QR Code: ડિજિટલ પેમેન્ટનું મોટું રહસ્ય: જાણો QR કોડનો ચોથો ખૂણો કેમ ખાલી રાખવામાં આવે છે
ડિજિટલ યુગમાં આજે મોટાભાગના લોકો ઓનલાઈન સેવાઓનો ઉપયોગ કરી રહ્યા છે. આવી સ્થિતિમાં, QR કોડ (Quick Response Code) આપણી દૈનિક દિનચર્યાનો એક મહત્વપૂર્ણ ભાગ બની ગયો છે. ઓનલાઈન પેમેન્ટ કરવાનું હોય, કોઈ સ્ટોરમાંથી ડિજિટલ મેનૂ સ્કેન કરવાનું હોય, મોબાઈલ એપ ડાઉનલોડ કરવાની હોય કે પછી વાઈ-ફાઈ અને હોટસ્પોટ પાસવર્ડ શેર કરવાનો હોય — દરેક જગ્યાએ QR કોડનો વ્યાપક ઉપયોગ થઈ રહ્યો છે.
પરંતુ શું તમે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે દરેક QR કોડના માત્ર ત્રણ ખૂણા પર જ મોટા ચોરસ બોક્સ શા માટે બનાવવામાં આવે છે અને ચોથો ખૂણો કેમ હંમેશા ખાલી કે અલગ ડિઝાઈનનો રાખવામાં આવે છે? ચાલો જાણીએ તેની પાછળનું રસપ્રદ અને ટેકનિકલ કારણ.
શું છે આ ત્રણ ચોરસ બોક્સ? ટેકનિકલ ભાષામાં સમજો
QR કોડના ત્રણ ખૂણામાં બનેલા મોટા ચોરસ બોક્સને ટેકનિકલ ભાષામાં ‘ફાઈન્ડર પેટર્ન’ (Finder Patterns) કહેવામાં આવે છે.
જ્યારે પણ તમે તમારા સ્માર્ટફોનનો કેમેરો કે કોઈ સ્કેનર QR કોડ પર રાખો છો, ત્યારે આ ત્રણ બોક્સ સ્કેનર માટે માર્ગદર્શક તરીકે કામ કરે છે. તે કેમેરાને એ સમજવામાં મદદ કરે છે કે QR કોડ ક્યાંથી શરૂ થઈ રહ્યો છે, ક્યાં પૂરો થાય છે અને તેનો સાચો આકાર કયો છે.
ચોથો ખૂણો કેમ ખાલી કે અલગ રાખવામાં આવે છે?
જો QR કોડના ચારેય ખૂણામાં એકસરખા ચોરસ બોક્સ બનાવી દેવામાં આવે, તો સ્કેનિંગ મશીન કે સ્માર્ટફોન કેમેરા માટે એક મોટી મૂંઝવણ ઊભી થઈ જાય.
ચોથો ખૂણો ખાલી રાખવાના મુખ્ય ફાયદા:
દિશા અને એંગલની ઓળખ: જો તમે તમારો ફોન ત્રાસો, ઊંધો કે કોઈ અલગ એંગલથી રાખીને સ્કેન કરશો, તો પણ સિસ્ટમ તુરંત ઓળખી લેશે કે કોડ કઈ દિશામાં સીધો છે.
ઝડપી સ્કેનિંગ (Speed): ચોથો ખૂણો અલગ હોવાથી કેમેરાને કોડ પ્રોસેસ કરવામાં સેકન્ડનો હજારમો ભાગ જ લાગે છે, જેનાથી પેમેન્ટ કે ડેટા લોડિંગ ખૂબ ઝડપી બને છે.
અલાઈનમેન્ટ પેટર્ન (Alignment Pattern): મોટા કે વધુ ડેટા ધરાવતા QR કોડ્સમાં ચોથા ખૂણાની નજીક એક નાનું ચોરસ બોક્સ હોય છે, જેને ‘અલાઈનમેન્ટ પેટર્ન’ કહેવાય છે. તે કોડ વળેલો કે વાંકો હોય તો પણ ડેટા બરાબર વાંચવામાં મદદ કરે છે.
જૂના બારકોડ અને QR કોડ વચ્ચે શું તફાવત છે?
અગાઉના સમયમાં ઉત્પાદનો પર લાઈનો વાળા 1D બારકોડ (Barcodes) નો ઉપયોગ થતો હતો. પરંતુ તેની મર્યાદા એ હતી કે તે માત્ર એક જ દિશામાં (Horizontal) સ્કેન થઈ શકતા હતા અને તેમાં ખૂબ જ મર્યાદિત માહિતી સ્ટોર કરી શકાતી હતી.
“QR કોડ 2D (Two-Dimensional) ટેકનોલોજી પર કામ કરે છે. ત્રણ ફાઈન્ડર પેટર્નના કારણે તેને 360 ડિગ્રીમાંથી કોઈપણ ખૂણેથી સ્કેન કરવામાં આવે તો પણ તે સચોટ માહિતી ઉકેલી લે છે.”
