Whatsapp: Meta ચારેય તરફથી ઘેરાયું: કાળી કમાણી અને ખોટા દાવા બદલ WhatsApp સામે મુકદ્દમો, બાળકોના કેસમાં પણ કર્યું સમાધાન
સોશિયલ મીડિયા જાયન્ટ મેટા (Meta) ની મુશ્કેલીઓ અમેરિકામાં ફરી એકવાર વધતી જોવા મળી રહી છે. કંપનીના લોકપ્રિય મેસેજિંગ પ્લેટફોર્મ વોટ્સએપ (WhatsApp) પર યુઝર્સને તેમની પ્રાઇવેસી અને સિક્યોરિટી (ગોપનીયતા અને સુરક્ષા) બાબતે ભ્રમિત કરવાનો ગંભીર આરોપ લાગ્યો છે. આંતરરાષ્ટ્રીય અહેવાલો અનુસાર, અમેરિકાના ટેક્સાસ રાજ્યના એટર્ની જનરલ કેન પેક્સટને મેટા અને વોટ્સએપ વિરૂદ્ધ અદાલતમાં કાનૂની દાવો માંડ્યો છે. આરોપ છે કે કંપનીએ યુઝર્સને એવું કહીને અંધારામાં રાખ્યા કે તેમની ચેટ્સ સંપૂર્ણપણે સુરક્ષિત છે, જ્યારે વાસ્તવિકતા તેનાથી તદ્દન અલગ હોઈ શકે છે.
શું વોટ્સએપનું ‘એન્ડ-ટુ-એન્ડ એન્ક્રિપ્શન’ માત્ર એક દેખાવો છે?
વોટ્સએપ હંમેશાં જાહેરાત કરતું આવ્યું છે કે તેના પ્લેટફોર્મ પર મોકલવામાં આવતા મેસેજ ‘એન્ડ-ટુ-એન્ડ એન્ક્રિપ્ટેડ’ (End-to-End Encrypted) હોય છે. આ ટેકનોલોજીનો અર્થ એ થાય છે કે મેસેજ મોકલનાર અને મેળવનાર સિવાય ત્રીજી કોઈ વ્યક્તિ, અહીં સુધી કે ખુદ વોટ્સએપ કે મેટા પણ તે વાંચી શકતું નથી.
જો કે, ટેક્સાસ વહીવટીતંત્ર દ્વારા દાખલ કરવામાં આવેલા મુકદ્દમામાં દાવો કરાયો છે કે મેટા પાસે યુઝર્સના ખાનગી કમ્યુનિકેશન ડેટા (વાતચીત) ના વિશાળ જથ્થા સુધી પહોંચવાની છૂપી સુવિધા હતી. કેસમાં આક્ષેપ કરાયો છે કે વિશ્વના અબજો યુઝર્સને મજબૂત પ્રાઇવેસી આપવાનું વચન આપીને કંપની પોતાના દાવાઓ પર ખરી ઉતરી નથી અને યુઝર્સના ડેટા સાથે બાંધછોડ કરી છે.
વ્હિસલબ્લોઅરના અહેવાલોએ વધારી શંકા
આ કાનૂની દસ્તાવેજોમાં કેટલાક આંતરિક રિપોર્ટ્સ અને વ્હિસલબ્લોઅર (કંપનીની ખામીઓ ઉજાગર કરનાર વ્યક્તિ) ના દાવાઓનો પણ હવાલો આપવામાં આવ્યો છે. તેમાં આરોપ છે કે મેટાએ અમુક એવા વોટ્સએપ મેસેજિસને એક્સેસ કર્યા હતા, જે સંપૂર્ણપણે એન્ક્રિપ્ટેડ નહોતા.
બીજી તરફ, મેટાએ આ તમામ આરોપોને સખત શબ્દોમાં નકારી કાઢ્યા છે. કંપનીના પ્રવક્તા એન્ડી સ્ટોને એક સત્તાવાર નિવેદનમાં જણાવ્યું છે કે, “વોટ્સએપ યુઝર્સના એન્ક્રિપ્ટેડ મેસેજ વાંચી કે એક્સેસ કરી શકતું નથી. આ મુકદ્દમો સંપૂર્ણપણે ખોટા તથ્યો અને કાયદાકીય ગેરસમજ પર આધારિત છે અને અમે કોર્ટમાં અમારી સચ્ચાઈ સાબિત કરીશું.”
ભારત સહિત વૈશ્વિક સ્તરે ચિંતાની લહેર
આ વિવાદ એવા સમયે સામે આવ્યો છે જ્યારે ભારત સહિત સમગ્ર વિશ્વમાં બિગ ટેક (Big Tech) કંપનીઓ પર યુઝર ડેટા અને પ્રાઇવેસી પૉલિસીને લઈને નિયમનકારોનું દબાણ સતત વધી રહ્યું છે. એકલા ભારતમાં જ વોટ્સએપના 50 કરોડથી વધુ સક્રિય યુઝર્સ છે અને તે લોકોની રોજિંદી જિંદગી, વેપાર અને ડિજિટલ પેમેન્ટ્સનું મુખ્ય માધ્યમ બની ગયું છે. આવા સંજોગોમાં અમેરિકામાં ચાલી રહેલો આ કાનૂની જંગ વૈશ્વિક યુઝર્સમાં નવી ચિંતા પેદા કરી રહ્યો છે કે ટેક કંપનીઓ પડદા પાછળ આપણો કેટલો પર્સનલ ડેટા એકત્રિત કરી રહી છે.
ટેક્સાસ સરકારે કોર્ટ પાસે માગ કરી છે કે મેટા અને વોટ્સએપને યુઝર્સની સ્પષ્ટ પરવાનગી વિના તેમના મેસેજ ટ્રેક કરવા પર તાત્કાલિક પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવે. આ ઉપરાંત, કંપની પર કરોડો ડોલરનો આર્થિક દંડ ફટકારવાની પણ માગ કરાઈ છે.
બાળકોના માનસિક સ્વાસ્થ્ય મુદ્દે પણ મેટા ઘેરાયું
માત્ર પ્રાઇવેસી જ નહીં, પરંતુ સોશિયલ મીડિયાની બાળકો પર થતી નકારાત્મક અસરો અંગે પણ મેટા કાનૂની કુંડાળામાં ફસાયેલું છે. તાજેતરમાં જ મેટાએ અમેરિકાના કેન્ટુકી રાજ્યની એક સ્કૂલ ડિસ્ટ્રિક્ટ દ્વારા દાખલ કરાયેલા અન્ય એક કેસમાં કાનૂની સમાધાન (Settlement) કરવું પડ્યું છે.
તે કેસમાં આરોપ હતો કે મેટાના પ્લેટફોર્મ્સ (ઇન્સ્ટાગ્રામ અને ફેસબુક) બાળકો અને કિશોરોમાં માનસિક સ્વાસ્થ્યની કટોકટી અને ડિપ્રેશનને પ્રોત્સાહન આપી રહ્યા છે. આ કેસ આવતા મહિને કેલિફોર્નીયામાં ટ્રાયલ માટે જવાનો હતો, તે પહેલા જ કંપનીએ સમાધાનનો રસ્તો પસંદ કર્યો હતો. નોંધનીય છે કે આ પહેલા યુટ્યુબ (YouTube), સ્નેપચેટ (Snap) અને ટિકટોક (TikTok) પણ આવા જ કેસોમાં કાનૂની સમાધાન કરી ચૂક્યા છે.
