોની આસપાસ ‘ઝેરી ચરબી’ તરીકે જમા થવા લાગે છે.
વ્હાઇટ ફેટ વિરુદ્ધ બ્રાઉન ફેટ: કોણ દુશ્મન, કોણ મિત્ર?
શરીરમાં મુખ્યત્વે બે પ્રકારની ચરબી હોય છે:
વ્હાઇટ ફેટ (White Fat): આ તે ચરબી છે જે આપણે ખોરાકમાંથી ઉર્જા તરીકે સંગ્રહિત કરીએ છીએ. જો તેનું પ્રમાણ વધી જાય, તો તે ઇન્સ્યુલિન રેઝિસ્ટન્સ, ડાયાબિટીસ, હૃદયરોગ અને કેન્સર જેવા જોખમો વધારે છે. તે શરીરમાં ‘બેડ હોર્મોન્સ’ વધારે છે.
બ્રાઉન ફેટ (Brown Fat): આ શરીરની ‘સારી ચરબી’ છે. બ્રાઉન ફેટ કેલરી બાળવામાં (Burn) મદદ કરે છે અને શરીરનું તાપમાન જાળવી રાખે છે. તે બ્લડ શુગરને નિયંત્રિત કરવામાં અને મેટાબોલિઝમ સુધારવામાં મદદ કરે છે. તે ‘એડિપોનેક્ટિન’ જેવા સારા હોર્મોન્સને પ્રોત્સાહન આપે છે.
શું વ્હાઇટ ફેટને બ્રાઉન ફેટમાં ફેરવી શકાય?
વૈજ્ઞાનિકો હાલમાં એવી પદ્ધતિઓ પર કામ કરી રહ્યા છે જેના દ્વારા શરીરમાં રહેલી ખરાબ વ્હાઇટ ફેટને ફાયદાકારક બ્રાઉન ફેટમાં રૂપાંતરિત કરી શકાય. કીટ યુનિવર્સિટીના પ્રોફેસર નરેશ બાલ જણાવે છે કે કેટલીક કુદરતી વસ્તુઓ જેમ કે કાળા મરી અને મરચામાં રહેલા સંયોજનો (Compounds) બ્રાઉન ફેટને સક્રિય કરવામાં મદદ કરી શકે છે. આ ઉપરાંત, ઠંડા વાતાવરણમાં રહેવું અથવા કસરત કરવી પણ બ્રાઉન ફેટના નિર્માણમાં મદદરૂપ સાબિત થઈ શકે છે.
