China Superpower: ચીન બનશે સુપરપાવર? અમેરિકામાં નવો પ્રતિબંધિત ખરડો અને ડૉલરના અસ્તિત્વ પર તોળાતું સંકટ
તાજેતરમાં જ અમેરિકાના બે વરિષ્ઠ રિપબ્લિકન સાંસદોએ સંસદમાં એક મહત્વપૂર્ણ બિલ (ખરડો) રજૂ કર્યું છે. આ બિલનો મુખ્ય હેતુ ચીનના સૈન્ય-ઔદ્યોગિક નેટવર્ક સાથે જોડાયેલી કંપનીઓ અને વ્યક્તિઓ પર કડક આર્થિક પ્રતિબંધો લાદવાનો છે. અમેરિકી સાંસદોની દલીલ છે કે બેઇજિંગનો વધી રહેલો પ્રભાવ હવે સીધો જ અમેરિકાની રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા માટે મોટો ખતરો બની ગયો છે.
હાલમાં અમેરિકા, ઈઝરાયેલ અને ઈરાન વચ્ચે ચાલી રહેલા રાજદ્વારી તણાવનો ફાયદો ઉઠાવીને ચીન વૈશ્વિક મંચ પર એક મધ્યસ્થ (વાટાઘાટકાર) અને આર્થિક શક્તિ તરીકે પોતાની સ્થિતિ વધુ મજબૂત કરી રહ્યું છે.
જો ચીન મહાસત્તા બનશે, તો કોને સૌથી વધુ નુકસાન થશે?
વૈશ્વિક રાજકીય વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે જો ચીન વિશ્વનું એકમાત્ર સત્તા કેન્દ્ર (સુપરપાવર) બની જશે, તો રશિયા કરતા અમેરિકાને સૌથી મોટું અને તાત્કાલિક વ્યૂહાત્મક નુકસાન થશે. દાયકાઓથી અમેરિકાએ વૈશ્વિક નાણાકીય વ્યવસ્થા, અદ્યતન ટેક્નોલોજી, સૈન્ય ગઠબંધન (જેમ કે નાટો) અને આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્થાઓ (UN, IMF) પર પોતાનું આધિપત્ય જાળવી રાખ્યું છે. જો ચીન આ વ્યવસ્થાના કેન્દ્રમાં આવી જશે, તો વેપાર, સુરક્ષા અને રાજદ્વારી બાબતોમાં વોશિંગ્ટનનો પ્રભાવ સાવ ખતમ થઈ જશે.
આ સત્તા પરિવર્તનમાં સૌથી મોટી ચિંતા અમેરિકી ડૉલરના (US Dollar) ભવિષ્યને લઈને છે. હાલમાં આંતરરાષ્ટ્રીય વેપારમાં ડૉલરનું વર્ચસ્વ છે, જે અમેરિકાને અદભુત આર્થિક તાકાત આપે છે. પરંતુ ચીનના નેતૃત્વવાળી નવી વૈશ્વિક વ્યવસ્થા ધીમે-ધીમે ડૉલર પરની નિર્ભરતા ઘટાડીને ચીની ચલણ (યુઆન) અને તેમના પોતાના નાણાકીય નેટવર્કને આગળ ધપાવી શકે છે.
ચીનની અર્થવ્યવસ્થાનું વિરાટ કદ: અમેરિકા પાછળ છૂટ્યું?
પરચેઝિંગ પાવર પેરિટી (PPP – ક્રય શક્તિ સમાનતા)ના આધારે જોવામાં આવે તો ચીનની અર્થવ્યવસ્થા પહેલેથી જ અમેરિકા કરતા મોટી થઈ ચૂકી છે. ‘Statista’ જેવા વૈશ્વિક આર્થિક મંચોના તાજેતરના અહેવાલો અનુસાર:
ચીનની જીડીપી (PPP): આશરે $44.3 ટ્રિલિયન હોવાનો અંદાજ છે.
અમેરિકાની જીડીપી (PPP): આશરે $33.4 ટ્રિલિયન છે.
આ સિવાય, વૈશ્વિક મેન્યુફેક્ચરિંગ આઉટપુટ એટલે કે ઉત્પાદન ક્ષેત્રે એકલા ચીનનો હિસ્સો લગભગ 35% છે. આ જ કારણે ચીનને ‘વિશ્વનું કારખાનું’ (Global Manufacturing Hub) કહેવામાં આવે છે. આ ઔદ્યોગિક દબદબાને લીધે જ દુનિયાના મોટાભાગના દેશો ઈલેક્ટ્રોનિક્સ, મશીનરી, ઈલેક્ટ્રિક વાહનોની બેટરી અને સોલાર પેનલ માટે ચીનની સપ્લાય ચેઈન પર નિર્ભર છે.
ટેક્નોલોજીના ક્ષેત્રે અમેરિકાનું વર્ચસ્વ જોખમમાં
આર્થિક મોરચા ઉપરાંત, અમેરિકા અત્યારે ચીનની અદ્યતન ટેક્નોલોજીકલ પ્રગતિથી પણ ચિંતિત છે. આર્ટિફિશિયલ ઈન્ટેલિજન્સ (AI), સેમિકન્ડક્ટર (ચિપ મેકિંગ), ગ્રીન એનર્જી અને ટેલિકોમ્યુનિકેશન (5G/6G) જેવા ભવિષ્યના ક્ષેત્રો અત્યારે બંને દેશો વચ્ચેના ટકરાવનું મુખ્ય મેદાન બની ગયા છે. જો અમેરિકા પોતાની ટેક્નોલોજીકલ લીડ ગુમાવશે, તો તે વૈશ્વિક અર્થતંત્રમાં ખૂબ પાછળ ધકેલાઈ જશે.
