Donald Trump: “મેં ઇરાન સાથે સીઝફાયર કરીને પાકિસ્તાન પર અહેસાન કર્યો” – ચીન પ્રવાસથી પરત ફરતા ટ્રમ્પનો મોટો દાવો
અમેરિકા અને ઇરાન વચ્ચે થયેલા ઐતિહાસિક યુદ્ધવિરામ (Ceasefire) બાદ વૈશ્વિક રાજનીતિમાં મોટો ગરમાવો આવી ગયો છે. આ સીઝફાયરમાં પાકિસ્તાનની ભૂમિકા માત્ર એક પ્રાદેશિક મધ્યસ્થ પૂરતી સીમિત નથી રહી, પરંતુ તે વોશિંગ્ટન અને તેહરાન વચ્ચે એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ‘સીક્રેટ મીડિએટર’ (ગુપ્ત મધ્યસ્થ) તરીકે ઉભરી આવ્યું છે. આ દરમિયાન, ચીનનો પોતાનો બે દિવસનો સત્તાવાર પ્રવાસ પૂર્ણ કરીને પરત ફરી રહેલા અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે પાકિસ્તાનને લઈને એક એવું નિવેદન આપ્યું છે, જેનાથી સમગ્ર દક્ષિણ એશિયામાં ચર્ચા જાગી છે.
“મેં પાકિસ્તાન પર અહેસાન કર્યો છે” – ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ
૧૫ મે ના રોજ ચીનથી પરત ફરતી વખતે એરફોર્સ વન વિમાનમાં પત્રકારો સાથે વાતચીત કરતા રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પે દાવો કર્યો હતો કે, તેમણે ઇરાન સાથે યુદ્ધવિરામ કરીને વાસ્તવમાં પાકિસ્તાન પર એક મોટો અહેસાન (Favor) કર્યો છે. ટ્રમ્પના આ નિવેદનથી ઇસ્લામાબાદના શાંતિ પ્રયાસોને હવે એક નવો જ વળાંક મળ્યો છે. જેને પહેલા એક નાજુક અને બહુપક્ષીય રાજદ્વારી પ્રયાસ તરીકે જોવામાં આવતો હતો, તેને ટ્રમ્પે પાકિસ્તાની નેતૃત્વ પ્રત્યેની અમેરિકન ઉદારતા તરીકે રજૂ કર્યો છે. નિષ્ણાતોના મતે, આ નિવેદન દ્વારા વોશિંગ્ટને પાકિસ્તાનની રાજદ્વારી તાકાતને સ્વીકારી તો છે, પરંતુ સાથે જ સંકેત આપ્યો છે કે ભવિષ્યમાં પાકિસ્તાને પ્રાદેશિક સુરક્ષા માટે અમેરિકાની અપેક્ષાઓ પર ખરું ઉતરવું પડશે.
ચીનના રાષ્ટ્રપતિ શી જિનપિંગ સાથે પશ્ચિમ એશિયા શાંતિ પ્રક્રિયા પર થયેલી ચર્ચા અંગે માહિતી આપતી વખતે ટ્રમ્પે પાકિસ્તાનના વડાપ્રધાન શહબાઝ શરીફ અને નાયબ વડાપ્રધાન ઇશાક ડારના રાજદ્વારી સંકલનની જાહેરમાં પ્રશંસા પણ કરી હતી.
સીઝફાયરમાં પાકિસ્તાનની ગુપ્ત ભૂમિકા અને આર્થિક મજબૂરી
વરિષ્ઠ રાજદ્વારી સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, ચાલુ મહિનાની શરૂઆતમાં ઇરાને એક ગુપ્ત ‘૫-મુદ્દાનો પ્રસ્તાવ’ તૈયાર કર્યો હતો. ઇસ્લામાબાદ સ્થિત પાકિસ્તાનના વિદેશ મંત્રાલયે આ પ્રસ્તાવ પર ત્વરિત કાર્યવાહી કરીને તેને વોશિંગ્ટન (વ્હાઇટ હાઉસ) સુધી પહોંચાડ્યો હતો. ટ્રમ્પની જાહેર સ્વીકૃતિ એ વાતની પુષ્ટિ કરે છે કે પાકિસ્તાનની મધ્યસ્થતાના કારણે જ અમેરિકા અને ઇરાન વચ્ચેનો ગતિરોધ તૂટ્યો અને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ જેવા મહત્વપૂર્ણ દરિયાઈ વેપાર માર્ગોને સુરક્ષિત રાખતો યુદ્ધવિરામ સંભવ બન્યો.
પાકિસ્તાન માટે આ સીઝફાયર માત્ર રાજદ્વારી વિજય નથી, પરંતુ એક મોટી આર્થિક જરૂરિયાત પણ હતી. પશ્ચિમ એશિયામાં લાંબા સમયથી ચાલી રહેલા યુદ્ધના કારણે પાકિસ્તાનનો ઇંધણ પુરવઠો અને દરિયાઈ વેપાર જોખમમાં મૂકાયા હતા. આ યુદ્ધવિરામ સફળ કરાવીને ઇસ્લામાબાદે પોતાના ઉર્જા માર્ગો (Energy Routes) સુરક્ષિત કરી લીધા છે અને વૈશ્વિક મંચ પર પોતાને એક તટસ્થ શાંતિ દૂત તરીકે સ્થાપિત કરવાનો પ્રયાસ કર્યો છે.
ઇસ્લામાબાદને ટ્રમ્પનો પરોક્ષ ઈશારો અને આતંકવાદનો પડકાર
ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના આ ‘અહેસાન’ વાળા નિવેદન પાછળ દક્ષિણ એશિયા પર દબાણ લાવવાની એક સ્પષ્ટ વ્યૂહરચના દેખાઈ રહી છે. આ વાતને સાર્વજનિક કરીને અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિએ સંકેત આપ્યો છે કે હવે પાકિસ્તાને પોતાની અન્ય અસ્થિર સરહદોના સંચાલનમાં વધુ સક્રિય થવું પડશે. ખાસ કરીને અફઘાનિસ્તાન સરહદેથી થઈ રહેલા સરહદ પારના આતંકવાદ (Cross-Border Terrorism) ને રોકવા માટે ટ્રમ્પે આડકતરો ઈશારો કર્યો છે.
ઉલ્લેખનીય છે કે, તાજેતરમાં જ પાકિસ્તાનની બન્નુ પોલીસ ચોકી પર મોટો આતંકવાદી હુમલો થયો છે, જે દર્શાવે છે કે પાકિસ્તાન પોતે આંતરિક સુરક્ષા અને આતંકવાદ સામે ઝઝૂમી રહ્યું છે. આવા સમયે અમેરિકાની આ અપેક્ષા પાકિસ્તાન માટે આગામી દિવસોમાં અગ્નિપરીક્ષા સમાન સાબિત થઈ શકે છે.
