WhatsApp: હવે વોટ્સએપ પર જણાવવી પડશે જન્મતારીખ: જાણો શું છે નવો DPDP એક્ટ અને તેનાથી યુઝર્સ પર શું અસર પડશે?
વિશ્વના સૌથી લોકપ્રિય મેસેજિંગ પ્લેટફોર્મ વોટ્સએપ (WhatsApp) દ્વારા ભારતમાં પોતાના પ્લેટફોર્મ પર ‘એજ વેરિફિકેશન’ (Age Verification) ફીચરનું ટેસ્ટિંગ શરૂ કરી દેવામાં આવ્યું છે. હાલમાં દેશના કેટલાક યુઝર્સને એપ વાપરતી વખતે જન્મતારીખ (Date of Birth) દાખલ કરવા માટેનો વિકલ્પ દેખાઈ રહ્યો છે. આ મેસેજની નીચે સ્પષ્ટપણે લખવામાં આવ્યું છે કે ભારત સરકારના નવા ડિજિટલ કાયદાના પાલન માટે યુઝર્સની ઉંમર પૂછવામાં આવી રહી છે. હાલના તબક્કે આ ફીચર માત્ર એક ઓપ્શનલ (મરજિયાત) ટેસ્ટિંગનો ભાગ છે અને તમામ યુઝર્સ માટે પોતાની ઉંમરની પુષ્ટિ કરવી ફરજિયાત બનાવવામાં આવી નથી.
આ નવું ફીચર લાવવા પાછળનું મુખ્ય કારણ ભારતમાં લાગુ થવા જઈ રહેલો ડિજિટલ પર્સનલ ડેટા પ્રોટેક્શન (DPDP) એક્ટ, ૨૦૨૩ છે. આગામી વર્ષે ૧૩ મેથી આ કાયદાના બાળકોના ડેટા સાથે જોડાયેલા મહત્વપૂર્ણ નિયમો પૂર્ણપણે અમલમાં આવી રહ્યા છે, જેને ધ્યાનમાં રાખીને વોટ્સએપની પેરેન્ટ કંપની મેટા (Meta) આ પૂર્વ તૈયારીઓ કરી રહી છે.
યુઝર પ્રાઈવસી અને ડેટાની સુવિધાઓ પર અસર
મેટા દ્વારા આપવામાં આવેલા સત્તાવાર નિવેદન અનુસાર, આ પ્રક્રિયાનો મુખ્ય હેતુ યુઝર્સની પ્રાઈવસી જાળવીને DPDP એક્ટના નિયમોનું પાલન કરવાનો છે.
એપ અનુભવ પર કોઈ અસર નહીં: ઉંમર વેરિફાઈ કરવાથી વોટ્સએપના કામ કરવાની શૈલી કે યુઝર્સના દૈનિક ચેટિંગ અનુભવમાં કોઈ નકારાત્મક બદલાવ આવશે નહીં.
ડેટાની ગોપનીયતા: કંપનીએ ખાતરી આપી છે કે જન્મતારીખ અને ઉંમર એ અત્યંત ખાનગી વિગતો છે, તેથી આ ડેટાને અન્ય કોઈ યુઝર્સ કે થર્ડ પાર્ટી સાથે શેર કરવામાં આવશે નહીં.
DPDP એક્ટ ૨૦૨૩ અને બાળકોના ડેટા અંગેના ખાસ નિયમો
ઓગસ્ટ ૨૦૨૩માં રાષ્ટ્રપતિની મંજૂરી મેળવનાર DPDP એક્ટ દેશમાં વ્યક્તિગત ડેટાની સુરક્ષા અને પ્રાઈવસી સુનિશ્ચિત કરે છે. આ કાયદાની કલમ ૯ (Section 9) હેઠળ ૧૮ વર્ષથી નાની વયની તમામ વ્યક્તિઓને ‘બાળક’ (Child) તરીકે ગણવામાં આવ્યા છે.
વાલીઓની સંમતિ (Verifiable Parental Consent): નિયમ મુજબ, કોઈ પણ ઓનલાઈન પ્લેટફોર્મ ૧૮ વર્ષથી નાની વયના બાળકના પર્સનલ ડેટાને એકત્રિત કે પ્રોસેસ કરતા પહેલાં તેમના માતા-પિતા કે કાયદાકીય વાલીની ચકાસાયેલી સંમતિ મેળવવી ફરજિયાત રહેશે.
વોટ્સએપ માટેની બાધ્યતા: હવે વોટ્સએપે એ સુનિશ્ચિત કરવું પડશે કે યુઝરની ઉંમર ૧૮ વર્ષથી વધુ છે કે ઓછી. જો યુઝર સગીર વયનો હશે, તો તેના વાલીની પરવાનગી વગર એપ તેનો ડેટા પ્રોસેસ કરી શકશે નહીં.
વાલીઓ (Parents) ની ઓળખ કેવી રીતે થશે વેરિફાઈ?
નવા કાયદા હેઠળ માત્ર સંમતિ લેવી પૂરતી નથી, પરંતુ સંમતિ આપનાર વ્યક્તિ ખરેખર બાળકના વાલી કે ગાર્ડિયન છે કે નહીં તેની ઓળખ (Identity) કન્ફર્મ કરવી પણ પ્લેટફોર્મ માટે કાનૂની રીતે જરૂરી બનશે. આ માટે કંપનીઓએ વેરિફિકેશનનો યોગ્ય રિકોર્ડ રાખવો પડશે.
DPDP એક્ટ હેઠળ માતા-પિતા કે ગાર્ડિયનની ઓળખ ચકાસવા માટે મુખ્યત્વે બે રીતો દર્શાવવામાં આવી છે:
પ્લેટફોર્મના હાલના રિકોર્ડ્સ દ્વારા: જો બાળકના માતા-પિતા કે વાલી પોતે તે પ્લેટફોર્મ પર પહેલેથી જ રજિસ્ટર્ડ યુઝર હોય અને તેમની પોતાની ઉંમર તથા ઓળખ અગાઉથી વેરિફાઈ થયેલી હોય, તો તેના આધારે સંમતિ મેળવી શકાશે.
સત્તાવાર દસ્તાવેજો દ્વારા: બીજા વિકલ્પ તરીકે વાલીઓ સરકાર માન્ય ઓળખ પત્રોના માધ્યમથી પોતાની ઓળખ અને ઉંમર વેરિફાઈ કરાવીને બાળકના એકાઉન્ટ માટે સંમતિ આપી શકશે.
