UPI: શું હવે ફ્રી નહીં રહે UPI ટ્રાન્ઝેક્શન? નવા કાયદા અને MDR ચાર્જ વિશે વિગતવાર રિપોર્ટ
ભારતમાં દરરોજ કરોડો લોકો નાણાકીય લેવડદેવડ માટે UPI (Unified Payments Interface) નો ઉપયોગ કરે છે. તાજેતરમાં લોકસભામાં એક નવું બિલ પસાર કરવામાં આવ્યું છે, જેને પગલે ડિજિટલ ટ્રાન્ઝેક્શન પર ભવિષ્યમાં ચાર્જ વસૂલવાની કાનૂની જોગવાઈઓ થઈ શકે છે.
તમામ વપરાશકર્તાઓએ એ સમજવું જરૂરી છે કે આ કાયદો પસાર થવાનો અર્થ એ નથી કે આજથી જ તમારા ખિસ્સામાંથી પૈસા કપાવાના શરૂ થઈ જશે. હાલમાં યુપીઆઈ સેવાઓ પૂર્વવત સંપૂર્ણપણે મફત છે.
શું સામાન્ય નાગરિકોએ UPI પેમેન્ટ પર ચાર્જ ચૂકવવો પડશે?
સરકારે યુપીઆઈ વાપરતા સામાન્ય ગ્રાહકો પર કોઈ જ નવો ટેક્સ કે ચાર્જ લાગુ કર્યો નથી. નવા કાયદા દ્વારા સરકારે માત્ર પોતાની પાસે એવા અધિકારો અનામત રાખ્યા છે, જેથી ભવિષ્યમાં જરૂર જણાય ત્યારે અમુક ચોક્કસ પ્રકારના ડિજિટલ પેમેન્ટ પર MDR (Merchant Discount Rate) વસૂલવો કે નહીં તેનો નિર્ણય લઈ શકાય.
મર્ચન્ટ ડિસ્કાઉન્ટ રેટ (MDR) એટલે શું?
ડિજિટલ ટ્રાન્ઝેક્શનની પ્રક્રિયાને સરળ અને સુરક્ષિત બનાવવા માટે બેંકો અને પેમેન્ટ સર્વિસ પ્રોવાઈડર્સ (જેમ કે Google Pay, PhonePe, Paytm) એક ટેકનિકલ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પૂરું પાડે છે. આ સેવા બદલ જે ફી પ્રોસેસિંગ પ્લેટફોર્મને મળે છે તેને MDR કહેવાય છે.
ઝીરો એમડીઆર નીતિ: અત્યાર સુધી યુપીઆઈ અને રૂપે (RuPay) ડેબિટ કાર્ડ પર ઝીરો એમડીઆર લાગુ હતો, એટલે કે વેપારીઓ પાસેથી પણ કોઈ પ્રોસેસિંગ ફી લેવાતી નહોતી.
નવી જોગવાઈ: કાયદામાં ફેરફાર બાદ સરકાર હવે પરિસ્થિતિ અનુસાર આ નીતિમાં સમીક્ષા કરી શકશે.
આ નિર્ણય પાછળનું મુખ્ય કારણ શું છે?
દેશમાં ડિજિટલ ટ્રાન્ઝેક્શનનું પ્રમાણ કલ્પના બહાર વધી રહ્યું છે. જેમ જેમ વપરાશકર્તાઓ વધે છે, તેમ બેંકો અને પેમેન્ટ કંપનીઓ માટે સર્વર, સુરક્ષા અને નેટવર્ક ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર જાળવવાનો ખર્ચ પણ વધે છે.
સિસ્ટમને સતત કાર્યક્ષમ અને સુરક્ષિત રાખવા માટે આર્થિક સંસાધનોની જરૂર પડે છે. આથી, સરકાર ભવિષ્યની જરૂરિયાતોને ધ્યાનમાં રાખીને નીતિગત નિર્ણયો લેવાની ક્ષમતા પોતાની પાસે રાખવા માંગે છે.
સામાન્ય નાગરિકો અને વેપારીઓ પર શું અસર પડશે?
હાલના તબક્કે આ નિર્ણયથી સામાન્ય ગ્રાહકોની જેબ પર કોઈ જ અસર પડશે નહીં.
જો ભવિષ્યમાં સરકાર એમડીઆર લાગુ કરવાનો નિર્ણય લે તોપણ:
તે માત્ર મોટા વ્યાપારી ટ્રાન્ઝેક્શન કે ચોક્કસ લિમિટથી વધુના પેમેન્ટ પર લાગુ થઈ શકે છે.
નાના રોજીંદા લેવડદેવડ અને સામાન્ય ગ્રાહકો માટે યુપીઆઈ સેવાઓ મફત રહે તેવી પૂરેપૂરી શક્યતા છે.
