AI બન્યું ડૉક્ટરનું સહાયક: ઓપરેશન થિયેટરમાં લાઈવ AI ગાઈડન્સથી બચી દર્દીની આંખોની રોશની
તબીબી વિજ્ઞાન અને આર્ટિફિશિયલ ઈન્ટેલિજન્સ (AI) ના ક્ષેત્રમાં એક ક્રાંતિકારી અને ઐતિહાસિક સફળતા મળી છે. ન્યુરોસર્જન્સ દ્વારા વિશ્વમાં પ્રથમ વખત લાઈવ AI ની મદદ લઈને બ્રેન ટ્યુમરની જટિલ સર્જરી સફળતાપૂર્વક પૂર્ણ કરવામાં આવી છે. આ ઓપરેશન દરમિયાન AI એ રિયલ-ટાઈમ વિડીયો જોઈને મગજની અત્યંત સંવેદનશીલ નસો અને લોહીની ધમનીઓ (બ્લડ વેસલ્સ) ને ઓળખી બતાવી હતી તથા ડૉક્ટરોને માર્ગદર્શન આપ્યું હતું કે કયા ભાગોને સ્પર્શ કરવાથી બચવું જોઈએ.
આ આધુનિક સર્જરી દ્વારા 48 વર્ષીય દર્દી રાઈસ હિબર્ટ (Rhys Hibbert) ના મગજમાંથી ટ્યુમર સફળતાપૂર્વક બહાર કાઢવામાં આવ્યું હતું અને તેમની આંખોની રોશની જતી રહેતા બચાવી લેવાઈ હતી. યુનિવર્સિટી કોલેજ લંડન હોસ્પિટલ્સ (UCLH) ના ભાગરૂપ ‘નેશનલ હોસ્પિટલ ફોર ન્યુરોલોજી એન્ડ ન્યુરોસર્જરી’ માં આ સફળ સર્જરી કરવામાં આવી હતી. 27 ઓગસ્ટે દર્દી સંપૂર્ણપણે સાજા થઈ ગયા બાદ આ સિદ્ધિની સત્તાવાર જાહેરાત કરવામાં આવી હતી.
કસ્ટમર સર્વિસ મેનેજરથી દર્દી બનવા સુધીની સફર
બેડફોર્ડશાયર (Bedfordshire) ના રહેવાસી 48 વર્ષીય રાઈસ હિબર્ટ એક કસ્ટમર સર્વિસ મેનેજર અને એમ્બ્યુલન્સ વોલન્ટિયર તરીકે સેવા આપે છે. ડિસેમ્બર 2024 સુધી તેઓ સંપૂર્ણ રીતે ફિટ હતા અને દરરોજ બપોરે બે માઈલ જેટલું ચાલતા હતા. પરંતુ એક દિવસ અચાનક તેઓ રસ્તા પર બેભાન થઈને ઢળી પડ્યા અને તેમને ખેંચ (દૌરો) આવી હતી.
તબીબી તપાસ દરમિયાન માલૂમ પડ્યું કે તેમની પિચ્યુટરી ગ્લેન્ડ (Pituitary Gland) પર 11mm નું એક નોન-કેન્સરસ (કેન્સર વગરનું) ટ્યુમર છે. શરૂઆતમાં ડૉક્ટરોએ તેને એમ જ રહેવા દીધું હતું, પરંતુ સમય જતાં આ ટ્યુમરે ઓપ્ટિક નર્વ (દ્રષ્ટિની નસ) પર દબાણ લાવવાનું શરૂ કર્યું. આના કારણે હિબર્ટની જોવાની ક્ષમતા ઘટી ગઈ હતી અને તેમણે ચાલવા માટે લાકડી (Walking Stick) નો સહારો લેવો પડ્યો હતો.
ઓપરેશન દરમિયાન AI એ લાઈવ વિડીયોનું કર્યું વિશ્લેષણ
પિચ્યુટરી ટ્યુમરની સર્જરી સામાન્ય રીતે ડૉક્ટરો નાકના માર્ગે (Endoscopic Surgery) કરે છે. આ માટે પાતળી સ્ટીક પર લાગેલા કેમેરા (એન્ડોસ્કોપ) નો ઉપયોગ થાય છે. પિચ્યુટરી ગ્રંથિ એ મગજની કેરોટિડ આર્ટેરી અને ઓપ્ટિક નસોની ખૂબ જ નજીક આવેલી હોવાથી આ સર્જરીમાં સહેજ પણ ભૂલ ભારે પડી શકે છે.
લાઈવ વિઝ્યુઅલાઈઝેશન: આ સર્જરીમાં AI એ જૂના સ્કેન પર નિર્ભર રહેવાને બદલે ઓપરેશનનો લાઈવ વિડીયો જોયો હતો.
ડિજિટલ કલર માર્કિંગ: AI સિસ્ટમે મહત્વપૂર્ણ નસો અને ધમનીઓને અલગ-અલગ ડિજિટલ રંગોથી હાઈલાઈટ કરીને ડૉક્ટરોને સુરક્ષિત કટિંગ ઝોન ઓળખવામાં મદદ કરી હતી.
સહાયકની ભૂમિકા: AI એ પોતે સર્જરી નહોતી કરી, પરંતુ તે એક નિષ્ણાત ડિજિટલ સહાયક તરીકે કામ કરી રહ્યું હતું. આ સિસ્ટમ UCL હોક્સ ઈન્સ્ટિટ્યૂટ દ્વારા વિકસાવવામાં આવી છે, જે ‘એનવિડિયા’ (Nvidia) ના ક્લેરા IGX પ્લેટફોર્મ પર ચાલે છે અને તેને સેંકડો પિચ્યુટરી સર્જરીના ડેટા દ્વારા ટ્રેન કરવામાં આવ્યું છે.
સર્જરી બાદ આંખોની રોશનીમાં અદભુત સુધારો
ઓપરેશનના આઠ અઠવાડિયા પછી પણ રાઈસ હિબર્ટની દ્રષ્ટિમાં સતત સુધારો નોંધાઈ રહ્યો છે. તેમણે પોતાનો અનુભવ શેર કરતાં જણાવ્યું કે, હવે તેમને આસપાસનું વાતાવરણ 360-ડીગ્રી પેનોરેમિક વ્યુની જેમ સ્પષ્ટ દેખાય છે. સૌથી આશ્ચર્યજનક બાબત એ રહી કે સર્જરીના માત્ર એક જ અઠવાડિયા બાદ તેઓ વોકિંગ સ્ટિક વિના પોતાની જાતે ચાલવા લાગ્યા હતા.
તબીબી ક્ષેત્રે AI ની પ્રથમ લાઈવ બ્રેન સર્જરી
સમગ્ર ઓપરેશન દરમિયાન AI બીજી સ્ક્રીન પર રિયલ-ટાઈમ માહિતી પૂરી પાડતું રહ્યું હતું, પરંતુ સર્જરી સંબંધિત તમામ અંતિમ અને મહત્વના નિર્ણયો અનુભવી ડૉક્ટરો દ્વારા જ લેવામાં આવ્યા હતા. આ મહત્વકાંક્ષી ક્લિનિકલ ટ્રાયલને ‘નેશનલ ઈન્સ્ટિટ્યૂટ ફોર હેલ્થ એન્ડ કેર રિસર્ચ’ અને ‘ગૂગલ’ (Google) દ્વારા ફંડ પૂરું પાડવામાં આવ્યું હતું. UCL હવે આ ટેક્નોલોજી પર મોટો ટ્રાયલ કરવાની તૈયારી કરી રહ્યું છે, જેથી ભવિષ્યમાં AI ઓપરેશન થિયેટરમાં સેકન્ડ ઓપિનિયન આપનાર ડિજિટલ આસિસ્ટન્ટ તરીકે કામ કરી શકે.
