હવે રોકડની જરૂરિયાત ઘટી! UPIથી એક મહિનામાં 2,547 કરોડ ટ્રાન્ઝેક્શન, તહેવારોમાં ડિજિટલ પેમેન્ટનો ધમધમ
ભારતમાં ડિજિટલ પેમેન્ટની લોકપ્રિયતા સતત વધી રહી છે. એક સમય હતો જ્યારે નાની-મોટી ખરીદી માટે પણ લોકોએ રોકડ રકમ પર આધાર રાખવો પડતો હતો, પરંતુ હવે પરિસ્થિતિ બદલાઈ ગઈ છે. શાકભાજી ખરીદવાથી લઈને મોટા શોપિંગ મોલમાં ખરીદી કરવા સુધી લોકો ફોન પે, ગૂગલ પે અને અન્ય યુપીઆઈ એપનો ઉપયોગ કરી રહ્યા છે. આ સુવિધાને કારણે રોકડ રાખવાની અને વારંવાર એટીએમ સુધી જવાની જરૂરિયાત પણ ઘટી છે. હવે ડિજિટલ પેમેન્ટના આ વધતા વલણ વચ્ચે ઓક્ટોબર 2026માં યુપીઆઈએ અત્યાર સુધીનો નવો રેકોર્ડ નોંધાવ્યો છે. આ મહિને પ્રથમ વખત દરરોજ સરેરાશ એક લાખ કરોડ રૂપિયાની નજીકનું નાણાકીય વ્યવહાર થયું છે. તહેવારોની ખરીદી અને ઓનલાઈન વેચાણની અસર આ આંકડામાં સ્પષ્ટ જોવા મળી રહી છે.
ઓક્ટોબરમાં યુપીઆઈ દ્વારા રૂ. 31.53 લાખ કરોડનું ટ્રાન્ઝેક્શન
નેશનલ પેમેન્ટ્સ કોર્પોરેશન ઓફ ઇન્ડિયા (NPCI) દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલા આંકડા અનુસાર, ઓક્ટોબર 2026 દરમિયાન યુપીઆઈના માધ્યમથી કુલ 25.47 અબજ એટલે કે આશરે 2,547 કરોડ નાણાકીય વ્યવહારો નોંધાયા છે. આ તમામ વ્યવહારોનું કુલ મૂલ્ય રૂ. 31.53 લાખ કરોડ સુધી પહોંચ્યું છે. આ આંકડો દર્શાવે છે કે દેશમાં ડિજિટલ પેમેન્ટ હવે માત્ર મોટા શહેરો પૂરતું મર્યાદિત રહ્યું નથી. નાના વેપારીઓ, દુકાનદારો, ગ્રાહકો અને ઓનલાઈન ખરીદી કરતા લોકો પણ આ વ્યવસ્થાનો વ્યાપક ઉપયોગ કરી રહ્યા છે. ખાસ કરીને સરળ પ્રક્રિયા, ઝડપી ચુકવણી અને બેંક ખાતા સાથે સીધું જોડાણ હોવાને કારણે યુપીઆઈ સામાન્ય લોકોની દૈનિક આર્થિક પ્રવૃત્તિનો મહત્વપૂર્ણ ભાગ બની ગયું છે.
ગયા વર્ષની સરખામણીમાં વ્યવહારોમાં 23 ટકાનો વધારો
જો ઓક્ટોબર 2025ના આંકડા સાથે સરખામણી કરવામાં આવે તો યુપીઆઈના ઉપયોગમાં નોંધપાત્ર વધારો જોવા મળે છે. ગયા વર્ષે ઓક્ટોબર મહિનામાં કુલ 20.7 અબજ વ્યવહારો નોંધાયા હતા, જ્યારે આ વર્ષે આ સંખ્યા વધીને 25.47 અબજ થઈ છે. એટલે કે એક વર્ષમાં વ્યવહારોની સંખ્યામાં આશરે 23 ટકાનો વધારો થયો છે. બીજી તરફ, વ્યવહારોના કુલ નાણાકીય મૂલ્યમાં પણ આશરે 16 ટકાની વૃદ્ધિ નોંધાઈ છે. આ તફાવત પરથી સ્પષ્ટ થાય છે કે યુપીઆઈનો ઉપયોગ કરનારા લોકોની સંખ્યા અને તેની મદદથી થતી ખરીદી બંનેમાં વધારો થઈ રહ્યો છે. ડિજિટલ ચુકવણીની વધતી સ્વીકૃતિ દેશની બદલાતી નાણાકીય વ્યવસ્થાનો મહત્વપૂર્ણ સંકેત છે.
દરરોજ સરેરાશ 82.2 કરોડ વ્યવહારો થયા
ઓક્ટોબર મહિનાના આંકડાઓમાં સૌથી વધુ ધ્યાન ખેંચનારી બાબત દરરોજ થતા વ્યવહારોની સંખ્યા છે. આ મહિના દરમિયાન યુપીઆઈ દ્વારા દરરોજ સરેરાશ 82.2 કરોડ વ્યવહારો કરવામાં આવ્યા હતા. આ અત્યાર સુધીનો સૌથી મોટો દૈનિક સરેરાશ આંકડો હોવાનું જણાવવામાં આવ્યું છે. તેનો અર્થ એ છે કે દેશભરમાં દરરોજ કરોડો લોકો નાની-મોટી ચુકવણી માટે ડિજિટલ માધ્યમ અપનાવી રહ્યા છે. ચાની લારી, કરિયાણાની દુકાન, પેટ્રોલ પંપ, રેસ્ટોરન્ટ, હોસ્પિટલ અને ઓનલાઈન ખરીદી જેવી અનેક જગ્યાએ યુપીઆઈનો ઉપયોગ સામાન્ય બની ગયો છે. ખાસ કરીને ક્યૂઆર કોડ સ્કેન કરીને થતી ચુકવણીને કારણે ગ્રાહકો અને વેપારીઓ બંને માટે નાણાકીય વ્યવહાર સરળ બન્યા છે.
તહેવારો અને ઓનલાઈન વેચાણથી યુપીઆઈના ઉપયોગમાં તેજી
ઓક્ટોબર મહિનામાં યુપીઆઈના વ્યવહારો વધવા પાછળ તહેવારોની મોસમનું પણ મોટું યોગદાન રહ્યું છે. આ દરમિયાન નવરાત્રિ, દશેરા સહિતના તહેવારોને કારણે બજારોમાં ખરીદીનો માહોલ જોવા મળ્યો હતો. આ ઉપરાંત વિવિધ ઈ-કોમર્સ કંપનીઓએ પણ તહેવારોને ધ્યાનમાં રાખીને વિશેષ વેચાણ અને આકર્ષક ડિસ્કાઉન્ટની જાહેરાત કરી હતી. લોકોએ કપડાં, મોબાઈલ ફોન, ઇલેક્ટ્રોનિક્સ, ઘરવપરાશની વસ્તુઓ અને અન્ય ચીજવસ્તુઓની મોટા પ્રમાણમાં ખરીદી કરી હતી. ઓનલાઈન ખરીદી દરમિયાન ઝડપી અને સરળ ચુકવણી માટે યુપીઆઈને પ્રાથમિકતા આપવામાં આવી હતી. બીજી તરફ, ઓફલાઈન બજારોમાં પણ વેપારીઓ દ્વારા ક્યૂઆર કોડની સુવિધા ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવી હોવાથી ડિજિટલ વ્યવહારોમાં વધુ વધારો નોંધાયો હતો.
MDR ચાર્જની ચર્ચા વચ્ચે ડિજિટલ પેમેન્ટનો વધતો ઉપયોગ
યુપીઆઈના વ્યવહારોમાં આટલી મોટી વૃદ્ધિ એવા સમયે નોંધાઈ છે, જ્યારે ડિજિટલ પેમેન્ટ પર મર્ચન્ટ ડિસ્કાઉન્ટ રેટ (MDR) ચાર્જ લાગુ કરવાની ચર્ચા પણ ચાલી રહી છે. MDR એટલે વેપારીઓ દ્વારા ડિજિટલ પેમેન્ટ સ્વીકારવા બદલ ચૂકવવામાં આવતો નિર્ધારિત ચાર્જ. જો કે, યુપીઆઈની તમામ ચુકવણીઓ પર MDR લાગુ થશે એવું માનવું યોગ્ય નથી. ખાસ કરીને નાના વેપારીઓ અને સામાન્ય ગ્રાહકો માટે તેની સંભવિત અસર અંગે ચર્ચા થઈ રહી છે. હાલમાં યુપીઆઈની સરળતા અને વ્યાપક ઉપલબ્ધતાને કારણે તેનો ઉપયોગ સતત વધી રહ્યો છે. ઓક્ટોબરના આંકડા દર્શાવે છે કે ભારતીય ગ્રાહકો રોકડની સરખામણીમાં ડિજિટલ ચુકવણી તરફ ઝડપથી આગળ વધી રહ્યા છે. આવનારા સમયમાં આ વ્યવસ્થા દેશના નાણાકીય વ્યવહારોમાં વધુ મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી શકે છે.
