Breast Cancer: સ્તન કેન્સર હવે માત્ર મોટી ઉંમરની બીમારી નથી: જાણો કેમ ૨૦ થી ૪૦ વર્ષની મહિલાઓ બની રહી છે શિકાર
લાંબા સમય સુધી એવી માન્યતા હતી કે સ્તન કેન્સર (Breast Cancer) માત્ર મોટી ઉંમરની મહિલાઓને જ અસર કરે છે. પરંતુ છેલ્લા એક દાયકાના આંકડા આ માન્યતાને તોડી રહ્યા છે. હાલમાં ભારતમાં ૨૦ થી ૪૦ વર્ષની વયની યુવતીઓમાં સ્તન કેન્સરના કેસોમાં નોંધપાત્ર ઉછાળો જોવા મળ્યો છે. ૨૦૧૨ થી ૨૦૨૨ વચ્ચેના આંકડા મુજબ, યુવાન મહિલાઓમાં આ દર દર વર્ષે ૧.૪ ટકાની ઝડપે વધી રહ્યો છે, જે ચિંતાનો વિષય છે.
યુવાન મહિલાઓમાં કેન્સર વધવાના મુખ્ય કારણો
નિષ્ણાતોના મતે બદલાતી જીવનશૈલી અને પર્યાવરણીય પરિબળો આ માટે જવાબદાર છે:
દારૂનું સેવન અને વ્યસન: આજના આધુનિક યુગમાં યુવતીઓમાં દારૂના સેવનનું પ્રમાણ વધ્યું છે. આલ્કોહોલ શરીરમાં એસ્ટ્રોજનના સ્તરને અસંતુલિત કરે છે અને ડીએનએ (DNA) ને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે, જે કેન્સરનું જોખમ વધારે છે.
સ્થૂળતા અને બેઠાડુ જીવન: કલાકો સુધી એક જ જગ્યાએ બેસીને કામ કરવું અને જંક ફૂડના કારણે વધતી સ્થૂળતા હોર્મોનલ અસંતુલન પેદા કરે છે. ચરબીના કોષો એસ્ટ્રોજન બનાવે છે, જે સ્તન કેન્સરના કોષોને વધવામાં મદદ કરી શકે છે.
મોડી પ્રેગ્નન્સી અને જીવનશૈલી: કરિયરની દોડમાં મોડા લગ્ન અને પ્રથમ બાળકના જન્મમાં વિલંબ પણ એક કારણ માનવામાં આવે છે. સ્તનપાન ન કરાવવું અથવા ઓછા સમય માટે કરાવવું પણ જોખમ વધારી શકે છે.
જિનેટિક અને પર્યાવરણીય પરિબળો: BRCA1 અને BRCA2 જેવા જનીનોમાં ફેરફાર વારસાગત કેન્સર માટે જવાબદાર હોય છે. આ ઉપરાંત પ્રદૂષણ, પ્લાસ્ટિકનો વધુ પડતો ઉપયોગ (માઇક્રોપ્લાસ્ટિક) અને કેમિકલયુક્ત સૌંદર્ય પ્રસાધનો પણ જોખમી સાબિત થઈ રહ્યા છે.
જાગૃતિનો અભાવ: ભારતમાં હજુ પણ નિયમિત સ્ક્રીનિંગની પરંપરા નથી. “મને આ ઉંમરે કેન્સર ન થઈ શકે” તેવી ખોટી માન્યતાને કારણે તપાસમાં વિલંબ થાય છે.
શરૂઆતના લક્ષણો જેને મહિલાઓ ઘણીવાર અવગણે છે
તબીબો જણાવે છે કે સ્તન કેન્સરના શરૂઆતના સંકેતો ખૂબ જ સામાન્ય લાગે છે, પરંતુ તેને ગંભીરતાથી લેવા જરૂરી છે:
પીડા વગરની ગાંઠ: સ્તનમાં કે બગલના ભાગમાં નાની અને પીડા વગરની ગાંઠ હોવી એ સૌથી સામાન્ય લક્ષણ છે.
ત્વચામાં ફેરફાર: સ્તનની ત્વચા લાલ થવી, કરચલી પડવી કે સંતરાની છાલ જેવી દેખાવી.
નિપ્પલમાંથી સ્ત્રાવ: કોઈ પણ કારણ વગર નિપ્પલમાંથી લોહી કે અન્ય પ્રવાહી નીકળવું.
આકારમાં ફેરફાર: સ્તનના કદ અથવા આકારમાં અચાનક મોટો ફેરફાર થવો.
સતત થાક અને અસ્વસ્થતા: કારણ વગરનો થાક લાગવો અથવા સ્તનમાં સતત હળવી અસ્વસ્થતા અનુભવવી.
બચાવના ઉપાયો
યુવાન મહિલાઓએ દર મહિને ‘સેલ્ફ બ્રેસ્ટ એક્ઝામિનેશન’ (પોતે જ સ્તનની તપાસ) કરવી જોઈએ. જો કોઈ પણ અસામાન્ય ફેરફાર જણાય, તો શરમાયા વગર તુરંત ડૉક્ટરનો સંપર્ક કરવો જોઈએ. સમયસર નિદાન એ જ સ્તન કેન્સર સામેનો સૌથી મોટો વિજય છે.
