ભારતીય અર્થતંત્ર માટે ગુડ ન્યૂઝ: વર્લ્ડ બેંકે વધાર્યું ગ્રોથ અનુમાન, પરંતુ કૃષિ અને તેલ પર જોખમ યથાવત
સમગ્ર વિશ્વમાં ચાલી રહેલી આર્થિક ઉથલપાથલ વચ્ચે ભારતની અર્થવ્યવસ્થા માટે એક ખૂબ જ રાહતજનક અને પ્રોત્સાહક સમાચાર સામે આવ્યા છે. વિશ્વ બેંકે (World Bank) ભારતીય અર્થતંત્ર પર મજબૂત વિશ્વાસ વ્યક્ત કરતા નાણાકીય વર્ષ 2026-27 માટે દેશનો જીડીપી (GDP) વિકાસ દર 7.1% રહેવાનું અનુમાન મૂક્યું છે. અગાઉ આ અનુમાન 6.6% જ હતું, જે દર્શાવે છે કે ભારત વૈશ્વિક મંદીના માહોલમાં પણ અડીખમ ઊભું છે.
ઓક્ટોબર મહિનામાં જારી કરાયેલા વર્લ્ડ બેંકના ‘સાઉથ એશિયા ઇકોનોમિક અપડેટ’ અહેવાલ મુજબ, સંસ્થાએ પોતાના અગાઉના અંદાજમાં 50 બેસિસ પોઈન્ટનો મોટો વધારો કર્યો છે. વર્લ્ડ બેંકની આશા છે કે નાણાકીય વર્ષ 2028માં ભારતીય અર્થવ્યવસ્થા 7.2% ની ઝડપથી આગળ વધશે, જ્યારે નાણાકીય વર્ષ 2026માં ભારતનો જીડીપી ગ્રોથ અગાઉના અંદાજો કરતાં પણ વધુ એટલે કે 7.8% રહ્યો હતો. ભારતીય અર્થતંત્રની આ મજબૂત રફ્તાર પાછળ મુખ્યત્વે સ્થાનિક માંગમાં વધારો તેમજ ઉદ્યોગ અને સેવા ક્ષેત્રની સતત તેજી જવાબદાર છે.
કૃષિ ક્ષેત્ર સામે જોખમ અને તેના કારણો
એક તરફ જ્યાં ઉદ્યોગ અને સેવા ક્ષેત્ર ઉત્તમ પ્રદર્શન કરી રહ્યા છે, ત્યાં બીજી તરફ કૃષિ ક્ષેત્રની નબળાઈ આગામી સમય માટે ચિંતાનો વિષય બની રહી છે. જુલાઈ મહિના પછી દેશના કેટલાક ભાગોમાં અપેક્ષા કરતા ઓછો વરસાદ નોંધાયો છે, જેની સીધી અસર કૃષિ ઉત્પાદન પર પડવાની સંભાવના છે. આ ઉપરાંત, હવામાનમાં થઈ રહેલા ફેરફારો અને ‘અલ નીનો’ (El Nino) ની સંભવિત અસરને કારણે પાકને નુકસાન થવાની આશંકા સેવાઈ રહી છે. જો આ પરિસ્થિતિ લાંબો સમય સુધી યથાવત રહેશે, તો તેની નეგેટિવ અસર ગ્રામીણ વિસ્તારોની આવક અને લોકોની ખરીદશક્તિ પર પડશે.
મોંઘા તેલ અને વૈશ્વિક તણાવનું જોખમ
વૈશ્વિક સ્તરે ચાલી રહેલા ભૂ-રાજકીય તણાવને કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં કાચા તેલ (Crude Oil) ની કિંમતો ઊંચી સપાટી પર જળવાઈ રહી છે. ભારત પોતાની કુલ જરૂરિયાતના 80% થી વધુ કાચો તેલ આયાત કરે છે, જેના કારણે ક્રૂડ ઓઈલ મોંઘુ થવાથી ભારતનું આયાત બિલ (Import Bill) વધવાનું નિશ્ચિત છે. જો આયાત ખર્ચ વધશે તો દેશમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ ઊંચા જશે, જેનાથી પરિવહન (Transportation) ખર્ચ મોંઘો બનશે. પરિણામે, રોજબરોજની જરૂરિયાતની વસ્તુઓ, શાકભાજી, ફળો અને અન્ય ગ્રાહક ચીજવસ્તુઓના ભાવમાં પણ વધારો થવાનું જોખમ ઊભું થશે.
આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) અપનાવવા પર ભાર
વલ્ડ બેંકના અહેવાલ મુજબ, દક્ષિણ એશિયામાં ઉત્પાદકતા અને રોજગારીની તકો વધારવામાં આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી શકે છે. ભારત માટે પણ પ્રોડક્ટિવિટી વધારવાનો આ એક શાનદાર અવસર છે. અગાઉના એક સર્વેમાં વર્લ્ડ બેંકને જાણવા મળ્યું હતું કે માત્ર 3.4% ભારતીય કંપનીઓ જ કોઈને કોઈ સ્વરૂપે AI નો ઉપયોગ કરી રહી છે, જ્યારે અમેરિકામાં આ આંકડો 42.7% જેટલો ઊંચો છે.
જ્યારે એડવાન્સ્ડ લેવલના AI ઉપયોગની વાત આવે છે, ત્યારે આ અંતર વધુ મોટું બને છે. વર્લ્ડ બેંકના AI અડોપ્શન ઇન્ડેક્સ પર ભારતનો સ્કોર 0.27 છે, જ્યારે અમેરિકાનો સ્કોર 0.85 છે. ભારતમાં AI અપનાવવામાં મુખ્ય અડચણ તેનો ઉચ્ચ ખર્ચ છે. દેશની માત્ર 3.5% કંપનીઓ એવી છે જેમણે AI સોફ્ટવેર કે તેના સબ્સ્ક્રિપ્શન માટે ખર્ચ કર્યો છે, જ્યારે અમેરિકામાં આ પ્રમાણ 23.1% છે. જો ભારતીય ઉદ્યોગો આ ટેક્નોલોજીને વ્યાપક સ્તરે અપનાવશે, તો તે ભવિષ્યની આર્થિક વૃદ્ધિને વધુ વેગ આપી શકશે.
