અમેરિકા-ઈરાન આર્થિક જંગ: ઈરાની તેલ ખરીદવાના આરોપમાં ભારતીય ફર્મો પર ટ્રમ્પ તંત્રની મોટી કાર્યવાહી
અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે વધી રહેલા રાજકીય તણાવની વચ્ચે ટ્રમ્પ પ્રશાસને તેહરાનને આર્થિક મદદ પૂરી પાડતા દેશો અને સંસ્થાઓ સામે કડક કાર્યવાહી શરૂ કરી દીધી છે. અમેરિકી નાણા મંત્રી સ્કોટ બેસેન્ટે ઈરાનને વૈશ્વિક સ્તરે આર્થિક રીતે અલગ-થલગ કરવાના હેતુથી ‘ઓપરેશન ઈકોનોમિક આઉટકાસ્ટ’ (Operation Economic Outcast) ની સત્તાવાર જાહેરાત કરી છે. આ અભિયાન અંતર્ગત અમેરિકાએ ઈરાન પાસેથી પેટ્રોલિયમ અને પેટ્રોકેમિકલ પ્રોડક્ટ્સ આયાત કરવાના આરોપસર ભારત સ્થિત ચાર કંપનીઓ અને સંબંધિત વ્યક્તિઓ પર આકરા પ્રતિબંધો લાદ્યા છે.
ભારતીય કંપનીઓ સામે કાર્યવાહીનું મુખ્ય કારણ
અમેરિકી વિદેશ વિભાગના જણાવ્યા અનુસાર, ઈરાનની સરકાર માટે રાજસ્વ (રેવેન્યુ)ના સ્ત્રોતો બંધ કરવા માટે આ પગલું લેવાયું છે. પ્રતિબંધિત યાદીમાં સમાવિષ્ટ ભારતીય કંપનીઓ અને વ્યક્તિઓ પર આરોપ છે કે તેમણે ઈરાનમાંથી પેટ્રોકેમિકલ્સ અને પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનોની આયાતમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી.
પોર્ટઈઝ પાર્ટનર્સ LLP: આ કસ્ટમ ડ્યુટી બ્રોકર ફર્મ તેમજ તેના ભાગીદારો ઈંદરીસમિયા અશરફમિયા શેખ અને હરીશ રામચંદ્ર રંગી સામે કાર્યવાહી કરવામાં આવી છે.
સદાશિવ ઓવરસીઝ લિમિટેડ: આ કંપની પર આશરે ૬.૯ કરોડ ડોલર મૂલ્યના ઈરાની મૂળના પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનો આયાત કરવાનો આરોપ છે.
PP સોફ્ટટેક પ્રાઈવેટ લિમિટેડ: આ કંપની અને તેના ડાયરેક્ટર પ્રશાંત ગર્ગ સામે પ્રતિબંધ લાદવામાં આવ્યો છે. કંપનીએ આશરે ૨.૫ કરોડ ડોલરનું બાઈંગ કર્યું હતું.
પ્રકૃતિસ ઈન્ફ્રા ઈમ્પેક્સ પ્રાઈવેટ લિમિટેડ: આ કંપનીએ પણ ૨.૫ કરોડ ડોલરના ઈરાની પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનોની ખરીદી કરી હતી.
અમેરિકી પ્રવક્તા ટોમી પિગોટે સ્પષ્ટ કર્યું કે ઈરાની શાસનની અસ્થિરતા ફેલાવતી પ્રવૃત્તિઓને નાણાકીય બળ પૂરું પાડતી સંસ્થાઓ સામે આ વ્યાપક ઝુંબેશ ચાલુ રહેશે.
ટ્રમ્પની કડક ચેતવણી અને આર્થિક યુદ્ધ
અમેરિકી પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે સોશિયલ મીડિયા પર જાહેરાત કરી હતી કે અમેરિકા, ઈરાન સામે ઈતિહાસની સૌથી આકરી આર્થિક કાર્યવાહી કરવા જઈ રહ્યું છે. તેમણે અન્ય તમામ દેશોને પણ ચેતવણી આપી છે કે જે પણ દેશ ઈરાનને તેલ તસ્કરી, મની ટ્રાન્સફર કે શેલ કંપનીઓ મારફતે કોઈ પણ પ્રકારની રાહત આપશે, તેણે અમેરિકાના ગંભીર પરિણામો ભોગવવા પડશે. ટ્રમ્પે આ કાર્યવાહીને એક ‘આર્થિક યુદ્ધ’ ગણાવ્યું છે.
ઈરાનની સામોધામ ચેતવણી અને પર્શિયન ગલ્ફની સ્થિતિ
અમેરિકી પ્રતિબંધો સામે ઈરાને પણ આક્રમક વલણ અપનાવ્યું છે. ઈરાનની સુપ્રીમ નેશનલ સિક્યુરિટી કાઉન્સિલના નેતા મોહસિન રઝાઈએ મધ્ય પૂર્વના પડોશી દેશોને ચેતવણી આપી છે કે તેઓ અમેરિકા સાથે મળીને ઈરાન સામેના આર્થિક યુદ્ધમાં ભાગ ન લે. ઈરાને સ્પષ્ટ કર્યું છે કે જો કોઈ પડોશી દેશ ઈરાનની અર્થવ્યવસ્થાને નુકસાન પહોંચાડવામાં અમેરિકાને સાથ આપશે, તો ઈરાન પર્શિયન ગલ્ફ (ફારસની ખાડી)માંથી પસાર થતા મહત્વના વેપારી જહાજી માર્ગોને બ્લોક કરી શકે છે અથવા તેને નિશાન બનાવી શકે છે.
